Ký ức của tôi thường bắt đầu bằng một thứ mùi vị rất khó để gọi tên chính xác. Nó không hẳn là hương thơm thanh khiết của hoa nhài nở muộn đầu ngõ, cũng chẳng phải cái mùi mồ hôi gắt nồng ám trên vạt áo nâu sờn của bố sau mỗi buổi cày. Nó là một sự tổng hòa của nắng, của bụi đường gồ ghề và hơi ấm nồng đượm từ gian bếp ám khói của mẹ Lành. Những năm tháng ấy, làng tôi còn nghèo lắm, cái nghèo len lỏi vào từng kẽ chân lấm bùn, nhưng sao mà bình yên đến lạ lùng.
Trưa hôm đó là một trưa tháng Sáu, cái nắng của miền Trung đổ xuống như muốn thiêu cháy những cọng rơm khô cuối cùng còn sót lại trên sân gạch. Tiếng ve sầu trên cây xoài cổ thụ đầu nhà cứ ra rả, kéo dài một tông giọng đều đều như một bản nhạc buồn ngủ đến tận cùng. Tôi – thằng Nam, hay còn gọi là Cu Tí – đang nằm chênh vênh trên chiếc phản gỗ đã lên nước bóng loáng của bố Thạch. Mắt tôi dán chặt vào những khe hở của mái ngói, nơi có những tia nắng vàng rực như những sợi chỉ nhỏ xuyên qua, nhảy múa theo từng làn gió nhẹ.
Mẹ Lành đang ngồi ngoài hiên, một chiếc thúng nhỏ đặt trong lòng, đôi bàn tay gầy guộc nhưng nhanh thoăn thoắt đang sảy gạo. Tiếng "sàn sạt... sàn sạt..." của những hạt gạo chạm vào mặt tre hun khói nghe như nhịp thở của cả gian nhà. Mỗi lần mẹ hất nhẹ cái thúng, những hạt thóc lép và bụi cám lại bay ra, lấp lánh trong nắng như những hạt bụi vàng. Tôi khẽ nheo mắt nhìn bóng mẹ in trên nền đất, một cái bóng gầy gò, liêu xiêu nhưng vững chãi vô cùng.
“Tí à, ngủ đi con. Nắng nôi thế này đừng có mà lẻn ra bờ sông bắt dế, cảm nắng là mẹ bắt uống thuốc đắng đấy,” tiếng mẹ dịu dàng nhưng đầy vẻ răn đe.
Tôi "vâng" một tiếng rõ dài nhưng đôi chân thì đã bắt đầu ngứa ngáy. Cái giấc ngủ trưa đối với những đứa trẻ như tôi thuở ấy dường như là một cực hình. Trong đầu tôi lúc đó chỉ toàn là hình ảnh thằng Cò đang đứng dưới gốc đa, hay cái Mận đang tết những con cào cào bằng lá dừa nước. Tôi khẽ xoay người, tiếng phản gỗ kêu "kít" một cái khô khốc. Tôi nín thở, chờ xem mẹ có phát hiện ra không. Nhưng mẹ vẫn đều tay sảy gạo, thỉnh thoảng lại đưa tay quệt những giọt mồ hôi đang lăn dài trên thái dương.
Bất chợt, một con gà mái mơ cục tác liên hồi ở bụi chuối sau nhà. Tiếng kêu xao động cả không gian tĩnh lặng, làm rung rinh cả những tàu lá chuối đang rũ xuống vì nóng. Đó là tín hiệu của một sự sống mới, hoặc đơn giản chỉ là nó vừa hoàn thành nghĩa vụ thiêng liêng là đẻ một quả trứng hồng hào trong ổ rơm. Tôi bật dậy, không kìm được sự tò mò, rón rén bước xuống phản. Đôi bàn chân trần của tôi chạm xuống nền đất nện mát rượi, cái cảm giác mát lạnh ấy lan từ lòng bàn chân lên đến tận óc, thật sảng khoái biết bao.
Tôi nhìn ra sân. Nắng ngoài kia như một mặt gương khổng lồ phản chiếu mọi thứ. Những con gà con vàng ruộm như những nắm tơ đang chiêm chiếp chạy theo mẹ quanh gốc rơm. Tôi nhìn thấy bóng bố Thạch đang ngồi dưới bóng râm của cây mít, đôi tay vạm vỡ đang đưa những nhát đục dứt khoát vào khối gỗ mít vàng ươm. Bố làm thợ mộc, quanh năm mùi gỗ, mùi mạt cưa bám đầy người. Mỗi nhát đục của bố đều mang theo một hơi thở mạnh mẽ, một sự kiên nhẫn mà mãi sau này khi lớn lên, tôi mới hiểu đó là cách bố gánh vác cả gia đình này trên đôi vai gầy.
Tôi lẻn ra phía cửa sau, tránh cái nhìn của mẹ. Khi bước chân vừa chạm vào vùng nắng, cảm giác bỏng rát từ sân gạch khiến tôi phải nhảy cẫng lên. Nhưng nỗi háo hức về một chuyến phiêu lưu giữa trưa hè lớn hơn nhiều so với cái nóng ran ấy. Tôi chạy vèo qua bụi dâm bụt đỏ rực, nơi những chú ong bầu đang cần mẫn hút mật. Mùi hoa dâm bụt nhạt nhòa quyện với mùi đất khô ngai ngái tạo nên một thứ không khí đặc trưng mà chỉ những đứa trẻ thôn quê mới cảm nhận được.
Đứng từ xa nhìn lại gian nhà nhỏ của mình, tôi thấy khói từ bếp lò của mẹ bắt đầu bốc lên. Mẹ đã bắt đầu nhóm bếp cho bữa chiều. Làn khói xanh nhạt, mỏng manh như sương muối, len lỏi qua kẽ lá, hòa mình vào bầu trời xanh ngắt. Tôi biết, tối nay sẽ có món cơm cháy đáy nồi mà tôi hằng mong đợi. Cái mùi khói bếp ấy, nó không chỉ là mùi của củi lửa, mà là mùi của sự đoàn viên, mùi của bàn tay mẹ vỗ về mỗi khi tôi quấy khóc.
Trong khoảnh khắc đó, tôi bỗng thấy yêu làng quê mình đến lạ. Yêu cái nắng cháy da cháy thịt, yêu tiếng gà trưa lạc lõng giữa không gian, yêu cả cái bóng lưng vất vả của bố mẹ. Tôi nhận ra rằng, dù sau này có đi đâu xa, có được nếm trải bao nhiêu vinh hoa phú quý, thì cái mùi khói bếp và tiếng gà trưa này vẫn sẽ luôn là bến đỗ bình yên nhất trong tâm hồn mình.
Tôi chạy thẳng ra phía bờ mương, nơi thằng Cò đang đứng vẫy tay gọi rối rít. Những ngày thơ dại của chúng tôi, bắt đầu đơn giản như thế, bằng một trốn ngủ trưa và một trái tim đầy ắp những mộng mơ dưới bóng nắng bên hiên nhà.