Ở cái thị trấn bé xíu của chúng tôi, "ngủ trưa" không phải là một nhu cầu sinh học, mà là một hình phạt mang tính cưỡng chế do người lớn thiết lập. Khi mặt trời đứng bóng, cả xóm chìm vào một sự im lặng đáng sợ. Người lớn đồng loạt leo lên giường, quạt trần quay vù vù tạo ra những âm thanh gây buồn ngủ, và họ mặc định rằng trẻ con cũng phải làm thế. Nhưng đối với lũ trẻ chúng tôi, ngủ trưa là một sự lãng phí tài nguyên khủng khiếp. Trong khi thế giới ngoài kia đang rực rỡ nắng vàng, những con chuồn chuồn ngô đang bay lượn thách thức, và những quả vú sữa trong vườn nhà bà Năm đang chín lịm, thì việc nằm yên một chỗ để nhắm mắt là một tội ác đối với trí tưởng tượng.
Tôi nằm trên chiếc chiếu trúc mát lạnh, tai dỏng lên nghe ngóng. Tiếng ngáy đều đều của bố là tín hiệu "an toàn" đầu tiên. Tiếng mẹ lạch cạch dọn dẹp trong bếp thưa dần, rồi tiếng chiếc giường gỗ kêu "cót két" báo hiệu mẹ cũng đã đầu hàng cơn buồn ngủ. Đây chính là thời điểm vàng để thực hiện cuộc đào thoát.
Tôi rón rén bước xuống sàn nhà, cố gắng không để bất cứ khớp xương nào phát ra tiếng động. Mỗi bước chân của tôi lúc đó nhẹ hơn cả một hơi thở của con kiến. Tôi khẽ lách qua cánh cửa khép hờ, cảm giác hơi nóng hầm hập của buổi trưa ập vào mặt. Tự do! Tự do bao giờ cũng có mùi của nắng gắt và bụi đường.
Tại điểm hẹn dưới gốc cây bàng đầu ngõ, thằng Tí Sún và cái Tí Điệu đã đợi sẵn. Thằng Tí mặc chiếc quần đùi xẻ hông, tay cầm một chiếc sào nứa có dính nhựa mít ở đầu. Cái Tí Điệu thì đội một chiếc nón lá rách vành, tay cầm chiếc túi nilon – một món phụ kiện không thể thiếu của các phi vụ "thu hoạch lén".
"Kế hoạch hôm nay là gì?" Thằng Tí Sún hỏi, giọng nó nhỏ đến mức chỉ đủ cho ba đứa nghe thấy.
"Vườn nhà bà Năm," tôi chỉ tay về phía bức tường gạch rêu phong. "Bà Năm hôm nay đi ăn giỗ ở làng bên, ông Năm thì đang ngủ say bên cái đài radio. Tao nghe thấy tiếng đài rè rè từ nãy."
Vườn nhà bà Năm là một vùng đất hứa, một thiên đường đầy rẫy những cạm bẫy nhưng cũng vô cùng ngọt ngào. Có đủ loại cây trái: từ ổi găng, khế ngọt đến những chùm vú sữa tím lịm. Nhưng quan trọng nhất là "lời đồn" về một cây táo thần kỳ ở góc vườn, nơi mà quả của nó to như nắm tay và ngọt như mật ong.
"Nhưng... tao nghe nói bà Năm có nuôi một con ngỗng dữ lắm," cái Tí Điệu run cầm cập, tay nắm chặt gấu áo. "Nó mà mổ vào mông thì chỉ có nước đi bệnh viện."
"Mày nhát thế!" Thằng Tí Sún khinh khỉnh. "Tao đã có sào nhựa mít. Con ngỗng mà ra, tao sẽ dính mỏ nó lại. Đi thôi!"
Chúng tôi bắt đầu cuộc viễn chinh bằng cách bò qua một cái khe hẹp ở chân hàng rào dâm bụt. Cảm giác cái bụng mình cọ xát trên nền đất ẩm ướt, mùi lá mục và mùi đất hăng nồng tạo nên một sự phấn khích khó tả. Khi đã đặt chân được vào bên trong, cả một thế giới xanh mướt hiện ra. Ánh nắng xuyên qua tán lá, tạo thành những đốm sáng nhảy múa trên mặt đất như những đồng tiền vàng.
"Suỵt! Nhìn kìa!"
