Thế giới của người lớn bị thống trị bởi một thứ quái vật vô hình nhưng tàn nhẫn: Thời gian. Họ đeo nó trên cổ tay, đặt nó trên bàn làm việc, và cài nó vào trong túi quần để nó không ngừng kêu "tích tắc" như một lời nhắc nhở về sự vội vã. Họ dùng thời gian để đo lường năng suất, để hối thúc nhau "nhanh lên kẻo muộn", và tệ nhất là họ dùng nó để hối tiếc. Tôi thường thấy ba ngồi thẫn thờ nhìn vào những tấm ảnh cũ, lẩm bẩm về việc "ngày xưa mọi thứ tốt đẹp hơn", hay mẹ than thở về việc "giá như lúc đó mình làm khác đi". Người lớn giống như những kẻ đi bộ nhưng luôn ngoái đầu nhìn về phía sau, để rồi họ vấp ngã ngay trên chính con đường hiện tại mà họ đang bước đi.
Chính vì sự u mê đó, tôi cùng Tí Sún và cái Tủn đã quyết định thực hiện một dự án khoa học chấn động: Thành lập "Xưởng chế tạo Cỗ máy thời gian". Chúng tôi không muốn quay về thời tiền sử để cưỡi khủng long, cũng không muốn đi đến tương lai để xem xe bay. Mục đích của chúng tôi cao cả hơn nhiều: Chúng tôi muốn chế tạo một cỗ máy có thể dừng lại ở những giây phút vui vẻ nhất, để người lớn không còn phải hối tiếc và trẻ con không bao giờ phải lớn lên.
"Cần những linh kiện cốt lõi có chứa năng lượng ký ức!" Tí Sún tuyên bố, tay nó cầm một cái tuốc-nơ-vít bằng nhựa màu vàng.
Linh kiện của chúng tôi bao gồm: chiếc đồng hồ báo thức hiệu con gà bị hỏng lò xo của mẹ, một cái thấu kính lúp bị nứt, vài cái bánh răng nhựa từ món đồ chơi cũ, và một đống lò xo xoắn xuýt. Địa điểm đặt xưởng là cái hốc cây xà cừ cổ thụ ở đầu ngõ – nơi mà thời gian dường như trôi chậm hơn vì bị vướng vào những tán lá dày đặc.
"Mận, cậu lắp cái bánh răng này vào trục kim giờ," Tí Sún chỉ đạo. "Tủn, cậu có nhiệm vụ bôi 'dầu bôi trơn thời gian' vào các khớp nối. Dầu này thực chất là nước xà phòng pha với nhũ lấp lánh lấy từ hộp màu của cậu ấy."
Chúng tôi hì hục lắp ráp. Chiếc đồng hồ báo thức cũ được đặt ở trung tâm, bao quanh là những sợi dây đồng đan chéo. Theo lý thuyết của Tí Sún, khi chúng tôi quay cái bánh răng ngược chiều kim đồng hồ, một luồng từ trường sẽ được tạo ra, hút tất cả những nỗi buồn vào bên trong và chỉ để lại những khoảnh khắc rạng rỡ.
"Xong rồi!" Tôi lau mồ hôi trên trán, nhìn thành quả đầy tự hào. "Bây giờ chúng ta cần một người thử nghiệm đầu tiên. Ai muốn quay về một giây phút nào đó không?"
Cái Tủn giơ tay ngay lập tức: "Tớ muốn quay về lúc chiều nay, khi tớ vừa mới ăn xong que kem nhưng chưa kịp thấy nó hết. Tớ muốn que kem đó cứ dài mãi, dài mãi!"
Tí Sún gật gù: "Được, đó là một yêu cầu chính đáng. Chuẩn bị... Vặn lò xo!"
Tiếng "rắc rắc" vang lên từ chiếc đồng hồ cũ. Chúng tôi nín thở, nhìn chằm chằm vào cái kim giờ đang rung rinh. Đột nhiên, từ trong hốc cây, một cơn gió nhẹ thổi qua làm những cánh hoa xà cừ rụng xuống trắng xóa. Trong một khoảnh khắc, mùi vị ngọt ngào của que kem hồi chiều dường như thực sự quay trở lại trong trí nhớ của cái Tủn. Nó mỉm cười, đôi mắt nhắm nghiền như đang tận hưởng thiên đường.
