Khi bồ lúa đã đầy ắp và những lo toan về cái ăn cái mặc được tạm gác sang một bên, mẹ tôi bắt đầu chọn ra một buổi sớm đẹp trời nhất để thực hiện lời hứa sau mùa gặt. Đó là buổi đi chợ phiên. Ở làng quê tôi, đi chợ không chỉ là việc mua bán thông thường, mà là một sự kiện trọng đại, một phần thưởng xa xỉ dành cho những đứa trẻ đã biết ngoan ngoãn phụ giúp gia đình suốt những ngày nắng cháy ngoài đồng.
Sáng hôm ấy, sương còn giăng bảng lảng trên những ngọn tre, biến cả không gian thành một bức tranh mờ ảo như trong cổ tích. Mẹ diện chiếc áo cánh màu nâu sẫm còn thơm mùi sáp, quấn chiếc khăn rằn trên đầu một cách khéo léo. Tôi, trong bộ quần áo cũ nhưng đã được giặt sạch sẽ nhất, nhảy chân sáo theo sau mẹ trên con đường đất đỏ còn ẩm hơi sương.
"Mùi này, hôm nay chợ đông lắm, con phải nắm chặt tay mẹ, kẻo lại lạc vào hàng kẹo thì mẹ không biết đường nào mà tìm đâu đấy!"
Mẹ cười, nụ cười rạng rỡ như nắng sớm. Tôi gật đầu lia lịa, tay nắm chặt lấy vạt áo mẹ, lòng rộn ràng như có hàng trăm chú chim đang ca hát.
Càng gần đến chợ, dòng người đổ về càng đông. Những chiếc xe thồ chất đầy những bao nông sản, những người phụ nữ gánh trên vai những rổ khoai, rổ sắn hay những lồng gà kêu chiêm chiếp. Mùi khói bếp từ những gian nhà ven đường hòa quyện với mùi cỏ ướt và mùi bùn non từ phía con sông chạy dọc theo chợ tạo nên một hương vị đặc trưng của sự trù phú.
Chợ hiện ra dưới những tán cây đa cổ thụ rợp bóng mát. Đó không phải là một tòa nhà kiên cố, mà là tập hợp của những gian hàng lợp mái lá, mái tôn, hay đơn giản chỉ là một tấm bạt trải ngay xuống đất. Tiếng người mặc cả, tiếng gọi nhau ơi ới, tiếng lợn con eng éc và tiếng va chạm của bát đĩa tạo nên một bản giao hưởng náo nhiệt, đầy sức sống của một vùng quê sau mùa gặt hái.
"Mua giúp tôi nải chuối đi chị Hai, chuối nhà tôi vừa chín tới, ngọt như mật ấy!"
"Ối giào, chè xanh hôm nay tươi thế bà Cụ, cho tôi hai bó về hãm nước cho ông nhà tôi nào!"
Tôi bị choáng ngợp bởi sắc màu của phiên chợ. Màu đỏ rực của những trái ớt hiểm, màu xanh mướt của mướp hương, màu vàng óng của những bánh mật và cả màu trắng ngần của những xấp giấy vở mới. Mẹ dắt tôi đi xuyên qua đám đông, dừng lại trước một gian hàng quần áo che tạm bằng những tấm nilon xanh.
"Chị cho tôi xem bộ quần áo cho cháu, cỡ này chắc mặc vừa đấy."
Người bán hàng, một người phụ nữ có gương mặt phúc hậu và đôi bàn tay thoăn thoắt, đưa ra một chiếc áo sơ mi màu xanh thiên thanh và chiếc quần vải đen. Tôi sờ tay vào lớp vải mới, cảm giác hơi cứng và thơm mùi hồ. Đó là mùi hương của sự mới mẻ, một mùi hương mà cả năm tôi chỉ được ngửi thấy một lần.
"Con mặc thử xem có vừa không?"
Tôi lóng ngóng mặc vào, soi mình trong chiếc gương nhỏ bị sứt cạnh của gian hàng. Trong gương, một cậu bé đen nhẻm vì nắng nhưng đôi mắt sáng rực hiện ra. Chiếc áo hơi rộng một chút, nhưng mẹ bảo "mặc trừ hao cho nó lớn". Tôi thấy mình bỗng nhiên trang trọng hẳn lên, không còn là thằng Mùi hay đi bắt dế hay ngủ trên đống rơm nữa.
"Đẹp lắm con ạ. Bộ này để dành đi khai giảng và diện Tết luôn nhé," – Mẹ vừa trả tiền vừa vuốt lại nếp áo cho tôi.
