Trong cuộc đời của một đứa trẻ, có những khoảnh khắc mà sự bất công của thế giới người lớn trở nên không thể dung thứ được. Đó là khi bạn bị buộc tội làm vỡ cái điều khiển tivi trong khi thủ phạm thực sự là con mèo, hoặc khi bạn bị bắt đi tắm ngay lúc bộ phim hoạt hình đang đến hồi gay cấn nhất. Và với tôi, cái đỉnh điểm của sự phẫn nộ đã đến vào một buổi chiều thứ Bảy, khi mẹ tuyên bố sẽ đem cho con gấu bông sứt tai của tôi cho đứa em họ dưới quê vì "con lớn rồi, không nên giữ đống rác này nữa".
Đó không phải là đống rác. Đó là một người bạn chiến hữu đã cùng tôi đi qua hàng trăm cơn ác mộng. Quyết định của mẹ giống như một bản án tử hình dành cho kỷ niệm. Tôi nhìn mẹ, ánh mắt rực cháy ngọn lửa của sự phản kháng, và dõng dạc tuyên bố:
"Nếu mẹ không cần con gấu, thì con cũng không cần cái nhà này nữa. Con sẽ đi bụi!"
Mẹ tôi, lúc đó đang bận nhặt rau muống, thậm chí còn không thèm ngẩng đầu lên. Bà thản nhiên đáp:
"Ừ, đi đi. Nhớ mang theo áo khoác, tối trời lạnh đấy. À, có đi thì đi trước năm giờ nhé, để mẹ còn biết đường bớt gạo nấu cơm."
Sự thờ ơ của mẹ giống như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào lòng tự trọng đang bốc hỏa của một "vị anh hùng" tám tuổi. Tôi chạy vào phòng, vơ lấy chiếc ba lô siêu nhân, tống vào đó một chiếc áo thun, hai quyển truyện tranh, một nắm kẹo lạc mua ở tiệm bà Năm và – dĩ nhiên rồi – con gấu bông sứt tai. Tôi cảm thấy mình giống như những nhân vật trong phim, rời bỏ quê hương để đi tìm một chân trời mới, nơi người ta biết trân trọng những con gấu bông cũ kỹ.
Tôi ghé qua nhà thằng Tèo "triết gia" để chào biệt. Nó đang ngồi đục đẽo một cái tàu bằng vỏ bưởi, thấy tôi đeo ba lô lỉnh kỉnh, nó đẩy kính hỏi:
"Mày đi đâu mà nhìn giống dân tị nạn thế Bin?"
"Tao đi bụi. Tao không thể sống chung với những người không có trái tim nữa."
Tèo dừng tay, nhìn tôi bằng ánh mắt cảm thông sâu sắc, một cái nhìn mà nó thường dành cho những con kiến bị lạc đàn:
"Bin này, mày có biết sự khác biệt giữa 'đi bụi' và 'đi du lịch' là gì không? Đi du lịch là mày biết khi nào mày về và mày có tiền trong túi. Đi bụi là mày phó mặc tính mạng cho sự ngẫu nhiên của vũ trụ. Mày đã chuẩn bị tâm lý cho việc ngủ dưới gầm cầu và chiến đấu với lũ chuột cống để tranh giành một mẩu bánh mì chưa?"
Tôi khựng lại một chút, nhưng sự kiêu hãnh không cho phép tôi lùi bước:
"Tao có kẹo lạc. Và tao có ý chí."
Tèo thở dài, nó lục trong túi ra một viên bi ve màu hổ phách, đặt vào tay tôi:
"Cầm lấy cái này. Trong trường hợp mày bị lạc vào bộ tộc bản địa ở quận khác, hãy dùng nó để đổi lấy hòa bình. Và nhớ này, Bin, thế giới ngoài kia không có cửa sổ để mẹ gọi về ăn cơm đâu. Khi mày bước ra khỏi cái hẻm này, mày không còn là con của mẹ mày nữa, mày là một thực thể cô đơn giữa hàng triệu thực thể cô đơn khác. Người lớn gọi đó là sự tự lập, nhưng tao gọi đó là sự lưu đày tự nguyện."
