Vào những năm tháng ấy, điện là một thứ khách quý ghé thăm xóm nhỏ một cách thất thường như tính nết của một ông già khó ở. Chỉ cần một cơn mưa rào hơi nặng hạt, hay đôi khi chẳng vì lý do gì cả, sợi dây điện mảnh dẻ chạy dọc theo những thân tràm bỗng dưng mất đi sinh khí. Ánh đèn neon duy nhất trong nhà chính chớp tắt vài cái rồi phụt tắt, trả lại cho gian nhà mái lá sự thống trị của bóng đêm.
Thế nhưng, trái ngược với tiếng thở dài của người lớn về việc cơm nước chưa xong hay đồ đạc khó tìm, lũ trẻ chúng tôi lại đón nhận sự mất điện như một lễ hội bí mật. Khi bóng tối phủ xuống, thế giới bỗng chốc trở nên chật hẹp về không gian nhưng lại mở rộng đến vô tận về trí tưởng tượng.
"Tèo ơi, mất điện rồi! Ra sân mau!"
Tiếng con Tí vọng sang từ bên kia bờ mương. Trong màn đêm đặc quánh, giọng nó nghe thanh thoát và đầy phấn khích. Tôi vội vàng buông cuốn vở đang làm dở, lò dò bước ra hiên nhà. Lúc này, mẹ tôi đã thắp lên một ngọn đèn dầu hỏa. Ánh lửa vàng vọt, run rẩy nhảy múa trên vách liếp, tạo ra những cái bóng khổng lồ của chai lọ và rổ rổ rá trên tường.
"Đi đứng cho cẩn thận, kẻo va vào chân chõng nghe con," mẹ tôi dặn với theo, giọng bà dịu dàng trong bóng tối.
Tôi bước ra sân. Và kìa, một phép màu hiện ra ngay trước mắt. Khi ánh điện giả tạo vụt tắt, bầu trời bỗng nhiên bừng sáng một cách lộng lẫy. Tôi chưa bao giờ thấy nhiều sao đến thế. Hàng triệu, hàng tỷ những hạt kim cương lấp lánh đính trên tấm thảm nhung đen tuyền của vũ trụ. Dải Ngân Hà vắt ngang qua bầu trời như một dòng sông trắng xóa đầy bạc vụn, đổ dồn về phía những rặng dừa xa xăm.
"Mày thấy không Tèo? Trên đó có nhiều người đang đốt đuốc đi hội lắm," con Tí đã sang tới sân nhà tôi tự lúc nào, nó ngửa mặt lên trời, đôi mắt phản chiếu ánh sao long lanh.
"Đốt đuốc gì mà nhiều dữ vậy Tí? Tao tưởng đó là những hạt cát vàng mà ông trời lỡ tay đánh rơi khi đi qua sông chứ."
Chúng tôi trải một chiếc chiếu manh xuống sân, nằm ngửa ra, kê đầu lên hai cánh tay để mặc cho cái mát lạnh của sương đêm thấm dần vào da thịt. Mùi hương của hoa cau, hoa bưởi thoang thoảng trong gió, quyện với mùi bùn ẩm từ con mương tạo nên một thứ không khí đặc trưng của những đêm không điện.
"Mày có thấy cái chùm sao kia không? Giống hệt cái gáo múc nước của bà nội tao," con Tí chỉ tay về phía Bắc.
"Còn đằng kia là một con rồng đang uốn lượn kìa! Nhìn kỹ đi, cái đuôi nó dài tới tận ngọn cây tràm luôn."
Chúng tôi bắt đầu trò chơi đặt tên cho những chòm sao. Trong thế giới của hai đứa trẻ, bầu trời không còn là những thiên hà xa xôi hàng triệu năm ánh sáng như thầy Bình thường nói, mà là một sân chơi khổng lồ của những vị thần, những con thú và những đồ vật quen thuộc trong nhà. Mỗi ánh sao băng xẹt qua là một điều ước được ném đi một cách vội vã.
"Tèo này, tại sao khi có điện mình lại không thấy sao nhiều như thế này nhỉ?" Con Tí bỗng nhiên trầm ngâm.
Tôi suy nghĩ một hồi rồi đáp bằng cái giọng "ông cụ non" học lỏm được từ ông nội:
"Tại vì ánh điện nó ích kỷ lắm. Nó chỉ muốn mình nhìn thấy những thứ dưới đất, nhìn thấy tivi, nhìn thấy bóng đèn thôi. Nó làm mình quên mất là trên đầu mình còn có cả một bầu trời to lớn như vậy."
Con Tí gật gù: "Hèn chi người lớn cứ hay nhìn xuống đất. Họ bận nhìn vào cái ví tiền, nhìn vào nồi cơm, nhìn vào đống lúa. Chỉ có tụi mình là thích nhìn lên trời thôi."