Tôi chỉ lên cây vú sữa ở giữa vườn. Những quả vú sữa căng mọng, lấp ló sau những tán lá xanh sẫm mặt trên và hung đỏ mặt dưới. Chúng trông như những bầu sữa của đất mẹ đang chờ đợi những kẻ lữ hành đói khát.
Thằng Tí Sún bắt đầu trổ tài. Nó khéo léo đưa cây sào nứa lên, xoay nhẹ cái đầu dính nhựa mít vào cuống quả. Chỉ cần một cú giật nhẹ, quả vú sữa đã nằm gọn trong tay tôi dưới gốc. Chúng tôi không ăn ngay. Ăn ở hiện trường là hành động của những kẻ nghiệp dư. Chúng tôi phải gom đủ "chiến lợi phẩm" rồi mới rút quân về căn cứ – chính là đống cát của ông Cẩn – để tận hưởng.
"Nhanh lên, tao thấy cái rèm cửa nhà bà Năm động đậy," cái Tí Điệu hối thúc, mặt nó tái mét vì sợ hãi nhưng tay vẫn thoăn thoắt nhét quả vào túi.
Đúng lúc chúng tôi định rút lui thì một âm thanh kinh hoàng vang lên.
"Quác! Quác! Quác!"
Đó không phải là tiếng đài radio của ông Năm. Đó là tiếng kèn xung trận của một "quái vật" lông trắng. Con ngỗng già của bà Năm xuất hiện từ sau bụi chuối, đôi cánh nó dang rộng như một chiếc máy bay phản lực tầm thấp, cái cổ dài ngoằng vươn ra và đôi mắt nhỏ xíu đỏ rực hình viên đạn.
"Chạy mau!" Tôi hét lên, quên mất cả việc phải giữ bí mật.
Cả ba đứa vắt chân lên cổ mà chạy. Thằng Tí Sún làm rơi cả cây sào quý giá. Cái Tí Điệu vừa chạy vừa khóc mếu máo nhưng nhất quyết không buông cái túi nilon đựng vú sữa. Con ngỗng không hề có ý định buông tha. Nó chạy nhanh một cách kinh ngạc, tiếng chân "bạch bạch" trên đất nghe như tiếng tử thần đang gõ cửa.
"Mùi ơi! Cứu tao với!" Cái Tí Điệu gào lên khi thấy con ngỗng chỉ còn cách gấu váy nó vài centimet.
Trong một khoảnh khắc anh hùng đột xuất, tôi vớ lấy một quả vú sữa vừa hái được, ném mạnh về phía con ngỗng. Quả vú sữa trúng ngay vào ngực nó, khiến con vật sững sờ trong giây lát. Tận dụng cơ hội đó, cả ba đứa lao qua khe hàng rào dâm bụt, trầy xước cả chân tay nhưng cuối cùng cũng thoát ra được con lộ nhỏ.
Chúng tôi chạy một mạch cho đến khi về tới đống cát của ông Cẩn, cả ba đứa nằm vật ra, thở hổn hển như những con cá lên cạn. Mồ hôi chảy ròng ròng trên mặt, quần áo lấm lem bùn đất và lá cây, nhưng trên môi đứa nào cũng nở một nụ cười rạng rỡ.
"Tao... tao tưởng tao chết rồi chứ," cái Tí Điệu vừa lau nước mắt vừa nói.
"Mày thấy tao ném quả vú sữa siêu không?" Tôi đắc ý hỏi.
"Siêu gì mà siêu, phí mất một quả ngon," thằng Tí Sún tiếc rẻ nhìn cái túi nilon giờ chỉ còn bốn quả.
Chúng tôi bắt đầu "liên hoan" chiến lợi phẩm. Vắt quả vú sữa cho thật mềm, xoay tròn trong lòng bàn tay cho đến khi nhựa và nước thịt bên trong hòa quyện vào nhau, rồi rút cái cuống ra để dòng sữa trắng đục trào lên. Cái vị ngọt thanh, mát lạnh của nó thấm vào đầu lưỡi, xua tan đi cái nóng và cả nỗi sợ hãi vừa rồi.