Lời của Tèo làm tôi thấy hơi rợn tóc gáy, nhưng tôi vẫn dũng cảm bước đi. Tôi đi qua tiệm tạp hóa của bà Năm, qua gốc cây bàng già, qua xưởng mộc của ba thằng Hùng. Mỗi bước chân rời xa hẻm số 42, tôi lại cảm thấy mình lớn thêm một chút, và cũng... sợ thêm một chút.
Đến đầu hẻm, nơi con đường nhựa lớn với những chiếc xe tải gầm rú chạy qua, tôi dừng lại. Đó là biên giới của vương quốc tôi. Phía bên kia đường là một thế giới xa lạ, nơi những tòa nhà cao tầng mọc lên như những con quái vật bằng bê tông, và con người lướt qua nhau nhanh như những bóng ma.
Tôi ngồi xuống một tảng đá bên lề đường, lôi kẹo lạc ra nhai. Một viên, hai viên... chẳng mấy chốc nắm kẹo đã hết sạch. Cái bụng của tôi bắt đầu đánh trống. Tôi nhìn đồng hồ điện tử ở cột đèn giao thông: mới có bốn giờ rưỡi chiều.
Nỗi cô đơn bắt đầu xâm chiếm. Tôi nhìn con gấu bông sứt tai trong ba lô, bỗng thấy nó trông cũng có vẻ... đang nhớ nhà.
"Mày cũng thấy sợ phải không?" – Tôi thì thầm với nó.
Thế giới ngoài kia rộng lớn thật, nhưng nó không có mùi cá kho của mẹ, không có tiếng lạch cạch của ba đang sửa xe ngoài sân, và chắc chắn là không có thằng Tèo để bàn về triết lý của những viên bi. Tôi chợt nhận ra rằng, sự tự lập mà tôi hằng mong muốn hóa ra lại là một thứ cảm giác rất trống rỗng. Bạn có thể đi bất cứ đâu, làm bất cứ điều gì, nhưng nếu không có ai chờ đợi bạn trở về, thì mọi nẻo đường đều dẫn đến sự lạc lõng.
Một chiếc xe đạp thồ đi ngang qua, bác lái xe nhìn tôi hỏi:
"Này nhóc, ngồi đây đợi ai à? Sắp mưa rồi đấy, về nhà đi cháu."
Câu nói "về nhà đi cháu" của một người lạ bỗng dưng trở thành một lời giải thoát ngọt ngào nhất. Tôi chợt nhớ đến lời mẹ: "Đi trước năm giờ để mẹ còn biết đường bớt gạo". Hóa ra mẹ không hề thờ ơ, mẹ đang cho tôi một "đường lui" đầy tinh tế. Mẹ biết thừa cái ý chí siêu nhân của tôi chỉ chịu được tối đa hai tiếng đồng hồ thiếu hơi cơm gia đình.
Tôi đứng dậy, phủi bụi trên quần, khoác ba lô lên vai và bắt đầu hành trình "quay về vương quốc". Lần này, tôi đi nhanh hơn lúc đi rất nhiều. Khi bước qua gốc cây bàng, tôi thấy thằng Tèo vẫn ngồi đó. Nó nhìn tôi, không hề ngạc nhiên, chỉ đẩy kính:
"Kết thúc hành trình khám phá thế giới sớm thế à?"
"Tao quên chưa mang theo bàn chải đánh răng. Với lại, con gấu của tao nó bảo nó thèm ăn rau muống luộc." – Tôi chống chế.
Tèo mỉm cười, một nụ cười thấu thị:
"Mày đúng là một nhà thám hiểm thông minh. Kẻ thù lớn nhất của sự tự lập không phải là khó khăn, mà là nỗi nhớ nhà. Mày đã chiến thắng được cái tôi của mình để trở về trước khi trời tối. Đó là một thành tựu vĩ đại hơn việc đi đến tận cùng trái đất đấy."
