Trong thế giới của những đứa trẻ chưa cao quá cái tay nắm cửa, mọi thứ đều được phóng đại lên gấp mười lần. Một cái ao nhỏ cũng có thể là đại dương đầy thủy quái, một bụi rậm sau nhà chắc chắn là nơi trú ngụ của những con hổ tinh, và cây cầu dừa bắc ngang con mương trước cửa nhà tôi chính là một thử thách nghiệt ngã mà định mệnh đặt ra để phân loại anh hùng và những kẻ nhát gan.
Cây cầu ấy thực chất chỉ là một thân dừa già, màu vỏ đã xám xịt và bóng loáng vì dấu chân người qua lại. Nó nằm vắt vẻo, chênh vênh giữa hai bờ mương, với một sợi dây thừng hoặc một thanh tre nhỏ đóng vai trò là tay vịn, mà chúng tôi thường gọi một cách đầy tôn kính là "lan can bảo hiểm". Đối với người lớn, đó là lối đi duy nhất để ra đường cái. Nhưng với tôi, mỗi lần đứng ở đầu cầu, nhìn xuống dòng nước lờ đờ trôi phía dưới, tôi luôn có cảm giác mình đang đứng trên một sợi dây thừng giăng giữa hai đỉnh núi cao vút.
"Tèo, mày có định bước tiếp không hay tính mọc rễ ở đó luôn vậy?"
Tiếng con Tí vang lên sau lưng, lanh lảnh và đầy sự mất kiên nhẫn. Nó đang xách một cái giỏ mây nhỏ, bên trong đựng mấy củ khoai lang luộc còn nóng hổi. Con Tí là một sự tồn tại kỳ lạ. Nó là con gái, tóc buộc hai bên bằng dây thun xanh đỏ, nhưng lòng can đảm của nó thì tỷ lệ nghịch với cân nặng. Nó đi qua cây cầu dừa với một sự thản nhiên đến mức xúc phạm lòng tự trọng của một thằng con trai như tôi.
Tôi hắng giọng, cố làm cho đôi chân bớt run:
"Tao đang quan sát địa hình. Ông nội bảo làm việc gì cũng phải có chiến thuật."
Con Tí bĩu môi, cái môi trên vốn đã hơi vểnh lên của nó trông càng lợi hại hơn:
"Chiến thuật của mày là đứng nhìn cho đến khi nước mương cạn khô hả? Tránh ra cho tao đi, không thì khoai nguội hết, ông nội mày lại mắng bây giờ."
Tôi hít một hơi thật sâu, nhắm mắt lại rồi mở ra, cố gắng tìm kiếm cái điểm thăng bằng tuyệt đối trong truyền thuyết. Cây cầu dừa này vốn không bao giờ đứng yên. Nó luôn có một độ rung nhẹ, một sự nhịp nhàng đầy ác ý mỗi khi có người đặt chân lên. Tôi bắt đầu bước bước đầu tiên. Thân dừa dưới chân tôi cứng ngắc nhưng lại có vẻ trơn trượt như da một con trăn khổng lồ.
Khi tôi ra đến giữa cầu, nơi thanh vịn tre bắt đầu rung rinh vì cái đinh đóng lỏng lẻo, tôi bỗng nhiên thấy mình thật cô độc. Dưới kia, dòng nước không quá sâu, chỉ ngang ngực tôi thôi, nhưng bùn ở dưới đó lại là một câu chuyện khác. Lũ trẻ chúng tôi luôn tin rằng dưới lớp bùn đen kịt kia có những con "ma bùn" chuyên kéo chân những đứa trẻ không chịu nghe lời cha mẹ.
"Nhìn thẳng phía trước, đừng nhìn xuống nước!" Con Tí hét lên cổ vũ, hay đúng hơn là đang ra lệnh.
Tôi làm theo. Phía bên kia bờ là một thế giới khác. Có con đường đất đỏ rợp bóng cây ăn trái, có những cánh đồng lúa xanh mướt trải dài đến tận chân trời, nơi mà những đàn cò trắng bay lả lướt như những mẩu giấy vụn bị gió thổi tung. Ở đó, người lớn đang làm việc, họ bước đi trên những cây cầu dừa này một cách điêu luyện như thể họ có nam châm dưới lòng bàn chân.
Ba tôi có thể vừa vác một bao lúa nặng trịch trên vai, vừa đi qua cầu mà miệng vẫn thản nhiên huýt sáo một bản nhạc dang dở. Mẹ tôi thì có thể bưng một mâm cơm đầy, tà áo bà ba bay phấp phới, gót chân trần bấm chặt vào thân dừa như thể đó là một con đường nhựa phẳng lì. Tôi luôn tự hỏi, liệu khi lớn lên, lòng bàn chân của con người ta có tiết ra một loại keo dính đặc biệt nào không, hay là khi đã trở thành người lớn, họ không còn biết sợ là gì nữa?
