Có những khoảnh khắc mà thời gian dường như không còn trôi chảy đều đặn như nhịp lắc của chiếc đồng hồ quả lắc trong nhà ông Giáo, mà nó bất chợt ngưng đọng lại, cô đặc như lớp nhựa mướp bám trên tay lũ trẻ chúng tôi. Đó là giai đoạn mà những chiếc loa phóng thanh của xã bắt đầu thông báo về một kỳ thi chuyển cấp quan trọng, báo hiệu sự kết thúc của những năm tháng tiểu học hồn nhiên và mở ra một cánh cửa vào thế giới của những bộ đồng phục chỉnh tề, những cuốn sách giáo khoa dày cộp. Ở cái thuở mà người dân quê tôi vẫn còn đo sự trưởng thành của một đứa trẻ bằng việc nó đã biết tự mình dắt bò qua sông hay đã biết đọc trôi chảy những dòng tin tức trên tờ báo địa phương, chúng tôi cảm nhận được một sự rạn nứt êm ái đang diễn ra trong lòng vương quốc tuổi thơ.
Một buổi chiều, khi ánh nắng đã bắt đầu nhạt màu, nhuộm một lớp phấn vàng mỏng manh lên những ngọn cau cao vút và tiếng chim chìa vôi hót râm ran sau bụi chuối, tôi và lũ bạn tụ tập dưới gốc đa già đầu làng. Đây không phải là một cuộc tụ tập để bàn chuyện trộm thị hay bắt cá, mà là một buổi họp mặt mang tính "lịch sử".
“Tụi mày này, sau mùa hè này, chúng ta sẽ không còn được đi học chung một con đường nữa rồi.”
Thằng Tý "Triết gia" lên tiếng, giọng nó hôm nay không còn vẻ trịch thượng thường ngày mà có chút gì đó nghèn nghẹn. Tý sắp theo bố mẹ lên thành phố để học ở một trường chuyên, một nơi mà theo nó mô tả là có những dãy hành lang dài dằng dặc và học sinh phải đeo kính cận dày cộm.
Thằng Hải ngồi tựa lưng vào gốc đa, tay mân mê cái ná thun đã cũ sờn. Nó nhìn về phía con mương nước đang chảy rì rào:
“Tao vẫn ở đây thôi, nhưng bố bảo tao phải học thêm toán và lý để sau này còn thi vào trường hàng hải. Tao sẽ không còn thời gian để đi thám hiểm nhà hoang với tụi mày mỗi tối nữa.”
Con Tủn hôm nay không buộc tóc đuôi sam, nó để xõa mái tóc dài chạm vai, trông già dặn hơn hẳn. Nó lấy trong túi ra chiếc kẹp tóc hình con bướm bằng nhôm mà tôi đã tặng hồi đi phố huyện, kẹp nó lên ngực áo thay vì lên tóc.
“Tớ cũng vậy. Mẹ bắt tớ đi học nữ công gia chánh vào những ngày nghỉ. Mẹ bảo con gái lớn rồi, không được chạy nhảy nhễ nhại mồ hôi như đám con trai nữa.”
Tôi nhìn những gương mặt thân quen, cảm thấy một nỗi buồn mênh mông như mặt hồ sau cơn bão. Hóa ra, trưởng thành không phải là một cột mốc mà ta có thể nhảy qua như nhảy mương, mà nó là một sợi dây vô hình đang dần kéo chúng tôi ra xa nhau.
“Chúng ta phải làm một lễ trưởng thành!” - Tôi đột ngột đề xuất.
“Lễ trưởng thành là gì? Có phải như lễ cúng đình không?” - Hải hỏi, mắt sáng lên một chút.
Tôi lắc đầu, nhìn lên tán đa rộng lớn che khuất cả một khoảng trời:
“Không phải. Chúng ta sẽ lập một ước nguyện, rồi chôn giấu nó dưới gốc đa này. Mười năm sau, chúng ta sẽ quay lại đây và cùng nhau mở ra. Ai không đến sẽ bị coi là kẻ phản bội vương quốc.”
