Khu tập thể C4 không chỉ là một khối bê tông xám xịt với những ô cửa sổ đều tăm tắp, nó còn là một thực thể sống động được bao phủ bởi những tầng lớp mùi hương chồng chéo lên nhau. Người lớn thường chỉ nhận ra những mùi hương quá nồng nặc: mùi rác thải chưa kịp dọn, mùi khói xe máy ám vào hành lang, hay mùi thuốc xịt muỗi hắc nồng mỗi khi có đợt phun định kỳ. Nhưng với "Ủy ban thám hiểm gác mái", chúng tôi sở hữu những chiếc mũi thính hơn cả giống chó săn của bác bảo vệ. Chúng tôi biết rằng mỗi góc cầu thang, mỗi khe cửa và mỗi khoảng thời gian trong ngày đều có một "linh hồn mùi hương" riêng biệt.
"Hôm nay chúng ta sẽ thu thập mẫu vật cho bảo tàng mới."
Tôi trịnh trọng tuyên bố, tay cầm một xấp lọ thủy tinh nhỏ – vốn là những lọ thuốc bổ phế cũ đã được rửa sạch và phơi khô. Thằng Bi "Béo" hôm nay nhìn có vẻ hào hứng lạ thường, nó đeo một chiếc khẩu trang vải thêu hình siêu nhân, nhưng lại kéo xuống cằm để "thuận tiện cho việc tác nghiệp".
"Bảo tàng mùi hương à? Nhưng mùi thì làm sao mà giữ lại được?" – Bi gãi đầu, mắt nó nhìn chằm chằm vào cái lọ không – "Nó đâu có hình dáng như viên bi hay nắp chai đâu Bin?"
"Cậu sai rồi," – Mây lên tiếng, nó đang cầm một chiếc quạt giấy nhỏ để 'lùa' không khí – "Mùi hương là thứ lưu giữ ký ức giỏi nhất. Cậu chỉ cần ngửi thấy mùi kẹo mạch nha là cậu nhớ ngay đến gánh hàng rong của bác già đầu ngõ, đúng không? Chúng ta không giữ cái mùi theo cách vật lý, chúng ta giữ 'chìa khóa' để mở ngăn kéo ký ức."
Chúng tôi bắt đầu cuộc hành trình truy tìm những "mẫu vật" vô hình. Địa điểm đầu tiên là hành lang tầng hai vào lúc mười một giờ trưa. Đây là nơi diễn ra một cuộc đại hội mùi hương của toàn khu tập thể.
"Mẫu số 1: Mùi cơm chín và nước mắm chưng."
Tôi mở nắp lọ, khua tay một vòng trong không trung rồi đóng chặt lại. Đối với người ngoài, đây là mùi của sự nghèo nàn và đơn điệu, nhưng đối với chúng tôi, đó là mùi của sự bình an. Mùi cơm mới bốc lên từ những chiếc nồi cơm điện cũ kỹ, trộn lẫn với vị mặn mòi của nước mắm, tạo nên một cảm giác ấm áp lạ kỳ. Nó báo hiệu rằng bố sắp đi làm về, rằng mẹ đã cất chiếc tạp dề và gia đình sắp đoàn tụ quanh chiếc mâm nhôm sứt cạnh.
"Mùi này có vị... no bụng." – Thằng Bi nhận xét, nó hít một hơi thật sâu rồi nuốt nước bọt cái ực.
Tiếp theo, chúng tôi tiến về phía góc ban công của bà cụ Giáo. Đây là nơi chứa đựng một loại mùi hương thanh tao và tĩnh lặng nhất khu C4.
"Mẫu số 2: Mùi sách cũ và nhang trầm."
Mây nhắm mắt lại, tận hưởng thứ mùi thơm ngai ngái của giấy ẩm lâu ngày hòa quyện với mùi khói nhang mỏng manh thoát ra từ khe cửa nhà cụ Giáo. Đó là mùi của thời gian đang ngưng đọng. Nó khiến người ta liên tưởng đến những thư viện cổ xưa, những câu chuyện cổ tích về các vị tiên và những bài học luân lý được viết bằng bút mực tàu.
"Bà cụ Giáo giống như một cuốn sách sống," – Mây thầm thì – "Mùi của bà là mùi của những người không còn thuộc về thế giới vội vã này nữa. Khi ngửi thấy mùi này, tớ bỗng thấy mình cần phải bước đi nhẹ hơn, nói khẽ hơn."
Chúng tôi tiếp tục di chuyển xuống khu vực gầm cầu thang, nơi để xe máy của cả tầng.
"Mẫu số 3: Mùi dầu mỡ và khói xăng."
Đây là mùi của "thế giới thực". Mùi của sự vất vả, của những hành trình mưu sinh dài dặc trên những con phố đầy bụi bặm. Mỗi khi bố tôi đi làm về, áo khoác của bố luôn ám nặng thứ mùi này. Nó là mùi của trách nhiệm, của cái cà vạt siết chặt và của những lo toan cơm áo gạo tiền.
