Thế giới của tôi bắt đầu từ cái gầm giường. Đó không phải là một cách nói ví von cho oai, mà là một sự thật mang tính vật lý hẳn hoi. Khi bạn chỉ cao hơn một mét một chút, cả vũ trụ rộng lớn này bỗng chốc thu nhỏ lại thành những góc khuất mà người lớn – với đôi chân dài lòng khòng và những chiếc bụng phệ – chẳng bao giờ màng để mắt tới.
Người lớn thường có một thói quen rất kỳ lạ: họ thích đứng thẳng. Họ đứng để nói chuyện, đứng để nấu ăn, đứng để quát tháo và đứng để nhìn xuống chúng tôi. Vì đứng quá cao, họ chỉ thấy được những thứ bề mặt như bụi bẩn trên bàn, vết mực trên áo hay điểm số trên trang giấy. Họ không bao giờ biết rằng, ở một cao độ thấp hơn – sát với mặt đất – có một vương quốc rực rỡ và đầy quyền năng đang tồn tại.
Sáng hôm đó, tôi quyết định thực hiện một cuộc viễn chinh vào vương quốc ấy. Sau khi mẹ tôi – một người phụ nữ có đôi tai thính như ra-đa và khả năng tiên đoán mọi trò nghịch ngợm của tôi trước cả khi tôi kịp nghĩ ra – đã xách giỏ đi chợ, tôi biết thời cơ đã đến. Tôi nằm rạp xuống sàn nhà gỗ mát lạnh, cảm nhận cái chạm của những thớ gỗ cũ kỹ vào da thịt, và từ từ dùng khuỷu tay trườn vào cái khe hẹp giữa sàn nhà và gầm chiếc giường gỗ lim của bố mẹ.
Gầm giường là một nơi cực kỳ trang nghiêm. Nó có mùi của gỗ cũ, mùi của hơi ẩm, và một chút mùi của những chiếc tất trái đã bị thất lạc từ mùa đông năm ngoái. Trong bóng tối lờ mờ, những hạt bụi li ti nhảy múa trong một vệt nắng xiên qua khe cửa sổ, trông chúng giống như những phù du trong một đại dương ánh sáng. Ở đây, thời gian dường như không trôi bằng kim đồng hồ. Thời gian trôi bằng nhịp thở và bằng sự tò mò đang rung lên trong lồng ngực tôi.
Vật đầu tiên tôi chạm phải là một chiếc hộp sắt hoen gỉ. Nó nằm sâu trong góc tối nhất, phủ một lớp bụi dày đến mức tôi có thể dùng ngón tay viết chữ “Tí” lên đó. Tôi nín thở, mở chiếc hộp ra. Tôi đã mong chờ gì nhỉ? Một kho báu của cướp biển? Một lá thư từ người ngoài hành tinh? Hoặc ít nhất là đống bi ve mà bố đã tịch thu của tôi tuần trước.
Nhưng không. Bên trong là một chồng thư tay ngả màu vàng ố và một tấm ảnh đen trắng ép nhựa đã hơi bong góc. Trong ảnh, một chàng thanh niên gầy nhom, tóc húi cua, đang cười toe toét bên cạnh một con cá to tướng. Tôi phải dụi mắt ba lần mới nhận ra đó là bố. Bố tôi đấy ư? Người đàn ông mỗi tối đều ngồi nghiêm nghị bên bàn làm việc, cau mày tính toán hóa đơn tiền điện, tiền nước và luôn miệng nhắc tôi phải "sống có trách nhiệm"?
Hóa ra, trước khi trở thành một người lớn "khô khan như ngói" (cách mẹ tôi hay đùa), bố cũng đã từng là một đứa trẻ biết cười sảng khoái vì một con cá. Tôi nhìn vào đôi mắt của bố trong tấm hình – nó lấp lánh thứ ánh sáng mà tôi vẫn thấy trong gương mỗi khi tôi tìm được một chú dế mèn béo múp. Một sự thật chấn động hiện ra trong đầu tôi: Người lớn không phải sinh ra đã là người lớn. Họ là những đứa trẻ bị thời gian bỏ bùa mê, bị những bộ quần áo là lượt và những đôi giày da bóng loáng cầm tù, khiến họ quên mất cách chui vào gầm giường để nhìn lại chính mình.
Tôi ngồi bó gối dưới gầm giường, ôm lấy chiếc hộp sắt như ôm lấy một bí mật kinh khủng nhất thế gian. Tôi thấy thương bố. Có lẽ ở một khoảnh khắc nào đó trong cuộc đời, bố đã phải đánh đổi tiếng cười bên bờ sông lấy những tập hồ sơ dày cộp. Bố đã phải lớn lên vì tôi, vì mẹ, vì cái gia đình này. Và cái giá của việc trưởng thành, dường như là sự đánh mất khả năng nhìn thấy những hạt bụi nhảy múa trong nắng.
Tiếng dép lê lẹt xẹt của bà nội vang lên từ phía bếp làm tôi sực tỉnh. Bà nội tôi là người duy nhất trong nhà không đứng quá cao. Không phải vì bà thấp, mà vì lưng bà đã còng xuống sau mấy mươi năm gánh gồng sương gió. Bà nhìn đời bằng một góc độ rất gần với tôi, nên bà luôn là người đầu tiên biết tôi đang buồn hay đang vui, dù tôi chẳng nói lời nào.