Ý tưởng của tôi lập tức được cả bọn tán thành. Chúng tôi quyết định mỗi đứa sẽ viết một điều gì đó vào một mảnh giấy nhỏ, rồi bỏ vào một chiếc hộp thiếc – loại hộp đựng bánh bích quy mà nhà Tý vừa ăn hết.
Tý lấy ra một mẩu bút chì và một tờ giấy tập học trò. Nó nheo mắt nhìn về phía chân trời, nơi những đám mây tím đang dâng lên từ phía biển:
“Tao sẽ viết về những vì sao. Tao muốn dù có đi đến đâu, tao vẫn luôn nhớ rằng bầu trời trên đầu chúng ta là chung một màu.”
Hải thì loay hoay mãi mới viết xong vài chữ nguệch ngoạc:
“Tao chỉ ước sau này tao có một con tàu thật to, tao sẽ đón tụi mày đi khắp đại dương. Tao sẽ là thuyền trưởng, còn Mùi làm phó tàu, Tý làm bác sĩ, còn Tủn làm... đầu bếp trưởng nhé?”
“Xì! Tớ không làm đầu bếp đâu! Tớ sẽ làm cô giáo để dạy cho đám con cháu tụi mày đỡ nghịch như tụi mày bây giờ!” - Tủn bĩu môi, nhưng tay nó vẫn cẩn thận viết những dòng chữ thanh mảnh vào mảnh giấy của mình.
Đến lượt tôi. Tôi cầm mẩu bút chì, cảm thấy tay mình hơi run. Tôi viết: "Dù thế giới có thay đổi, tớ vẫn muốn chúng ta mãi là những hiệp sĩ của làng quê này."
Chúng tôi bỏ bốn mảnh giấy vào chiếc hộp thiếc. Tý lấy ra một chiếc khăn quàng đỏ cũ, bọc chiếc hộp lại thật kỹ. Hải đào một cái hố nhỏ ngay sát rễ của gốc đa cổ thụ – nơi có một hốc đá tự nhiên có thể che chắn mưa nắng.
“Nào, hãy cùng nhau thề đi!” - Tý trịnh trọng.
Chúng tôi đặt tay lên chiếc hộp. Không gian lúc đó im lặng đến lạ thường. Chỉ có tiếng lá đa xào xạc trong gió chiều và mùi hương nồng của đất mẹ.
“Dưới gốc đa già, trước mặt thần linh của làng, chúng con xin thề: Sẽ không bao giờ quên đi tuổi thơ, không bao giờ quên đi bạn bè, và sẽ quay lại đây khi đã trở thành những người lớn thực thụ.”
Khoảnh khắc đó, tôi thấy mình dường như đã cao hơn một chút, nhưng trái tim lại nặng trĩu hơn. Lễ trưởng thành tự phát này thực chất là một lời chia tay thầm lặng. Chúng tôi đang tự tay chôn giấu phần hồn nhiên nhất của mình xuống lòng đất, để chuẩn bị khoác lên mình những lớp vỏ của sự nghiêm túc và trách nhiệm.
Khi chiếc hộp được lấp đất lại, mặt trời cũng vừa khuất bóng sau rặng tre xa xăm. Bóng tối bắt đầu tràn vào làng, nhưng lần này chúng tôi không còn sợ hãi những "bóng ma" hay "quái vật" nữa. Chúng tôi sợ sự xa cách.
“Này Mùi, tối nay tụi mình ra bến sông tắm lần cuối đi.” - Hải rủ rê.
“Tắm lần cuối cái gì? Mai vẫn gặp nhau mà!” - Tôi gắt, nhưng chân tôi đã bước theo Hải.
Dòng sông đêm nay tĩnh lặng đến lạ kỳ. Nước mát lạnh bao bọc lấy cơ thể chúng tôi, gột rửa đi những bụi bặm của một ngày hè rực nắng. Chúng tôi nằm ngửa trên mặt nước, nhìn lên những ngôi sao đang bắt đầu lấp lánh. Ở giai đoạn mà ánh điện chưa tràn ngập khắp làng quê, bầu trời đêm là một cuốn sách thần thoại mở sẵn, nơi mà dải ngân hà trông giống như một con đường tơ lụa vắt ngang qua không trung.