"Xong rồi!" Tôi nhảy phóc xuống bờ bên kia, tim đập thình thịch như trống trận.
Con Tí đi ngay sau tôi, nó không thèm bám vào thanh vịn, đôi tay vung vẩy trông thật đáng ghét. Nó đưa cho tôi một củ khoai lang:
"Thưởng cho mày đó. Lần sau đi nhanh lên, tao thấy con vịt dưới mương nó còn nhìn mày khinh bỉ nữa kìa."
Tôi cầm củ khoai, hơi nóng lan tỏa trong lòng bàn tay, xua tan đi cái lạnh lẽo của nỗi sợ hãi vừa rồi. Chúng tôi ngồi bệt xuống cỏ, nhìn về phía ngôi nhà gỗ mái lá của mình. Từ đây nhìn lại, cây cầu dừa trông thật hiền lành, nằm bình yên dưới bóng mát của những tàu lá dừa che phủ.
"Tí này, tại sao người ta không xây cầu bằng đá hay bằng xi măng như ở trên thị trấn nhỉ?" Tôi hỏi, miệng đầy khoai lang bùi bùi.
Con Tí ngẫm nghĩ một hồi rồi đáp bằng giọng của một bà cụ non:
"Ông nội tao bảo, cầu dừa là để thử lòng người. Người nào tâm không tĩnh thì đi sẽ ngã. Với lại, xi măng đắt lắm, tiền đó để mua gạo ăn sướng hơn."
Triết lý của con Tí luôn thực tế một cách tàn nhẫn. Ở cái mảnh đất này, nơi mà con nước lớn nước ròng quyết định nhịp sống của cả xóm, thì những thứ phù phiếm thường không có chỗ đứng. Người ta sống dựa vào cây cỏ, dựa vào những gì thiên nhiên ban tặng. Cây dừa già cỗi không còn cho trái thì được hạ xuống làm cầu, làm cột nhà, làm củi nhóm bếp. Một vòng đời của cây dừa gắn liền với một vòng đời của con người, từ lúc chỉ là một mầm xanh cho đến khi nằm xuống để nâng đỡ bước chân của thế hệ sau.
Tôi nhìn xuống đôi bàn chân mình, vẫn còn dính chút bùn đất của bờ mương. Đôi bàn chân này sau này sẽ còn đi qua rất nhiều cây cầu khác, to lớn hơn, vững chãi hơn, nhưng tôi chắc chắn rằng sẽ không có cây cầu nào mang lại cho tôi cảm giác chinh phục vĩ đại như cây cầu dừa này.
Ở phía xa, tiếng loa phát thanh của xã bắt đầu vang lên những bản nhạc không lời đều đặn. Mặt trời bắt đầu đứng bóng, những tia nắng xuyên qua kẽ lá, nhảy múa trên mặt nước mương lấp lánh như những mảnh bạc vụn. Khung cảnh thanh bình đến mức tôi muốn thời gian cứ dừng lại mãi ở giây phút này, khi mà nỗi lo lớn nhất của tôi chỉ là làm sao để đi qua một thân cây mà không bị ướt quần.
"Này Tèo, mày có thấy người lớn họ kỳ lạ không?" Con Tí bỗng nhiên hỏi, mắt nó nhìn về phía những người nông dân đang khom lưng trên đồng.
"Kỳ lạ chỗ nào?"
"Họ lúc nào cũng vội vàng. Họ đi qua cầu dừa mà chẳng bao giờ nhìn xuống nước, cũng chẳng bao giờ dừng lại để xem con cá lìm kìm đang bơi. Họ chỉ muốn sang bờ bên kia thật nhanh để làm việc. Hình như khi lớn lên, người ta không còn thấy cây cầu dừa là một trò chơi nữa."
Tôi im lặng. Câu nói của con Tí khiến tôi nảy ra một ý nghĩ. Có lẽ, bi kịch của người lớn là họ đã mất đi khả năng nhìn thấy những con "ma bùn" hay những "thử thách anh hùng" trên mỗi bước đi. Họ nhìn cây cầu chỉ là một cây cầu, nhìn dòng nước chỉ là dòng nước. Thế giới của họ trở nên hẹp hòi và khô khan trong khi chúng tôi thì sống trong một vũ trụ bao la đầy rẫy những điều kỳ thú.
"Vậy thì tao không muốn lớn đâu," tôi khẳng định chắc nịch.
Con Tí cười sặc sụa, suýt nữa thì nghẹn miếng khoai:
"Mày không lớn thì làm sao mà cưới vợ, làm sao mà có tiền mua xe đạp cho tao mượn?"
"Tao sẽ làm một đứa trẻ có râu. Tao vẫn sẽ đi cầu dừa và giả vờ sợ hãi để được ăn khoai lang của mày."