Trong khoảnh khắc đó, tôi chợt nghĩ về sự khác biệt giữa người lớn và trẻ con. Người lớn vào vườn nhà người ta để thăm hỏi, để tặng quà, hoặc để mượn đồ. Họ luôn đi qua cổng chính, chào hỏi lễ phép và nói những câu chuyện xã giao khách sáo. Còn trẻ con chúng tôi, chúng tôi vào vườn để khám phá, để đối đầu với "quái vật" ngỗng, và để nếm trải cái vị ngọt mà chỉ những kẻ đi "ăn trộm" mới cảm nhận được hoàn toàn.
Người lớn mua trái cây ở chợ, họ biết chắc chắn nó ngọt hay chua, nó tốn bao nhiêu tiền. Còn chúng tôi, mỗi quả vú sữa là một canh bạc, là một giải thưởng cho sự dũng cảm. Cái vị ngọt đó không chỉ từ đường, mà còn từ sự mạo hiểm.
"Này, tại sao người lớn lại không bao giờ trốn ngủ trưa để đi hái trộm vú sữa nhỉ?" Thằng Tí Sún đột ngột hỏi khi đang mải mê mút nốt những giọt sữa cuối cùng.
"Vì họ già rồi, chạy không lại con ngỗng đâu," cái Tí Điệu trả lời một cách hiển nhiên.
"Không phải đâu," tôi trầm ngâm, cảm thấy mình bỗng nhiên già dặn hơn vài tuổi. "Vì người lớn họ sợ bị bà Năm mắng. Trẻ con chúng mình bị mắng thì thôi, ngày mai lại quên. Còn người lớn, họ sợ mất cái gọi là 'thể diện'. Thể diện chắc là một thứ gì đó nặng lắm, nên họ không thể bò qua khe rào được."
Thằng Tí Sún gật gù, vẻ mặt nó như thể vừa thông suốt một chân lý vĩ đại của nhân loại.
"Đúng đấy. Bố tao bảo làm người lớn khổ nhất là phải làm gương. Làm gương là không được trèo tường, không được ăn trộm vú sữa và không được khóc khi bị ngỗng đuổi. Tao thấy làm gương chán ngắt."
Chúng tôi ngồi đó, trên đống cát vàng, nhìn ra con đường làng vắng lặng dưới cái nắng chói chang. Thế giới của người lớn thật cô đơn làm sao. Họ đóng cửa trong nhà, nằm dưới cái quạt điện và mơ những giấc mơ về tiền bạc hoặc công việc. Họ đã đánh mất khả năng nghe thấy tiếng gọi của những quả chín, đánh mất sự khao khát được chinh phục những khu vườn cấm.
Bỗng nhiên, tôi thấy bóng dáng ông Năm đi ra cổng, tay cầm chiếc đài radio quen thuộc. Ông nhìn về phía chúng tôi, rồi nhìn về phía hàng rào dâm bụt vừa bị chúng tôi làm nát một mảng. Ông không quát mắng, cũng chẳng chạy lại bắt tội. Ông chỉ mỉm cười, một nụ cười móm mém đầy bao dung, rồi ông đưa tay lên môi ra hiệu "suỵt".
"Này, ông Năm biết đấy!" Cái Tí Điệu hốt hoảng.
"Ông ấy không mắng đâu," tôi cam đoan. "Ông Năm chắc cũng từng có một cái sào nhựa mít như thằng Tí. Ông ấy đang nhớ lại thời mà cái bóng của ông ấy cũng ngắn ngủn như chúng mình thôi."
Cuối buổi chiều, tôi trở về nhà với một tâm thế của một tội đồ vừa được tha thứ. Mẹ nhìn thấy bộ dạng của tôi – đầu tóc dính nhựa cây, quần áo lấm lem – thì thở dài một tiếng thật dài.
"Mùi ơi là Mùi, mẹ đã bảo con ngủ trưa cơ mà? Con lại đi phá phách ở đâu rồi?"
Tôi cúi mặt, chuẩn bị tinh thần cho một bài thuyết giáo dài hai mươi phút. Nhưng bố tôi, người vừa ngủ dậy với gương mặt vẫn còn lờ đờ, lại lên tiếng cứu nguy.
"Thôi mà mẹ nó, trẻ con mà không nghịch thì là trẻ con hỏng. Nhìn nó thế kia là biết nó vừa có một buổi trưa huy hoàng rồi."
Bố nháy mắt với tôi, rồi bố cúi xuống nói nhỏ vào tai tôi:
"Thế... vú sữa nhà bà Năm năm nay có ngọt không?"