“Tý ơi, trên thành phố có thấy được nhiều sao thế này không?” - Tủn hỏi, giọng nó nhỏ như tiếng gió thoảng.
Tý im lặng một hồi lâu rồi thở dài:
“Nghe nói trên đó đèn điện sáng lắm, át cả ánh sao. Người ta bận nhìn vào những tủ kính và những bảng hiệu quảng cáo, chắc chẳng ai còn thời gian để nhìn lên trời đâu.”
Câu nói của Tý làm cả bọn trầm ngâm. Hóa ra, sự hiện đại hóa đôi khi là một cuộc trao đổi tàn nhẫn: Chúng ta có thêm những ánh đèn rực rỡ nhưng lại mất đi sự lấp lánh nguyên thủy của vũ trụ. Chúng ta có thêm những tiện nghi nhưng lại mất đi sự gắn kết với tự nhiên.
Sáng hôm sau, chiếc xe khách của huyện về làng sớm hơn thường lệ. Gia đình thằng Tý bắt đầu chất đồ đạc lên xe. Chúng tôi đứng ở đầu ngõ, nhìn Tý mặc chiếc áo sơ mi mới, đeo chiếc cặp sách có khóa bấm bằng inox sáng loáng.
“Mùi, Hải, Tủn... tao đi nhé. Nhớ giữ cái hộp cho kỹ đấy!”
Tý vẫy tay từ cửa sổ xe. Chiếc xe lăn bánh, để lại một làn khói trắng và bụi đất mù mịt. Tôi thấy hình bóng Tý nhỏ dần, nhỏ dần rồi biến mất sau rặng tre đầu làng. Đó là lần đầu tiên tôi hiểu được cảm giác của một sự mất mát không thể bù đắp. Một phần của vương quốc đã bị tách rời.
Những ngày sau đó, làng quê trở nên vắng lặng một cách lạ thường. Hải bắt đầu đi học thêm ở tận xã bên, Tủn cũng ít ra ngoài chơi hơn. Tôi thường xuyên ngồi một mình dưới gốc đa già, nhìn vào chỗ chôn chiếc hộp thiếc. Tôi tự hỏi liệu mười năm sau, chúng tôi sẽ trở thành những người như thế nào? Liệu thằng Hải có thực sự là thuyền trưởng, hay nó sẽ trở thành một người đàn ông mệt mỏi với những lo toan cơm áo? Liệu con Tủn có trở thành cô giáo hiền hậu, hay nó sẽ chìm nghỉm trong những bổn phận của một người phụ nữ nông thôn?
Thời kỳ đó, làng tôi đang chuyển mình mạnh mẽ. Những ngôi nhà tầng mọc lên, tiếng loa đài phát thanh vang lên dõng dạc mỗi sớm mai. Người ta nói nhiều về tương lai, về sự giàu có, nhưng ít ai còn nhắc về những buổi chiều chăn bò hay những đêm kể chuyện cổ tích bên bếp lửa.
Tôi nhận ra rằng, trưởng thành thực chất là một quá trình học cách từ bỏ. Từ bỏ những trò chơi ngây ngô, từ bỏ những niềm tin vào sự thần kỳ, và từ bỏ cả những người bạn đã cùng ta lớn lên. Nhưng tôi cũng hiểu rằng, chính những mảnh vỡ của tuổi thơ ấy sẽ là chất liệu để xây dựng nên nhân cách của chúng tôi trong tương lai.
Khi tôi chính thức nhận được tờ giấy báo nhập học vào trường cấp hai trên trấn, tôi đã quay lại gốc đa một lần nữa. Tôi không đào chiếc hộp lên, tôi chỉ đặt bàn tay lên lớp đất mịn đã mọc vài nhành cỏ dại:
“Chào tuổi thơ nhé. Tớ phải đi đây. Nhưng tớ hứa, tớ sẽ giữ chìa khóa của vương quốc này thật kỹ trong lòng.”