Sau khi mua quần áo, mẹ dẫn tôi sang khu vực "thiên đường" thực sự: hàng quà vặt. Mùi mỡ hành phi thơm nức, mùi bánh đúc nóng, và mùi của những chiếc bánh rán mật nâu bóng quyến rũ tôi đến tê dại.
"Bà cho cháu bát bún riêu nhé, cho nhiều gạch một chút bà ạ!" – Mẹ gọi món quà mà tôi thích nhất.
Bát bún nóng hổi với những sợi bún trắng tinh, nước dùng đỏ rực màu cà chua và những mảng gạch cua đồng béo ngậy. Tôi ăn một cách ngon lành, cảm nhận vị chua thanh của dấm bỗng và vị ngọt đậm đà của cua đồng. Mỗi miếng bún như chứa đựng cả hương vị của cánh đồng quê hương mà chúng tôi đã dành bao công sức để vun xới.
"Ăn từ từ thôi con, không ai tranh của con đâu," – Mẹ nhìn tôi, ánh mắt tràn đầy sự yêu thương và mãn nguyện.
Ngồi ở quán hàng, tôi quan sát những con người xung quanh. Những người nông dân gầy gò, da dẻ sạm màu vì sương gió, nhưng nụ cười của họ trong phiên chợ sau mùa gặt thật rạng rỡ. Họ mua cho mình một chiếc liềm mới, mua cho vợ cái khăn quàng hay mua cho con chiếc bút chì. Những món đồ bình dị ấy chính là kết quả của hàng ngàn giọt mồ hôi rơi xuống đất cày. Phiên chợ giống như một buổi lễ trao giải, nơi ai cũng có phần thưởng cho sự cần lao của mình.
"Mùi! Xem tao có gì này!"
Tiếng thằng Hải "Sún" vang lên sau lưng. Nó đang cầm một con tò he hình con rồng xanh đỏ rực rỡ. Hải đi cùng bố nó, ông đang vác trên vai một cuộn dây thừng mới.
"Oai thế! Tao cũng vừa được mẹ mua cho bộ quần áo mới đây này," – Tôi khoe.
Hai đứa chúng tôi đứng giữa chợ, đứa khoe áo, đứa khoe tò he, gương mặt rạng ngời một niềm vui thuần khiết. Cái Tí cũng xuất hiện ngay sau đó, nó được mẹ mua cho một chiếc kẹp tóc hình bông hoa cúc trắng. Ba đứa trẻ chúng tôi, sau mùa gặt nhọc nhằn, giờ đây như những mầm non vừa được tưới nước, xanh tươi và đầy sức sống.
Trước khi ra về, mẹ ghé vào hàng bán cá, mua một con cá trê lớn còn quẫy đuôi sàn sạt trong chậu. Mẹ bảo tối nay sẽ làm món cá kho tộ với gừng để cả nhà cùng ăn cơm gạo mới. Mẹ còn không quên mua một gói thuốc lào loại ngon nhất cho ông nội và một chiếc thúng mới để bố đi làm đồng.
Đường về nhà dường như ngắn hơn lúc đi. Mặt trời đã lên cao, tỏa nắng rực rỡ xuống những cánh đồng rạ. Những chiếc túi nilon đựng đầy quà bánh và quần áo mới lủng lẳng trên tay mẹ là minh chứng cho một vụ mùa thắng lợi. Tôi nhìn sang những người đi ngược chiều, ai nấy đều mang theo một vẻ hớn hở tương tự. Phiên chợ sau mùa gặt đã tưới mát tâm hồn khô cằn của những người dân nghèo, tiếp thêm sức mạnh để họ chuẩn bị cho vụ cấy tiếp theo.
Về đến nhà, người đầu tiên tôi chạy đến khoe chính là ông nội.
"Ông ơi! Xem áo mới của con này! Mẹ còn mua thuốc lào cho ông nữa đấy!"
Ông nội cầm gói thuốc lào, hít hà một hơi rồi cười khà khà:
"Chà, mùi thuốc này đậm đà lắm. Cảm ơn mẹ thằng Mùi nhé. Áo đẹp lắm con ạ, mặc vào nhìn chững chạc như một anh nông dân thực thụ rồi."
Tôi chạy vào buồng, cẩn thận gấp bộ quần áo mới lại, bọc vào túi bóng rồi cất sâu vào trong hòm gỗ. Tôi muốn giữ cái mùi hồ mới ấy thật lâu, để mỗi lần mở ra lại thấy hơi thở của phiên chợ rộn ràng hôm ấy.