Người lớn sợ thời gian vì họ thấy mình đang già đi, thấy những cơ hội trôi qua và thấy những nếp nhăn hiện trên trán. Họ coi thời gian là kẻ thù cần phải tranh thủ. Họ không hiểu rằng thời gian thực chất là một sợi dây chun, nó có thể dãn ra vô tận nếu bạn biết cách lấp đầy nó bằng niềm vui, hoặc co lại cực ngắn nếu bạn sống trong sợ hãi. Người lớn bận tâm về việc "mất thời gian", nhưng họ lại chưa bao giờ tự hỏi họ đã thực sự "có thời gian" cho chính mình hay chưa.
Trong lúc chúng tôi đang say sưa với thí nghiệm, ông nội tôi đi bộ ra đầu ngõ để mua tờ báo. Ông dừng lại, chống gậy nhìn ba đứa trẻ đang loay hoay với đống phế liệu trong hốc cây.
"Lại chế tạo tàu vũ trụ nữa hả các cháu?" Ông cười, để lộ hàm răng đã rụng mất vài chiếc nhưng nụ cười thì vẫn vẹn nguyên sự ấm áp.
"Dạ không ông ơi, đây là cỗ máy thời gian!" Tí Sún hào hứng giải thích. "Ông có muốn quay về thời nào không ạ? Tụi con sẽ miễn phí cho ông một chuyến đi khứ hồi."
Ông nội tiến lại gần, nhìn chiếc đồng hồ hiệu con gà cũ kỹ. Ông khẽ chạm tay vào lớp vỏ sắt đã tróc sơn. "Quay về thời nào ư? Nếu có thể, ông muốn quay về lúc ông bà vừa mới cưới nhau, khi ông tặng bà một nhành hoa bưởi trắng tinh khôi ở đầu làng."
"Dễ thôi ông!" Tôi bắt đầu vặn cái núm đồng hồ. "Ông chỉ cần nhắm mắt lại và nghĩ về mùi hương của hoa bưởi. Cỗ máy của tụi con sẽ kích hoạt bằng ký ức của ông."
Ông nội nhắm mắt lại. Gió chiều lại thổi, mang theo hơi đất ẩm và tiếng chim líu lo trên cành xà cừ. Một lúc sau, ông mở mắt ra, ánh mắt long lanh lạ thường. Ông không cần một cỗ máy bằng sắt thép để quay về quá khứ, ông chỉ cần một sự gợi ý từ những đứa trẻ.
"Cảm ơn các cháu," ông nội nói, giọng khàn khàn. "Cỗ máy hoạt động tốt lắm. Ông vừa thấy lại mùi hương đó rồi."
Ông nội đi tiếp, bước chân ông dường như nhẹ nhàng hơn. Chúng tôi nhận ra một bí mật động trời: Cỗ máy thời gian thực chất không nằm ở những bánh răng hay lò xo, mà nằm ở khả năng "ngưng đọng" cảm xúc. Người lớn luôn muốn quay về quá khứ vì họ cảm thấy hiện tại quá khô khan. Họ không biết rằng hiện tại chính là quá khứ của ngày mai. Nếu hôm nay họ không tạo ra điều gì để ghi nhớ, thì ngày mai họ lấy gì để hối tiếc?
Chiều muộn, ba tôi đi làm về. Ba bước xuống xe với khuôn mặt phờ phạc, chiếc cặp táp như kéo trĩu cả đôi vai ba xuống đất. Thấy chúng tôi, ba định đi thẳng vào nhà để tắm rửa và nghỉ ngơi. Nhưng cái Tủn đã nhanh nhảu chạy ra kéo áo ba:
"Ba ơi! Ba vào đây thử cỗ máy thời gian của tụi con đi! Ba sẽ không còn mệt mỏi nữa đâu!"
Ba miễn cưỡng đi theo cái Tủn vào hốc cây. Nhìn thấy đống đồ chơi hỏng, ba thở dài: "Mấy đứa lại bày bừa ra đây à? Ba mệt lắm, để lúc khác nhé."