Tôi sững người, nhìn bố bằng đôi mắt tròn xoe đầy kinh ngạc.
"Bố... sao bố biết ạ?"
Bố cười khà khà, vỗ mạnh vào vai tôi.
"Vì cây vú sữa đó chính tay bố và ông Năm trồng từ hồi bố bằng tuổi con. Bố cũng đã từng bị con ngỗng đó đuổi chạy mất dép, mặc dù con ngỗng bây giờ chắc là chắt của con ngỗng ngày xưa rồi."
Tôi cảm thấy một luồng điện chạy dọc sống lưng. Hóa ra, bố tôi không phải lúc nào cũng chỉ biết đọc báo kinh tế. Bố cũng từng là một "viễn chinh quân", từng là một kẻ trộm vú sữa vĩ đại. Những nếp nhăn trên trán bố, những áp lực về tiền điện, tiền gạo dường như tan biến trong khoảnh khắc bố nhắc về khu vườn của bà Năm.
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình và bố cùng nhau bò qua hàng rào dâm bụt. Bố không mặc cà vạt, bố không cầm báo, bố chỉ cầm một cái sào nhựa mít thật dài. Chúng tôi cùng nhau đánh bại quân đoàn ngỗng trắng và chiếm lĩnh đỉnh cao của cây vú sữa thần kỳ. Trong giấc mơ, tiếng cười của bố giòn tan như tiếng vỡ của những quả ổi găng chín.
Tôi chợt nhận ra, người lớn không hẳn là một loài sinh vật hoàn toàn khác biệt. Họ chỉ là những đứa trẻ bị cuộc đời khoác lên một bộ đồng phục quá rộng và quá cứng nhắc. Họ phải giấu đi những chiếc sào nhựa mít vào ngăn kéo sâu nhất của ký ức để đóng vai những người trưởng thành nghiêm túc.
Sáng hôm sau tỉnh dậy, tôi thấy bố lại vội vàng đi làm, gương mặt lại trở về vẻ nghiêm nghị thường ngày. Nhưng khi bước ngang qua tôi, bố lén đặt lên bàn học của tôi một quả ổi găng to tướng, vỏ láng bóng và thơm phức.
"Ăn đi siêu nhân, để lấy sức mà đi chinh phạt khu vườn tiếp theo," bố thì thầm rồi bước nhanh ra cửa.
Tôi cầm quả ổi trên tay, lòng trào dâng một niềm vui sướng lạ kỳ. Tôi biết rằng, dù sau này cái bóng của tôi có dài ra, dù tôi có phải đọc những tờ báo chán ngắt về kinh tế, thì tôi vẫn sẽ luôn giữ một lối đi bí mật để quay trở về khu vườn của tuổi thơ.
Cuộc sống đời thường này, đôi khi chỉ cần một quả vú sữa vụng trộm hay một quả ổi găng thầm lặng là đủ để chúng ta thấy rằng thế giới vẫn còn đầy rẫy những phép màu, miễn là chúng ta vẫn còn giữ được sự tò mò của những kẻ trốn ngủ trưa.
Bên ngoài cửa sổ, nắng lại bắt đầu gắt. Tiếng ve lại bắt đầu râm ran. Tôi nhìn sang nhà thằng Tí Sún, thấy nó đang vẫy tay gọi tôi một cách bí mật. Chắc chắn là một cuộc viễn chinh mới lại sắp bắt đầu. Và tôi biết, dù có con ngỗng nào đi chăng nữa, chúng tôi cũng sẽ không bao giờ đầu hàng trước sự buồn chán của một buổi trưa im lặng.
Bởi vì, nếu chúng tôi không đi hái vú sữa, thì ai sẽ là người kể lại cho những quả chín nghe về những giấc mơ của trẻ con? Và nếu chúng tôi không nghịch ngợm, thì làm sao người lớn có thể nhớ lại rằng họ đã từng tuyệt vời đến thế nào khi còn là những "tội đồ" lấm lem?
Tuổi thơ, suy cho cùng, là một khu vườn mà chúng ta luôn có thể đột nhập vào, dù có bao nhiêu hàng rào ngăn cách đi chăng nữa. Và tôi, Cu Mùi, sẽ mãi là người dẫn đường cho những trái tim muốn trốn ngủ để đi tìm vị ngọt của tự do.