Trong bóng tối, âm thanh của đêm khuya bỗng trở nên sắc nét lạ lùng. Tiếng dế mèn gảy đàn dưới những gốc cỏ gà, tiếng một con cá quẫy đuôi làm xao động mặt mương, và cả tiếng gió rít qua những tàu lá dừa khô nghe như tiếng thầm thì của những linh hồn đất đai. Không có tiếng tivi ồn ào, không có tiếng máy nổ, xóm nhỏ trở về với nhịp đập nguyên thủy nhất của nó.
Bên hiên nhà, ông nội tôi đã mồi một điếu thuốc rễ. Đốm lửa đỏ lập lòe như một ngôi sao nhỏ cô đơn dưới hạ giới. Ông chậm rãi kể cho chúng tôi nghe về những tích xưa: về chú Cuội ngồi gốc cây đa, về nàng Chức Nữ chờ người bên cầu Ô Thước. Giọng ông trầm ấm, đều đều, hòa vào bóng đêm tạo nên một sức ám ảnh kỳ lạ. Những câu chuyện ấy, nếu kể dưới ánh đèn điện, chắc chắn sẽ mất đi một nửa linh hồn. Chính bóng tối đã tiếp thêm sức mạnh cho những lời kể, biến chúng thành những thước phim sống động hiện ra trong tâm trí chúng tôi.
"Nội ơi, sao ngôi sao kia cứ đi theo con hoài vậy?" Tôi hỏi khi thấy một vì sao sáng nhất luôn lù lù trên đỉnh đầu dù tôi có nhích người đi đâu.
Ông nội khà một hơi khói, cười bảo:
"Đó là ngôi sao bản mệnh của con đó Tèo. Mỗi người sinh ra đều có một ngôi sao dõi theo. Khi con làm điều tốt, nó sẽ sáng hơn. Khi con buồn, nó sẽ mờ đi. Vì thế, dù trong đêm tối nhất, con cũng đừng bao giờ sợ hãi, vì luôn có một ánh mắt từ trên cao đang trông chừng con."
Lời nói của ông khiến tôi thấy mình trở nên quan trọng và được che chở. Tôi nhìn lên vì sao ấy, thầm hứa sẽ không bao giờ làm điều gì để nó phải hổ thẹn mà lặn mất.
"Này Tí, sao bản mệnh của mày chắc là cái ngôi sao màu xanh kia kìa. Nó cứ nhấp nháy liên tục như đang cười ấy, giống hệt cái miệng mày," tôi trêu.
Con Tí không cãi lại, nó chỉ im lặng nhìn lên trời. Một lúc lâu sau, nó mới nói khẽ:
"Tèo à, sau này nếu tao đi xa, tao vẫn sẽ nhìn ngôi sao đó. Nếu mày cũng nhìn nó, nghĩa là tụi mình đang nhìn thấy nhau, đúng không?"
Tôi bỗng thấy một nỗi buồn man mác len lỏi vào lòng. Trong cái đêm đầy sao tuyệt đẹp này, lời nói của con Tí như một lời tiên tri về sự chia ly. Nhưng rồi sự hồn nhiên nhanh chóng lấn át:
"Ừ, đúng rồi! Tao sẽ nhìn nó mỗi đêm. Nếu thấy nó nháy ba cái, nghĩa là tao đang gọi mày đó."
Mất điện cũng là lúc cả gia đình xích lại gần nhau hơn. Mẹ tôi mang ra một rổ ngô nếp mới bẻ buổi chiều, nhóm một bếp lửa nhỏ ngay giữa sân. Mùi ngô nướng thơm lừng, xen lẫn mùi củi khô nổ lách tách "bép bép" tạo nên một không gian ấm cúng lạ kỳ. Chúng tôi quây quần bên bếp lửa, hơi ấm từ than hồng làm hồng rực những khuôn mặt trẻ thơ.
"Ngày xưa không có điện, ông bà sống sao hả nội?" Tôi vừa gặm bắp ngô vừa hỏi.
Ông nội chậm rãi kể về cái thời dùng đèn bằng mủ gòn, về những đêm hành quân chỉ có ánh sao dẫn đường. Ông bảo, chính bóng tối dạy con người ta biết quý trọng ánh sáng, dạy người ta biết lắng nghe hơi thở của đồng đội, của người thân. Khi không nhìn rõ mặt nhau bằng mắt, người ta học cách cảm nhận nhau bằng trái tim.
"Bây giờ các con có đủ thứ, nên các con đôi khi lười tưởng tượng," ông nội nhận xét. "Phải có những đêm thế này, để cái tâm trí của tụi con được bay bổng lên những tầng mây."
Tôi nhìn vào đống lửa, những tàn lửa đỏ bay lên không trung, hòa vào cùng với những vì sao trên trời. Trong giây phút ấy, tôi có cảm giác ranh giới giữa mặt đất và bầu trời không còn nữa. Tôi không còn là một thằng bé đang ngồi ở cái sân gạch cũ kỹ, mà là một phần của vũ trụ bao la này.
Đêm càng về khuya, sương xuống càng nhiều. Con Tí đã bắt đầu ngáp ngắn ngáp dài, đầu nó hơi nghiêng về phía vai tôi. Mẹ bước ra, dùng tấm áo khoác cho cả hai đứa.