"Tớ không thích mùi này lắm," – Bi nhăn mũi – "Nó cứ làm tớ thấy ngột ngạt sao ấy. Nó giống như mùi của sự cau có."
"Nhưng nó là một phần của bảo tàng," – Tôi khẳng định – "Nếu không có mùi dầu mỡ này, chúng ta sẽ không biết quý trọng mùi thơm của xà phòng trên tay mẹ mỗi chiều thứ Bảy."
Cuộc hành trình đưa chúng tôi lên đến "tầng cao nhất" của những giác quan: sân thượng sau một cơn mưa rào mùa hạ.
"Mẫu số 4: Mùi đất ẩm và nắng mới."
Đây là mùi hương yêu thích nhất của Mây. Đó là khi nước mưa dội xuống những mảng xi măng nóng hổi, làm bốc lên một làn hơi nồng nồng, thanh khiết của đất cát. Khi nắng bắt đầu hửng lên, vạn vật như được tái sinh. Những bông hoa mười giờ rung rinh, tỏa ra một thứ mùi ngọt nhẹ, hòa lẫn với mùi của những tán lá bàng bị ướt.
"Đây là mùi của hy vọng," – Mây nói, tay nó nâng niu cái lọ thủy tinh như chứa đựng cả một bầu trời – "Nó sạch sẽ đến mức tớ muốn giữ nó mãi trong phổi mình. Người lớn thường gọi đây là mùi 'ẩm thấp', nhưng tớ gọi đây là mùi 'bắt đầu'."
Chúng tôi mang những chiếc lọ về vương quốc gác mái. Trên mỗi nắp lọ, tôi dùng bút dạ viết tên những mùi hương theo cách của riêng chúng tôi: "Mùi Bình Yên", "Mùi Thời Gian", "Mùi Lo Toan", "Mùi Hy Vọng".
"Bin này," – Bi đột nhiên hỏi khi đang sắp xếp các lọ lên kệ gỗ – "Cậu có biết mùi của người lớn là mùi gì không?"
Tôi khựng lại một chút, rồi cố gắng nhớ lại mùi của bố, của mẹ, của bác Nam.
"Bố tớ có mùi thuốc lá lá và cà phê đắng. Mẹ tớ có mùi dầu hỏa và nước xả vải. Bác Nam có mùi giày da mới và một chút mùi rượu tây."
"Không, ý tớ là mùi chung cơ." – Bi lắc đầu – "Tớ thấy họ có một mùi chung... mùi của sự 'Mệt mỏi'."
Câu nói của Bi khiến không gian gác mái bỗng chốc lặng đi. Đúng vậy, có một thứ mùi không thể nhốt vào lọ, nhưng nó lảng bảng khắp khu tập thể này. Đó là mùi của những giấc ngủ không sâu, mùi của những lo âu về lương tháng, mùi của những dự định chưa thực hiện được. Người lớn dường như đã đánh mất mùi hương của chính mình để khoác lên mình những mùi hương công nghiệp: mùi nước hoa đắt tiền để che giấu sự thiếu hụt, mùi nước tẩy rửa để xóa sạch những vết ố của cuộc đời.
"Đó là lý do chúng ta cần bảo tàng này." – Mây lên tiếng, mắt nó sáng lên dưới ánh nắng chiều – "Chúng ta sẽ thu thập những mùi hương 'đã mất' để sau này lớn lên, nếu chúng ta có lỡ bị ám mùi mệt mỏi, chúng ta chỉ cần mở những cái lọ này ra để nhớ lại mình đã từng có những mùi hương trong trẻo như thế nào."
Chúng tôi quyết định thu thập một mẫu vật đặc biệt cuối cùng: "Mùi của Vương quốc Gác mái".
Đó là một hỗn hợp kỳ lạ: mùi của giấy báo cũ đã ngả vàng, mùi bụi mịn nhảy múa trong những tia nắng, mùi của những nắp chai rỉ sét, và cả mùi mồ hôi chua nồng của ba đứa trẻ sau một ngày thám hiểm. Đối với bất kỳ người lớn nào, đây là mùi của một nhà kho bẩn thỉu. Nhưng với chúng tôi, nó là mùi của tự do.
"Mùi này tớ sẽ đặt tên là 'Mùi Vô Giá'." – Tôi nắn nót viết lên nhãn lọ.
Buổi chiều hôm đó, khi chúng tôi đang mải mê sắp xếp bảo tàng, bác Nam bất ngờ đi lên gác mái để tìm một cái thang cũ. Thấy ba đứa trẻ đang ngồi quay quanh những chiếc lọ thủy tinh, bác tò mò dừng lại.
"Các cháu lại bày trò gì đấy? Lọ lọ chai chai làm gì thế?"
"Dạ, chúng cháu đang xây dựng bảo tàng mùi hương ạ." – Bi hăng hái đáp, nó giơ một cái lọ lên – "Đây là mùi cơm chín nhà bác gái nấu buổi trưa đấy bác Nam!"