Tôi chạy biến vào nhà. Trong bếp, mẹ vẫn đang đứng bên bếp lửa, khói tỏa nghi ngút. Mùi cá kho tộ thơm lừng lấp đầy không gian. Mẹ nhìn thấy tôi, chỉ nói nhẹ tênh:
"Về rồi à? Đi rửa tay rồi dọn bát đi con. Hôm nay ba mua thêm măng cụt đấy."
Tôi lẳng lặng làm theo, thấy lòng mình ấm áp lạ thường. Con gấu bông sứt tai được tôi đặt lại ngay ngắn trên giường. Nó nhìn tôi, và tôi biết nó cũng đang thở phào nhẹ nhõm.
Bây giờ, khi đã là một người lớn, tôi đã "đi bụi" đúng nghĩa rất nhiều lần. Tôi đi công tác ở những thành phố xa xôi, tôi chuyển nhà đến những nơi không ai biết mình là ai, tôi tự mình đối diện với những hóa đơn, những hợp đồng và những rắc rối của cuộc đời. Tôi đã thực sự "tự lập" như lời thằng Tèo nói năm xưa.
Nhưng bạn biết không, dù tôi có đi xa đến đâu, có ở trong những khách sạn sang trọng hay những căn hộ tiện nghi thế nào, tôi vẫn luôn có cảm giác mình đang "ngồi ở đầu hẻm". Cái cảm giác muốn chạy trốn khỏi thế giới mỗi khi gặp áp lực vẫn luôn thường trực trong lòng. Tôi muốn vứt bỏ hết công việc, vứt bỏ hết trách nhiệm để đi đến một nơi nào đó không ai tìm thấy mình.
Thế nhưng, khác với cậu bé Bin tám tuổi, người lớn chúng ta không còn một "đầu hẻm" để quay về một cách dễ dàng như thế. Mẹ không còn đứng trong bếp để chờ ta về "trước năm giờ", và không còn ai bớt gạo hay thêm măng cụt để dỗ dành tâm hồn đang tổn thương của chúng ta.
Người lớn là những kẻ đi bụi vĩnh viễn. Chúng ta cứ đi mãi, đi mãi trên con đường nhựa lớn của sự nghiệp và danh vọng, đôi khi nhìn lại phía sau chỉ thấy một làn khói mờ ảo của ký ức. Chúng ta thèm khát một lần được "thất bại trong việc chạy trốn", được ai đó nhìn thấu cái vẻ ngoài cứng cỏi để bảo rằng: "Về nhà đi, cơm chín rồi."
Thằng Tèo giờ đây sống ở nước ngoài, nó bảo với tôi qua tin nhắn:
"Bin này, nhiều khi tao đứng giữa phố Wall sáng choáng, tao bỗng thấy mình giống hệt cái hồi ngồi ở đầu hẻm số 42. Tao cũng đang cầm 'viên bi hổ phách' là cái bằng cấp của tao để đổi lấy hòa bình với thế giới này. Nhưng tao nhận ra rằng, thế giới này không có bộ tộc nào thân thiện như hẻm mình cả. Ở đây, nếu mày không chạy, mày sẽ bị dẫm nát. Không có ai nhắc mày mang theo áo khoác đâu."
Câu nói của nó làm tôi xót xa. Tại sao chúng ta cứ phải nỗ lực để trở thành những "thực thể cô đơn" giữa đám đông? Tại sao chúng ta lại coi việc cần một nơi trú ẩn là sự yếu đuối?
Trẻ con dũng cảm hơn người lớn vì chúng biết giới hạn của mình. Chúng biết khi nào nên nổi loạn và khi nào nên đầu hàng trước một bát cá kho. Còn người lớn, chúng ta quá bướng bỉnh. Chúng ta sẵn sàng chịu đói, chịu lạnh, chịu cô đơn chỉ để chứng tỏ rằng mình "ổn". Chúng ta đã giết chết đứa trẻ biết nhớ nhà bên trong mình để nuôi dưỡng một người lớn không biết đường về.