Tiếng cười của hai đứa trẻ vang vọng khắp cả một góc mương, tan vào trong gió, hòa vào tiếng xào xạc của những rặng dừa nước. Có những điều giản đơn mà phải đến mãi sau này, khi đứng trên những cây cầu bê tông cốt thép xám xịt ở những thành phố đầy khói bụi, tôi mới nhận ra đó là những kho báu vô giá.
Cây cầu dừa ngày ấy không chỉ nối liền hai bờ mương, nó nối liền những giấc mơ của chúng tôi. Nó là nơi chứng kiến những lần ngã đau điếng, những giọt nước mắt và cả những nụ cười giòn tan. Nó dạy tôi rằng, thăng bằng không phải là không bao giờ run rẩy, mà là dù run rẩy vẫn có thể bước tiếp về phía trước.
Khi mặt trời đã lên cao hẳn, ông nội từ trong nhà bước ra, đứng bên đầu cầu gọi vọng sang:
"Hai đứa kia, ăn hết khoai chưa thì về nhà tắm rửa rồi chuẩn bị ăn cơm!"
Tôi và con Tí đứng dậy, phủi bụi trên quần áo. Lần này, tôi để con Tí đi trước. Tôi nhìn theo bóng dáng nhỏ bé của nó lướt qua thân dừa một cách nhẹ nhàng. Khi đến lượt mình, tôi không còn đứng quan sát địa hình lâu như lúc nãy nữa. Tôi bước lên, cảm nhận sự nhịp nhàng của thân gỗ già dưới lòng bàn chân.
Một con cá quẫy đuôi dưới mương, tạo thành những vòng tròn đồng tâm lan tỏa. Tôi mỉm cười, bỗng thấy cây cầu dừa này sao mà thân thuộc quá. Nó không còn là kẻ thù, không còn là thử thách, nó giống như một người bạn già đang bao dung nâng đỡ bước chân của tôi.
"Nhanh lên Tèo, hôm nay có cá kho tộ đó!" Con Tí đứng ở bên kia cầu, vẫy tay rối rít.
Tôi bước nhanh hơn, cảm giác tự hào dâng đầy trong lồng ngực. Ở tuổi lên tám, việc đi qua cầu dừa mà không cần bám tay vào thanh vịn đối với tôi là một chiến tích lẫy lừng, đủ để kể lại cho lũ bạn ở trường vào ngày mai với tất cả sự khoa trương nhất có thể.
Gió từ phía cánh đồng thổi về, mang theo mùi của bùn, của lúa và của sự tự do. Ở mảnh đất này, nơi mà những con đường mòn len lỏi dưới bóng cây, cuộc sống cứ thế trôi qua, chậm rãi và dịu dàng như dòng nước dưới chân cầu. Và chúng tôi, những đứa trẻ của cuối thế kỷ 20, vẫn đang mải mê với những chuyến phiêu lưu trên những thân cây dừa mục, mà chẳng hề hay biết rằng, phía sau lưng mình, một thời đại khác đang âm thầm gõ cửa.
Nhưng đó là chuyện của tương lai, của những chương sau trong cuộc đời. Còn bây giờ, dưới cái nắng vàng ươm của vùng quê yên bình, tôi chỉ muốn tận hưởng trọn vẹn cảm giác chiến thắng sau khi đã chinh phục được "đỉnh núi" mang tên cây cầu dừa. Tôi chạy theo con Tí, lòng ngập tràn niềm vui, để lại phía sau cây cầu vẫn lặng lẽ nằm đó, vắt vẻo nối giữa thực tại và ký ức, giữa tuổi thơ và những dông bão của cuộc đời đang chờ đợi ở phía bên kia.
Ông nội nhìn chúng tôi, đôi mắt nheo lại vì cười, những nếp nhăn trên khuôn mặt ông như những rãnh cày trên cánh đồng sau mùa vụ. Ông không nói gì, chỉ vỗ vai tôi khi tôi bước vào sân nhà. Cái vỗ tay ấy đối với tôi còn quý giá hơn bất kỳ tấm huy chương nào.
Bữa cơm trưa hôm ấy thơm mùi gạo mới, mùi cá kho đậm đà và cả mùi của sự bình yên mà chỉ có ở những gian bếp ám khói của miền quê mới có được. Trong tâm trí của một đứa trẻ, thế giới chỉ cần có thế: một cây cầu để thử thách, một người bạn để sẻ chia và một mái nhà để quay về sau mỗi cuộc "viễn chinh".
Cây cầu dừa ấy vẫn sẽ còn nằm đó trong tâm tưởng tôi, dù năm tháng có phủ bụi và thực tại có thay đổi đến nhường nào. Bởi vì, đó chính là nơi tôi đã bắt đầu học cách bước đi trong cuộc đời này, một cách thăng bằng nhất, giữa những tròng trành và lắt lẻo của số phận.