Trong tâm trí của một đứa trẻ hẻm số 42, không gian vốn dĩ là một tờ giấy trắng vô tận, nơi chúng tôi có thể tự do vẽ nên bất cứ lãnh thổ nào mình muốn. Một cái nắp cống có thể là trung tâm của một vương quốc, và một vũng nước mưa là biên giới của một đại dương. Ở đó, không có giàu, không có nghèo, chỉ có những đứa trẻ sở hữu bao nhiêu bi ve và có dám nhảy từ trên tường rào xuống hay không. Thế nhưng, có một ngày, tờ giấy trắng ấy bắt đầu bị những đường kẻ đậm nét chia cắt. Đó là ngày những hàng rào thực sự được dựng lên.
Sự thay đổi bắt đầu từ căn nhà của thằng Minh "cận". Nhà nó vốn là một căn nhà cấp bốn cũ kỹ như mọi nhà khác trong hẻm, nơi chúng tôi thường xuyên leo qua cửa sổ để mượn truyện tranh. Rồi một sáng nọ, một toán thợ xây đến, đập bỏ những mảng tường rêu phong. Chỉ trong vài tháng, một khối bê tông cao vút, hiện đại mọc lên, lừng lững và xa lạ. Và điều làm chúng tôi sững sờ nhất không phải là độ cao của nó, mà là cái hàng rào sắt nhọn hoắt, cao quá đầu người, bao bọc lấy toàn bộ khu vực mà trước đây vốn là sân chơi chung của cả nhóm.
Thằng Tèo "triết gia" đứng tựa lưng vào gốc bàng, mắt nhìn chăm chằm vào những thanh sắt sơn đen bóng loáng, rồi nó đẩy gọng kính, buông một câu như tiếng thở dài của một nhà sử học đang chứng kiến sự sụp đổ của một đế chế:
"Bin này, mày có thấy những thanh sắt đó không? Người lớn gọi đó là an ninh, nhưng tao gọi đó là sự bắt đầu của sự cô lập. Khi người ta có nhiều thứ hơn để mất, người ta bắt đầu dựng hàng rào. Hàng rào không phải để ngăn kẻ trộm, mà là để ngăn sự bình đẳng. Từ nay về sau, sân nhà thằng Minh không còn là sân nhà thằng Minh nữa, nó là 'tư hữu'. Một khái niệm tàn nhẫn nhất mà loài người từng phát minh ra."
Tôi nhìn qua kẽ hở của hàng rào, thấy thằng Minh đang ngồi trong sân, trên một bộ bàn ghế nhựa xịn, tay cầm một chiếc máy chơi game cầm tay lấp lánh – thứ mà cả hẻm này chưa ai từng thấy. Nó nhìn ra ngoài, thấy chúng tôi, nhưng nó không chạy ra cửa gọi như mọi khi. Nó chỉ giơ tay vẫy nhẹ, một cái vẫy tay đầy khoảng cách, bị ngăn đôi bởi những thanh sắt lạnh lùng.
"Sao nó không ra chơi hả Tèo?" – Tôi hỏi, lòng cảm thấy hụt hẫng.
Tèo tặc lưỡi, nhặt một viên sỏi ném vào hàng rào, tiếng "keng" khô khốc vang lên:
"Nó không ra được đâu. Hoặc là nó không muốn ra nữa. Khi mày ngồi sau một cái hàng rào đẹp đẽ và cầm một món đồ chơi đắt tiền, mày bỗng nhiên cảm thấy mình thuộc về một đẳng cấp khác. Hàng rào này không chỉ ngăn bước chân chúng ta, nó ngăn cả tầm mắt của nó. Nó đang tập làm người giàu, Bin ạ. Và người giàu thì không chơi đồ chơi hỏng với tụi mình dưới gốc bàng."
Ngày hôm đó, trò chơi trốn tìm của hẻm số 42 bỗng trở nên cụt ngủn. Những địa điểm ẩn nấp lý tưởng nhất trước đây đã nằm phía sau hàng rào của nhà thằng Minh. Chúng tôi đứng ở ngoài, nhìn cái không gian thân thuộc giờ đã trở thành "vùng cấm". Cảm giác bị gạt ra khỏi một nơi mình từng thuộc về là một nỗi đau âm ỉ đầu đời mà đứa trẻ nào cũng phải nếm trải.
Chúng tôi bắt đầu nhận thấy những ranh giới khác hiện hình. Không chỉ là hàng rào sắt, mà là ranh giới của những bộ quần áo. Con Tí "điệu" bắt đầu mặc những chiếc váy xòe công chúa được gửi từ nước ngoài về và không còn muốn ngồi bệt xuống đất để chơi đồ hàng vì sợ bẩn vải xịn. Thằng Hùng "mập" bắt đầu khoe về những chuyến du lịch xa xỉ thay vì những con tàu gỗ tự đẽo. Hẻm số 42 vẫn vậy, nhưng những linh hồn bên trong nó đang dần được bao bọc bởi những lớp vỏ bọc khác nhau.