"Thôi, hai đứa vào nhà ngủ đi, sương lạnh sinh bệnh bây giờ."
"Cho con nằm thêm chút nữa thôi mẹ, sao băng chưa hiện ra mà," tôi nài nỉ.
Nhưng rồi, một điều không mong đợi đã xảy ra. Một tiếng "tạch" khô khốc vang lên từ phía cột điện đầu xóm, và ngay sau đó, ánh đèn neon trong nhà bừng sáng. Ánh sáng trắng lạnh lẽo tràn ra sân, làm lóa mắt chúng tôi. Những vì sao trên trời bỗng chốc mờ nhạt đi, lặn sâu vào bóng tối của không gian. Dải Ngân Hà rực rỡ lúc nãy giờ chỉ còn là một vệt mờ nhạt, buồn bã.
"Có điện rồi kìa!" Ba tôi reo lên trong nhà, giọng đầy nhẹ nhõm vì có thể làm nốt công việc dang dở.
Nhưng tôi và con Tí lại cảm thấy một nỗi hụt hẫng khó tả. Ánh điện đã xua tan đi sự huyền bí, làm cho những bóng ma cổ tích của ông nội biến mất, và làm cho bầu trời trở nên xa xôi trở lại. Chúng tôi lồm cồm bò dậy, cuốn chiếc chiếu lại. Thế giới quay về với thực tại với tiếng tivi vang lên léo xéo từ nhà hàng xóm, tiếng quạt điện bắt đầu quay vù vù.
"Chán quá, đang vui thì có điện," con Tí lầm bầm, phủi bụi trên quần áo.
"Mai mình lại cầu cho mất điện nữa đi Tí," tôi hiến kế.
Con Tí cười: "Ông trời không có nghe lời mày đâu Tèo ạ. Nhưng mà, ít nhất mình cũng biết là những ngôi sao đó vẫn luôn ở đó, kể cả khi mình không nhìn thấy chúng vì ánh đèn điện."
Tôi nằm lại trên chiếc chõng tre trong nhà, nhìn lên cái bóng đèn neon đang tỏa ra thứ ánh sáng đều đều, vô vị. Tôi nhớ cái lấp lánh của dải Ngân Hà, nhớ cái ấm áp của bếp lửa giữa sân và nhớ cả những lời thề ngây ngô dưới ánh sao.
Thế giới của người lớn luôn nỗ lực để mang lại ánh sáng cho mọi ngóc ngách, nhưng đôi khi họ quên mất rằng có những sự thật chỉ có thể thấy được trong bóng tối. Có những triết lý chỉ có thể hiểu được khi con người ta im lặng và ngước nhìn lên cao.
Ngày nay, khi những thành phố rực rỡ ánh đèn không bao giờ ngủ, người ta hiếm khi có cơ hội được thấy một bầu trời đầy sao thực sự. Trẻ con bây giờ biết về các vì sao qua sách giáo khoa, qua màn hình máy tính, nhưng chúng có lẽ sẽ không bao giờ cảm nhận được cái rùng mình đầy kinh ngạc khi đứng trước sự vĩ đại của vũ trụ trong một đêm mất điện ở vùng quê nghèo.
Tôi thầm cảm ơn những ngày mất điện ấy. Chúng đã cho tôi một tâm hồn biết mơ mộng, biết nhìn lên cao để thấy mình nhỏ bé nhưng không cô độc. Chúng dạy tôi rằng ánh sáng thực sự không đến từ những nhà máy điện, mà đến từ sự kết nối giữa con người với con người, và giữa con người với thiên nhiên vĩnh cửu.
Bầu trời đêm đó đã in sâu vào tâm trí tôi, trở thành một tấm bản đồ ký ức mà mỗi khi thấy mệt mỏi với những hào nhoáng của cuộc sống hiện đại, tôi lại tìm về. Tôi nhắm mắt lại, và giữa bóng tối của thực tại, tôi vẫn thấy dải Ngân Hà ấy đang chảy trôi, thấy ngôi sao bản mệnh của mình vẫn nhấp nháy cười, và nghe thấy tiếng con Tí thì thầm: "Đừng quên nhìn lên trời nhé Tèo."
Mất điện không chỉ là sự gián đoạn của năng lượng, nó là sự khởi đầu của những tâm hồn tự do. Và trong cái xóm nhỏ ven sông ấy, chúng tôi đã lớn lên như thế, giữa những đêm tối mịt mùng nhưng đầy ắp ánh sao, để rồi mang theo cái lấp lánh ấy vào suốt hành trình trưởng thành của mình.
Gió đêm vẫn thổi qua những kẽ lá dừa, mang theo dư vị của ngô nướng và mùi hương của ký ức. Tôi ngủ thiếp đi, trong giấc mơ thấy mình đang đi bộ trên dải Ngân Hà, dẫn theo con Tí và thằng Hùng "Sứt", cùng nhau đi tìm cái gáo múc nước của bà nội bị thất lạc giữa muôn trùng vì sao.