Bác Nam khựng lại. Bác cầm lấy cái lọ, mở nắp ra và hít một hơi. Ban đầu bác có vẻ buồn cười, nhưng rồi gương mặt bác bỗng chốc giãn ra. Một thoáng hoài niệm lướt qua đôi mắt vốn luôn đầy vẻ tính toán của bác.
"Mùi cơm chín à... Hồi xưa bác đi bộ đội, mỗi lần hành quân qua một xóm nhỏ, chỉ cần ngửi thấy mùi này là bác lại thấy mình như đã về đến nhà."
Bác Nam đóng nắp lọ lại một cách cẩn thận, tay bác hơi run. Lần đầu tiên, tôi thấy bác nhìn những chiếc lọ không phải là rác rưởi, mà là những vật phẩm quý giá. Bác đưa tay xoa đầu Bi, giọng bác trầm xuống:
"Giữ cho kỹ nhé các cháu. Đừng để những cái mùi này bay mất. Người lớn chúng bác... đôi khi mũi bị hỏng hết rồi, chẳng còn ngửi thấy gì ngoài mùi tiền bạc và khói bụi nữa."
Bác Nam đi xuống, bước chân bác có vẻ nhẹ hơn thường ngày. Có lẽ cái lọ "Mùi Bình Yên" của chúng tôi đã vừa đánh thức một ngăn kéo ký ức nào đó mà bác đã lỡ tay khóa lại quá lâu.
Chúng tôi nhìn nhau, cảm thấy công việc mình đang làm có một ý nghĩa vô cùng to lớn. Chúng tôi không chỉ là những đứa trẻ chơi đồ hàng, chúng tôi là những người bảo tồn linh hồn của khu tập thể C4. Khi thế giới bên ngoài đang mải mê với những mùi hương nhân tạo và những sự hào nhoáng giả tạo, chúng tôi lặng lẽ nhốt những giá trị thật vào những lọ thủy tinh nhỏ bé.
Mây lấy một sợi dây dù, xâu tất cả các lọ lại rồi treo lên xà nhà gác mái. Khi gió thổi qua, những cái lọ va vào nhau tạo thành những tiếng lách cách vui tai, giống như một bản nhạc của những mùi hương.
"Bin này," – Mây thầm thì – "Cậu có nghĩ sau này khi khu tập thể này bị dỡ bỏ, những mùi hương này sẽ đi đâu không?"
"Chúng sẽ không đi đâu cả." – Tôi khẳng định – "Chúng sẽ thấm vào da thịt chúng mình. Chúng sẽ trở thành một phần của hơi thở chúng mình. Và dù chúng mình có đi đâu, có trở thành ai, chỉ cần chúng mình còn nhớ cách ngửi thế giới bằng trái tim, những mùi hương này sẽ luôn ở đó để dẫn đường."
Tôi mở cuốn sổ vương quốc, viết Điều 12: Mùi hương là sợi dây mỏng manh nhất nhưng bền chắc nhất nối liền hiện tại với quá khứ. Đừng chỉ nhìn bằng mắt hay nghe bằng tai, hãy dùng mũi để cảm nhận những rung động thầm kín của cuộc sống.
Thằng Bi ngồi bệt xuống sàn, nó đã tháo khẩu trang ra hoàn toàn. Nó đang cố gắng "ngửi" xem tối nay mẹ nó sẽ nấu món gì. Nó bảo nó muốn thu thập thêm "Mùi sườn xào chua ngọt" vào bộ sưu tập.
Hoàng hôn buông xuống khu C4. Những làn khói bếp bắt đầu len lỏi qua các khe cửa, tạo thành những dải lụa mờ ảo dưới ánh đèn đường. Bảo tàng mùi hương trên gác mái vẫn lặng lẽ tỏa sáng trong bóng tối. Mỗi chiếc lọ là một ngôi sao nhỏ, chứa đựng một phần tâm hồn của khu tập thể già nua này.
Chúng tôi đi xuống tầng, mang theo mình mùi hương của vương quốc. Mẹ tôi thấy tôi vào nhà, mẹ nhăn mũi bảo: "Bin! Con lại lên gác mái nghịch bụi đúng không? Người toàn mùi báo cũ đây này!"
Tôi mỉm cười, không cãi lại. Mẹ gọi đó là mùi bụi, nhưng tôi biết, đó là mùi của những bí mật đẹp nhất thế gian. Và tôi sẽ giữ cái mùi đó thật kỹ, như một báu vật, cho đến tận khi tôi trở thành một người lớn có mùi của cà phê và thuốc lá, tôi vẫn sẽ thầm kín mở cái lọ ký ức ấy ra để thấy mình vẫn là cậu bé của vương quốc gác mái ngày nào.
Khu tập thể C4 chìm vào bóng tối, nhưng trong bầu không khí đặc quánh ấy, những mùi hương vẫn đang kể chuyện. Câu chuyện về những bữa cơm gia đình, về những trang sách cũ và về những tâm hồn trẻ thơ đang nỗ lực giữ gìn một thế giới trong veo giữa lòng phố thị ồn ào.