"Tèo, tại sao thế giới không thể cứ như lúc trước? Tại sao ai cũng muốn có một hàng rào cho riêng mình?"
Tèo ngồi bệt xuống đất, nó dùng cành cây vẽ một vòng tròn nhỏ quanh chỗ nó ngồi:
"Vì con người luôn sợ sự trống trải, Bin ạ. Họ nghĩ rằng nếu họ không vạch ra giới hạn, người khác sẽ lấy mất phần của họ. Họ dựng hàng rào vì họ thiếu niềm tin. Nhưng mày nhìn xem, cái vòng tròn tao vừa vẽ đây, tao đứng trong này thì tao an toàn, nhưng tao cũng không thể chạm tay vào mày được nữa. Người lớn đánh đổi sự kết nối để lấy sự an toàn giả tạo. Họ càng giàu, hàng rào càng cao, và trái tim họ càng nhỏ lại."
Lời của Tèo lúc đó tôi chỉ hiểu được một nửa, nhưng cái cảm giác mất mát thì là thật. Tôi thấy nhớ những buổi chiều tất cả cùng lấm lem bùn đất, cùng chia nhau một củ khoai nướng mà không cần biết củ khoai đó là của ai. Bây giờ, mỗi khi muốn sang nhà thằng Minh chơi, chúng tôi phải đứng trước cổng, nhấn một cái chuông kêu "tít tít" và đợi người giúp việc ra mở cửa. Sự tự nhiên đã biến mất, thay vào đó là những thủ tục xã giao khách sáo.
Bây giờ, khi đã sống trong một thế giới của những căn hộ "compound" có bảo vệ trực 24/7 và thẻ từ thông minh cho từng tầng thang máy, tôi chợt nhận ra mình đang sống trong một cái hàng rào khổng lồ và tinh vi nhất. Tôi không biết hàng xóm của mình là ai, và họ cũng chẳng biết tôi làm gì. Chúng tôi lướt qua nhau trong thang máy với nụ cười gượng gạo và đôi mắt dán chặt vào màn hình điện thoại. Chúng tôi an toàn tuyệt đối, nhưng chúng tôi cũng cô đơn tuyệt đối.
Người lớn chúng ta đã dựng lên quá nhiều ranh giới. Ranh giới giữa các quốc gia, ranh giới giữa các giai cấp, ranh giới giữa những quan điểm chính trị, và tệ nhất là ranh giới giữa những cái tôi quá lớn. Chúng ta tự hào về những "pháo đài" riêng tư của mình, nhưng lại than vãn về sự vô cảm của xã hội.
Thằng Tèo giờ là một luật sư chuyên về tranh chấp đất đai. Có lần nó cười cay đắng bảo tôi:
"Bin này, cả ngày tao chỉ làm một việc là giúp người ta nới rộng hàng rào của họ ra thêm vài mét, hoặc ngăn không cho hàng rào của người khác lấn sang. Người ta sẵn sàng bỏ ra hàng tỷ đồng để kiện tụng chỉ vì một lằn ranh trên giấy tờ. Tao đứng giữa những cuộc chiến đó và bỗng thấy thèm cái hồi tụi mình chơi đồ hàng, khi một vạch phấn vẽ trên đất là đủ để định nghĩa cả một thế giới, và khi chơi xong, chỉ cần một gáo nước là mọi ranh giới đều trôi sạch."
Tôi hiểu cảm giác đó. Chúng ta đã quên mất cách "xóa vạch phấn". Chúng ta coi những hàng rào là vĩnh cửu. Chúng ta xây dựng chúng bằng gạch đá, bằng định kiến và bằng cả sự ích kỷ, để rồi một ngày nhận ra mình bị nhốt bên trong chính những gì mình đã dựng lên.
Nhưng trẻ con có một khả năng kỳ diệu để phá vỡ những ranh giới đó. Tôi nhớ có lần, sau một tuần "cách ly", thằng Minh "cận" bỗng nhiên lén mẹ nó leo qua hàng rào sắt nhọn hoắt kia để chạy ra sân chung. Nó mồ hôi nhễ nhại, tay cầm theo chiếc máy chơi game nhưng lại vứt nó lên đống cát.
"Tụi mày ơi, chơi đá banh đi! Trong kia chán chết đi được!"
Trong khoảnh khắc đó, hàng rào sắt vẫn đứng đó, nhưng sự ngăn cách đã sụp đổ. Thằng Minh vẫn là thằng Minh, đứa bạn sẵn sàng bị xước da để đổi lấy một trận cười với đám bạn lấm lem. Trẻ con luôn tìm thấy kẽ hở giữa những thanh sắt, vì trái tim chúng chưa đủ lớn để bị che lấp bởi vật chất, nhưng lại đủ bao la để chứa đựng tình bạn.