"Chỉ một phút thôi ba!" Tôi nài nỉ. "Ba chỉ cần đứng đây và vặn cái lò xo này một cái."
Ba nhìn vào mắt tôi, thấy sự khẩn thiết của một "nhà khoa học", ba tặc lưỡi rồi đưa tay vặn chiếc núm đồng hồ. Tiếng "tạch" vang lên.
"Ba đang ở đâu rồi?" Tí Sún hỏi, tay nó cầm cái kính lúp soi vào mặt ba.
Ba định nói "Ba đang ở đầu ngõ nhà mình chứ ở đâu", nhưng khi nhìn vào cái bánh răng nhựa đang quay lờ đờ, ba bỗng khựng lại. Ba nhìn thấy cái đồng hồ báo thức hiệu con gà – thứ mà ba đã mua bằng tháng lương đầu tiên để tặng mẹ. Ba nhìn thấy những vết trầy xước trên vỏ đồng hồ, những vết trầy mà chính ba đã vô tình gây ra trong một sáng sớm vội vã.
Bỗng nhiên, khuôn mặt ba giãn ra. Ba không còn nhìn thấy những con số, những báo cáo hay những lời chỉ trích từ cấp trên. Ba chỉ thấy lại hình ảnh mẹ cười rạng rỡ khi nhận món quà đó. Ba thấy lại chính mình của mười năm trước, trẻ trung và đầy nhiệt huyết.
"Ba vừa quay về... mười năm trước," ba nói khẽ, đôi bàn tay sần sùi vuốt ve cái vỏ đồng hồ. "Cỗ máy này... nó mạnh thật."
Ba ngồi xuống cạnh chúng tôi, ngay trên nền đất đầy lá khô. Ba không còn sợ bẩn bộ đồ tây đắt tiền. Ba tháo đồng hồ đeo tay ra, đặt nó sang một bên. "Chiếc đồng hồ này của ba chỉ biết chạy tới, nó làm ba chóng mặt. Chiếc đồng hồ của các con thì biết dừng lại. Ba thích nó hơn."
Người lớn thường quá bận rộn với việc "đúng giờ" đến mức họ quên mất việc phải "có mặt". Họ có mặt ở văn phòng đúng giờ, nhưng tâm hồn họ lại đang ở một nơi nào đó lo lắng về tiền nong. Họ có mặt ở bàn ăn đúng giờ, nhưng mắt họ lại dán vào màn hình điện thoại. Họ là những tù nhân của lịch trình. Cỗ máy của chúng tôi đã giúp ba thoát khỏi cái nhà tù đó trong chốc lát.
"Này ba," tôi hỏi, "Tại sao người lớn cứ hay hối tiếc về quá khứ thế ạ?"
Ba trầm ngâm một lát rồi đáp: "Vì quá khứ là một bảo tàng đã được sắp xếp gọn gàng, con ạ. Ở đó chỉ còn những kỷ niệm đẹp đã được gọt giũa. Còn hiện tại thì quá lộn xộn, đầy rẫy những rắc rối và lo toan. Người lớn thường chạy vào bảo tàng để trốn tránh sự hỗn độn của hiện tại."
"Thế thì tại sao ba không biến hiện tại thành một bảo tàng luôn đi?" Cái Tủn ngây ngô hỏi. "Giống như lúc này nè, ba đang ngồi chơi với tụi con, đây là một kỷ niệm đẹp mà!"
Ba lặng người. Câu nói của cái Tủn đơn giản như một phép toán một cộng một, nhưng nó lại là một chân lý mà ba đã bỏ quên từ lâu. Ba ôm lấy ba đứa chúng tôi, tiếng cười của ba hòa cùng tiếng lá xà cừ xào xạc.
"Đúng rồi! Ba sẽ biến giây phút này thành một 'mẫu vật' vĩnh cửu trong cỗ máy thời gian của ba."
Tối hôm đó, xưởng chế tạo của chúng tôi tạm thời đóng cửa vì... đến giờ ăn cơm. Chúng tôi để nguyên đống linh kiện trong hốc cây, vì chúng tôi biết rằng phép thuật không nằm ở vật chất, mà nằm ở sự hiện diện của con người. Ba tôi hôm nay ăn cơm rất ngon, ba không còn liếc nhìn đồng hồ liên tục. Ba kể cho mẹ nghe về "chuyến du hành" của ba lúc chiều.