Buổi tối, gian bếp nhà tôi lại đỏ lửa. Mùi cá trê kho gừng thơm nức mũi hòa quyện với mùi cơm gạo mới dẻo thơm. Bố ngồi trên hiên, vừa hút thuốc vừa ngắm nhìn chiếc thúng mới mẹ vừa mua.
"Năm nay bà đi chợ mua sắm được nhiều thứ quá nhỉ," – Bố nói vọng vào.
"Vâng, lúa được giá nên tôi cũng muốn mua cho bố con ông chút đồ. Nhà mình vất vả cả năm, cũng phải có lúc được thảnh thơi thế này chứ," – Tiếng mẹ trả lời bên bếp lửa.
Bữa cơm tối hôm đó ngon lạ thường. Tôi ăn đến ba bát cơm mà vẫn thấy thòm thèm. Có lẽ vì hương vị của cá kho gừng, nhưng cũng có lẽ vì niềm vui từ phiên chợ vẫn còn đang râm ran trong lòng.
Sau bữa ăn, ông nội ngồi nhâm nhi chén trà, khói thuốc lào bay lên mờ ảo. Ông bắt đầu kể về những phiên chợ của ngày xưa, những phiên chợ mà người ta không dùng tiền để mua bán mà dùng những vật phẩm tự làm ra để đổi lấy nhau.
"Phiên chợ là nơi con người ta gặp gỡ tâm hồn nhau, Mùi ạ. Người ta đến đó không chỉ để lấy đi một món hàng, mà để mang về một sự kết nối. Con nhìn mẹ con xem, mẹ con đi chợ cả buổi, nhưng cái mẹ mang về lớn nhất không phải là cái áo của con hay gói thuốc của ông, mà là nụ cười hạnh phúc khi thấy gia đình mình được đầy đủ."
Tôi lắng nghe lời ông, nhìn sang mẹ đang ngồi khâu lại cái cạp quần cho bố dưới ánh đèn dầu. Tôi chợt hiểu ra rằng, mùa thu hoạch vàng không chỉ kết thúc ở sân phơi. Nó còn kéo dài đến tận những sạp hàng ở chợ phiên, đến tận gian bếp đỏ lửa và đến tận những câu chuyện đêm khuya của ông nội.
Phiên chợ quê sau mùa gặt dạy tôi biết giá trị của những đồng tiền lẻ được tích cóp từ những giọt mồ hôi. Nó dạy tôi biết háo hức chờ đợi những điều nhỏ bé và biết trân trọng sự chăm sóc của mẹ. Những sắc màu rực rỡ của buổi chợ hôm nay sẽ mãi mãi nằm lại trong một góc ký ức của tôi, để sau này khi đứng trước những trung tâm thương mại lộng lẫy và lạnh lẽo, tôi sẽ vẫn luôn nhớ về cái mùi nilon xanh, mùi bún riêu cua và nụ cười của mẹ giữa đám đông ồn ào.
Làng quê tôi lại trở về với nhịp sống bình lặng. Những cánh đồng rạ đang chờ ngày được cày lật để chuẩn bị cho một vòng đời mới. Nhưng dư âm của phiên chợ, của bộ quần áo mới và của bát bún riêu vẫn làm cho những ngày thường nhật trở nên lấp lánh hơn.
Mùa thu hoạch vàng, với tôi, chính là hành trình từ hạt mầm đến hạt lúa, và từ hạt lúa đến niềm vui rạng rỡ trên gương mặt mẹ giữa buổi chợ đông người. Đó là một vòng tròn của sự nỗ lực và đền đáp, của đất đai và tình người, mà tôi may mắn được là một phần nhỏ bé trong đó.
Đêm nay, tôi nằm mơ thấy mình đang bay trên phiên chợ, nhưng mọi thứ đều được làm bằng kẹo lạc và bánh mật. Tôi thấy mình cùng thằng Hải và cái Tí đang nhào lộn giữa những gian hàng đầy màu sắc, và tiếng cười của chúng tôi vang vọng khắp cánh đồng lúa đang bắt đầu nảy mầm trong tâm tưởng.
"Ngủ đi con, mai còn phải dậy sớm đi học," – Tiếng mẹ vỗ nhẹ lên lưng tôi.
Tôi chìm vào giấc ngủ, mang theo cả một phiên chợ quê vào trong những giấc mơ hồng.