Chiếc xe đạp màu xanh ngọc của tôi giờ đây đã bớt đi sự sáng loáng, khung xe đã có vài vết xước vì những lần tôi và Hải đua nhau trên đường đê. Nhưng mỗi khi tôi nhấn bàn đạp, tiếng chuông "kính coong" vẫn vang lên một cách trong trẻo, giống như một lời nhắc nhở rằng tinh thần của "hiệp sĩ" vẫn còn đó.
Nhiều năm trôi qua, làng tôi giờ đã trở thành một phần của thị trấn sầm uất. Gốc đa già năm xưa vẫn còn đó, nhưng nó bị bao quanh bởi những ngôi nhà cao tầng và những cửa hàng tiện lợi. Chiếc hộp thiếc năm nào có lẽ đã gỉ sét hoàn toàn dưới lòng đất, hòa tan vào rễ cây đa để nuôi dưỡng cho những tán lá xanh rì.
Thằng Tý bây giờ là một kỹ sư tin học tài năng, định cư ở nước ngoài. Thằng Hải không làm thuyền trưởng, nhưng nó là chủ của một đội tàu đánh cá hùng hậu ở cảng huyện. Con Tủn thực sự đã trở thành cô giáo, nhưng cô dạy ở một ngôi trường trên thành phố.
Chúng tôi vẫn giữ liên lạc, nhưng những cuộc trò chuyện giờ đây xoay quanh chuyện thị trường, chuyện con cái và những áp lực của cuộc sống. Không còn ai nhắc về "Thung lũng của những tiếng vọng" hay "vua của các loài cá".
Thế nhưng, trong những giấc mơ đêm, tôi vẫn thường thấy mình trở lại buổi chiều hôm ấy. Dưới gốc đa già, bốn đứa trẻ đang đặt tay lên một chiếc hộp thiếc gỉ sét, tuyên thệ về một tình bạn vĩnh cửu. Tôi thấy ánh mắt long lanh của Tủn, thấy vẻ nghiêm trọng của Tý và nụ cười rạng rỡ của Hải.
Hóa ra, chúng tôi chưa bao giờ thực sự rời khỏi vương quốc đó. Chúng tôi chỉ đang thực hiện một nhiệm vụ ở một vùng đất xa xôi, và chiếc hộp thiếc dưới gốc đa chính là mỏ neo giữ cho tâm hồn chúng tôi không bị trôi dạt quá xa khỏi bến đỗ bình yên.
Trưởng thành không phải là lúc ta ngừng làm trẻ con, mà là lúc ta biết cách giấu đứa trẻ đó vào một ngăn kín đáo nhất của trái tim, để mỗi khi cuộc đời quá khắc nghiệt, ta có thể mở ngăn kéo đó ra và mỉm cười.
Lễ trưởng thành dưới gốc đa năm ấy không phải là một sự kết thúc. Nó là một khởi đầu. Nó dạy tôi rằng, dù thời gian có tàn nhẫn bao nhiêu, dù những con đường nhựa có thay thế đường đất, thì hơi ấm của những bàn tay nắm chặt dưới gốc đa già sẽ luôn là ngọn lửa sưởi ấm cho hành trình đi vào tương lai của chúng tôi.
Tôi nhìn ra ngoài cửa sổ, nắng chiều đang nhuộm vàng những tòa cao ốc. Ở đâu đó trong gió, tôi như vẫn nghe thấy tiếng cười của tuổi thơ, một tiếng vang vọng từ thung lũng của ký ức, nhắc nhở tôi rằng: "Hiệp sĩ Mùi, vương quốc vẫn luôn đợi cậu trở về."
Và tôi mỉm cười, tiếp tục bước đi trên con đường của một người trưởng thành, với một chiếc hộp thiếc đầy ắp những giấc mơ vàng vẫn luôn được chôn giấu sâu sắc trong tâm hồn.