Mẹ cười: "Hèn chi thấy ba nó về nhà với cái quần dính đầy lá khô. Hóa ra là đi du hành thời gian."
Tôi nhìn ba mẹ, lòng thấy vui sướng lạ kỳ. Tôi nhận ra rằng, dù thời gian có tàn nhẫn đến đâu, nó cũng không thể cướp đi được những giây phút mà chúng ta thực sự dành cho nhau. Một giây phút trọn vẹn của hiện tại có giá trị hơn cả một nghìn năm hối tiếc về quá khứ.
Người lớn hay nói "Thời gian là vàng bạc". Họ dùng vàng bạc để mua thời gian của người khác, nhưng lại không biết cách dùng thời gian để tạo ra vàng bạc cho tâm hồn mình. Chúng tôi, những đứa trẻ không có một đồng xu dính túi, lại là những triệu phú thời gian. Chúng tôi có thể dành cả một buổi chiều để quan sát một con kiến tha mồi, hoặc dành cả một ngày để chế tạo một cỗ máy không bao giờ chạy được theo đúng nghĩa kỹ thuật. Nhưng chúng tôi đã thắng, vì chúng tôi không bao giờ phải nói câu "giá như".
Tuổi thơ là một cỗ máy thời gian kỳ diệu nhất. Nó cho phép chúng ta sống mãi trong một khoảnh khắc của sự hồn nhiên. Khi chúng ta cười, thời gian dừng lại. Khi chúng ta khóc, thời gian cũng dừng lại để vỗ về. Chỉ khi chúng ta bắt đầu tính toán, thời gian mới bắt đầu chạy nhanh và bỏ rơi chúng ta phía sau.
Tôi nằm trong phòng, nghe tiếng đồng hồ báo thức của mẹ (đã được tôi lén lắp lại lò xo nhưng nó vẫn chạy hơi sai nhịp) kêu tích tắc. Tôi không còn thấy nó đáng sợ nữa. Tôi biết rằng, mỗi tiếng tích tắc là một cơ hội để tôi tạo ra một kỷ niệm mới. Tôi sẽ không bao giờ để mình bị nhốt trong bảo tàng của quá khứ, tôi sẽ luôn là một kiến trúc sư của hiện tại.
Sáng mai, tôi sẽ ra hốc cây và nâng cấp cỗ máy. Tôi sẽ lắp thêm một cái "Phễu lọc nỗi buồn" được làm từ cái rổ tre cũ. Tôi sẽ mời mẹ tham gia chuyến du hành đầu tiên của ngày mới. Mẹ chắc chắn sẽ thích quay về lúc mẹ còn là một cô bé tóc bím, tung tăng chạy trên cánh đồng hoa cải.
Cuộc đời vốn dĩ không cần những cỗ máy phức tạp. Mỗi người chúng ta đều là một cỗ máy thời gian sống động. Chúng ta có thể quay về bất cứ đâu bằng ký ức, và đi đến bất cứ đâu bằng ước mơ. Điều quan trọng là đừng bao giờ để "pin" của tâm hồn bị cạn kiệt bởi sự lo âu.
Chương 14 khép lại khi ánh trăng đã lên cao, soi bóng cây xà cừ già xuống mặt đất. Cỗ máy thời gian của chúng tôi vẫn nằm đó, lặng lẽ giữa những rễ cây, mang theo những giấc mơ của ông nội, của ba và của chúng tôi. Và tôi, Cu Mận, vẫn luôn tin rằng: Những giây phút chúng ta thực sự mỉm cười với nhau chính là những giây phút vĩnh cửu nhất, không có bất kỳ con quái vật thời gian nào có thể chạm tới được.
Hãy cứ sống như thể mỗi giây đều là một báu vật, và đừng bao giờ để cái kim đồng hồ trên tay điều khiển nhịp đập của trái tim mình. Vì trong xưởng chế tạo của tuổi thơ, thời gian không phải là thứ để mất đi, mà là thứ để chúng ta dệt nên chiếc áo choàng lộng lẫy cho tâm hồn.