Tôi nhìn con trai mình, nó cũng đang dỗi mẹ vì không được chơi điện tử. Nó cũng đang hầm hầm lôi ba lô ra đòi "đi sang nhà bà ngoại ở luôn". Tôi không mắng nó, cũng không ngăn cản. Tôi chỉ mỉm cười và bảo:
"Con đi nhớ mang theo con khủng long nhé, nó sợ tối đấy. Với lại, đừng đi quá sáu giờ, vì sáu giờ là lúc ba bắt đầu nướng ngô. Nếu con không có ở đây, ba phải ăn hết một mình, buồn lắm."
Thằng bé khựng lại, đôi mắt nó đảo liên tục. Nó nhìn cái ba lô, rồi nhìn tôi, rồi nhìn vào bếp. Cuối cùng, nó vứt ba lô xuống, chạy lại ôm chân tôi:
"Thôi, con ở lại ăn ngô với ba cũng được. Để hôm khác con đi sau."
Nhìn con, tôi thấy mình của hai mươi năm trước. Hóa ra, tình yêu thương không phải là sự xích xiềng, mà là sợi dây thừng chắc chắn để chúng ta không bị cuốn trôi vào cái hư vô của thế giới ngoài kia. Chúng ta cho trẻ con một bến đỗ, để chúng có đủ tự tin mà ra khơi sau này.
Triết lý của việc "chạy trốn thất bại" chính là sự nhận thức về giá trị của cái tên "Nhà". Nhà không phải là một địa chỉ trên bản đồ, nhà là nơi mà sự tồn tại của bạn là điều kiện cần để một bữa cơm trở nên hoàn hảo.
Đêm nay, tôi sẽ gọi điện về cho mẹ. Tôi sẽ không nói về công việc, không nói về tiền bạc. Tôi chỉ muốn nghe tiếng mẹ kể về mớ rau, con cá, và hỏi xem cây khế đầu ngõ dạo này có còn ra hoa tím không. Tôi muốn được là cậu bé Bin ngồi ở đầu hẻm một lần nữa, để cảm thấy rằng dù thế giới ngoài kia có tàn nhẫn đến đâu, thì vẫn luôn có một con đường dẫn tôi về với sự bao dung vô điều kiện.
Cuộc đời là một hành trình đi xa để tìm đường trở về. Đôi khi, chúng ta phải đi đến tận cùng của sự cô đơn mới hiểu được giá trị của tiếng gọi "về ăn cơm".
Cảm ơn trận hờn dỗi năm ấy, cảm ơn con gấu bông sứt tai đã không chịu bỏ cuộc, và cảm ơn mẹ vì đã không "bớt gạo". Nhờ có ngày "đi bụi hụt" đó, tôi mới biết rằng tự do thực sự không phải là thoát khỏi gia đình, mà là có một gia đình để luôn có thể quay về mỗi khi mỏi gối chồn chân.
Nếu bạn đang cảm thấy muốn chạy trốn khỏi mọi thứ, hãy cứ đi. Đi đến đầu hẻm, ngồi xuống một tảng đá, nhai một mẩu kẹo lạc và nhìn lại phía sau. Nếu có ai đó đang bật đèn bếp chờ bạn, hãy đứng dậy và quay về. Đó không phải là sự hèn nhát, đó là sự khôn ngoan nhất của một trái tim biết yêu và được yêu.
Trời bắt đầu mưa rào, giống hệt cái chiều thứ Bảy năm ấy. Tôi khép cửa sổ lại, mỉm cười nhìn vợ đang dọn cơm và con trai đang mải mê với con khủng long. Tôi thấy mình thật giàu có. Tôi là người lữ hành đã tìm thấy bến đỗ, là siêu anh hùng đã đầu hàng trước hương vị của tình thân.
Và tôi biết, ở một nơi nào đó, thằng Tèo cũng đang nhìn vào viên bi hổ phách và thầm nhủ: "Bin ơi, mai tao về, nhớ bớt cho tao một bát cơm nhé."
Hạnh phúc, đôi khi chỉ đơn giản là việc không bao giờ đi quá xa khỏi cái tầm tiếng gọi của những người yêu thương mình.