Tại sao chúng ta không thể học cách "leo rào" như thằng Minh? Tại sao chúng ta không dám bước ra khỏi vùng an toàn, bỏ lại sau lưng những tước hiệu, những tài sản, để gặp gỡ nhau bằng sự chân thành nguyên bản nhất?
Cuộc sống hiện đại dạy chúng ta cách xây dựng, nhưng không dạy chúng ta cách mở cửa. Chúng ta đầu tư quá nhiều vào hệ thống khóa cửa, nhưng lại quên đầu tư vào những chiếc cầu nối. Chúng ta sợ bị tổn thương, sợ bị lợi dụng, nên chúng ta chọn cách sống trong lồng kính.
Tôi nhìn con trai mình, nó đang chơi với một cậu bé là con của người thợ sửa điện đang làm việc ở nhà hàng xóm. Hai đứa trẻ ngồi bệt dưới lòng đường, cùng nhau lắp ráp những mảnh Lego không cùng bộ. Đứa mặc áo hiệu, đứa mặc áo sờn vai, nhưng nụ cười của chúng thì giống hệt nhau. Không có hàng rào nào tồn tại giữa chúng, vì chúng chưa biết đến khái niệm "tư hữu" hay "đẳng cấp".
Tôi chợt thấy mình thật nhỏ bé trước lũ trẻ. Tôi, người luôn cố gắng dạy con phải "chọn bạn mà chơi", phải giữ gìn quần áo sạch sẽ, thực chất lại đang là kẻ đi dựng những hàng rào vào tâm hồn trong trắng của con. Tôi đang cố truyền lại cho con cái "virus cô lập" của người lớn.
Triết lý của những hàng rào chính là: Chúng chỉ mạnh mẽ khi chúng ta tin vào chúng. Nếu chúng ta tin rằng tình người quan trọng hơn gạch đá, thì không có bức tường nào là không thể vượt qua. Những hàng rào được dựng lên để bảo vệ tài sản, nhưng nó thường vô tình giam cầm sự tử tế.
Hôm nay, tôi quyết định sẽ không đi thang máy một mình nữa. Tôi sẽ đứng lại chờ người hàng xóm đi cùng, sẽ chủ động chào hỏi và hỏi thăm về những điều nhỏ nhặt. Tôi sẽ cố gắng hạ thấp cái hàng rào vô hình mà bấy lâu nay tôi đã dựng quanh mình. Có thể tôi sẽ thấy hơi bất tiện, có thể tôi sẽ gặp phải sự thờ ơ, nhưng ít nhất tôi đang cố gắng "leo rào" để trở về với cái bản chất nguyên sơ của con người hẻm 42 năm xưa.
Thằng Tèo nói đúng, hàng rào sắt có thể sơn màu gì cũng được, nhưng nó luôn lạnh lẽo. Chỉ có hơi ấm của bàn tay nắm lấy bàn tay mới có thể sưởi ấm được con hẻm cuộc đời.
Tối nay, tôi sẽ gọi cho thằng Minh "cận". Sau bao nhiêu năm, nó giờ là một doanh nhân bận rộn. Tôi sẽ không hỏi về những hợp đồng của nó, tôi sẽ hỏi: "Này Minh, ông còn nhớ cái lần ông leo rào bị rách quần không? Cái sẹo ở đùi còn không?".
Tôi tin rằng, câu hỏi đó sẽ là chiếc chìa khóa để mở toang cái cổng sắt nghìn trùng đang ngăn cách hai người đàn ông trưởng thành. Vì bên dưới lớp áo vest đắt tiền, bên trong những văn phòng máy lạnh, tất cả chúng ta đều là những đứa trẻ đang khao khát được ai đó rủ ra sân chơi chung, được một lần nữa sống trong một thế giới không có những đường kẻ chia cắt.
Thế giới này bắt đầu có những ranh giới từ khi chúng ta ngừng tin vào sự chia sẻ. Nhưng ranh giới đó sẽ biến mất ngay khi chúng ta bắt đầu tin vào tình yêu. Đừng để hàng rào của bạn trở thành nấm mồ của sự kết nối. Hãy để nó chỉ là một chiếc cổng nhỏ luôn sẵn sàng mở rộng đón những người bạn cũ trở về.
Tiếng chuông nhà bên cạnh vang lên, trầm đục và xa xăm. Tôi mỉm cười, nhìn ra cửa sổ thấy ánh đèn thành phố lấp lánh như những viên bi của Tèo. Ở đâu đó giữa những khối bê tông vô hồn kia, vẫn luôn có những tâm hồn đang tìm cách phá rào để đến với nhau. Và tôi, cũng sẽ bắt đầu cuộc hành trình "phá rào" của chính mình từ ngay lúc này.
Vì tôi biết, phía bên kia hàng rào, cuộc đời vẫn đang chờ đợi tôi với tất cả sự nồng hậu của nó. Chỉ cần tôi dám bước ra.