"Tí ơi! Lại chui vào hang chuột đấy à?" – Tiếng bà ấm áp, lẫn trong mùi trầu không cay nồng.
Tôi lồm cồm bò ra, bụi bám đầy trên tóc và áo phông. Nếu là mẹ, chắc chắn sẽ có một bài ca về việc giặt giũ và vi trùng. Nhưng bà nội chỉ mỉm cười, đưa vạt áo lên lau mặt cho tôi.
"Bà ơi, tại sao người lớn lại thích làm người lớn ạ?" – Tôi hỏi, giọng vẫn còn vương chút hoài nghi từ tấm ảnh dưới gầm giường.
Bà nội ngừng tay, nhìn ra khoảng sân nắng nơi có cây khế đang trổ hoa tím rịm. Bà im lặng hồi lâu, như thể đang lật lại những trang nhật ký trong đầu mình.
"Vì họ tưởng rằng đứng cao thì sẽ nhìn thấy xa hơn, con ạ," Bà nói chậm rãi. "Nhưng họ quên mất rằng, khi nhìn quá xa, người ta thường bỏ lỡ những thứ quý giá ngay dưới chân mình."
Tôi gật đầu, dù chẳng hiểu hết ý nghĩa của câu nói đó. Tôi chỉ biết rằng, thế giới của tôi lúc này vẫn đang rất đẹp. Nó đẹp vì tôi vẫn còn đủ bé để thấy những bông hoa khế rụng xuống như những hạt mưa màu tím trên sân, và vì tôi vẫn còn đủ thời gian để ngồi nghe bà kể về những ngày xửa ngày xưa.
Đúng lúc đó, Cún "Mắt Híp" – thằng bạn nối khố kiêm đồng minh trong mọi phi vụ phá làng phá xóm – xuất hiện ở cổng. Nó cầm một chiếc ná cao su mới tinh, khuôn mặt hớn hở như vừa trúng số độc đắc.
"Tí! Đi bắn chim không? Tao vừa xin được của anh họ cái ná này xịn lắm!"
Tôi nhìn chiếc ná, rồi nhìn lại căn nhà yên tĩnh, nhìn bà nội đang lim dim mắt bên hiên. Một phần trong tôi muốn đi, nhưng một phần khác lại muốn ngồi lại để suy nghĩ thêm về tấm ảnh của bố. Cuối cùng, bản năng của một đứa trẻ tám tuổi đã chiến thắng. Triết lý có thể đợi, nhưng chiếc ná cao su và những chú chim sẻ trên cành cao thì không.
Tôi chạy vụt đi, không quên ngoái lại dặn bà: "Bà đừng nói với mẹ là con chui gầm giường nhé!". Bà cười, nụ cười hiền hậu như bà tiên trong truyện cổ tích.
Khi chạy ra đến cổng, tôi bỗng dừng lại một chút. Tôi nhìn thấy bố đang dắt xe máy vào sân. Bố trông mệt mỏi, vai hơi chùng xuống sau một ngày làm việc. Tôi định chạy lại hỏi bố về con cá trong tấm ảnh, nhưng rồi tôi lại thôi. Có lẽ, đó là ngăn kéo riêng tư của bố, là nơi bố cất giữ đứa trẻ bên trong mình để ra ngoài đối mặt với thế giới đầy sóng gió kia.
Tôi và thằng Cún chạy mải miết ra phía cánh đồng đầu làng. Nắng chiều nhuộm vàng những ngọn cỏ, biến mọi thứ thành một bức tranh rực rỡ. Chúng tôi cười đùa, la hét, nhảy qua những vũng nước đọng sau cơn mưa đêm qua. Thế giới lúc này rộng lớn vô cùng, không còn hẹp lại như dưới gầm giường nữa, nhưng nó vẫn thật gần gũi và trong veo.
Tôi chợt nhận ra, trẻ con chúng tôi có một đặc quyền mà không một tỷ phú nào có được: chúng tôi có thể biến một cành cây khô thành thanh gươm thần, biến một đống cát thành lâu đài và biến một buổi chiều nắng gắt thành một chuyến phiêu lưu kỳ thú. Người lớn gọi đó là "trò chơi trẻ con", nhưng tôi biết, đó mới chính là sự thật của cuộc sống. Sự thật không nằm ở những con số trong sổ tiết kiệm, mà nằm ở khả năng chúng ta nhìn thấy điều kỳ diệu trong những thứ bình thường nhất.
Thằng Cún đang hì hục ngắm bắn một mục tiêu tưởng tượng trên cây bàng. Tôi nhìn nó, rồi nhìn lên bầu trời xanh ngắt. Tôi tự hứa với lòng mình, sau này dù có lớn đến đâu, dù có phải mặc những bộ vest gò bó hay phải lo lắng về giá điện, tôi cũng sẽ không bao giờ để "đứa trẻ dưới gầm giường" của mình biến mất. Tôi sẽ giữ lại chiếc hộp sắt của riêng mình, nơi chứa đựng những tiếng cười vang và những hạt bụi nhảy múa trong nắng.
Chiều hôm đó, tôi không bắn được con chim nào, nhưng tôi đã học được một bài học quan trọng nhất trong đời: Để nhìn thấy thế giới một cách trọn vẹn nhất, đôi khi chúng ta phải học cách cúi xuống, hoặc thậm chí là nằm rạp xuống đất. Vì ở đó, tâm hồn ta không bị ngăn cách bởi những định kiến hay những nỗi lo toan của "tầm mắt người lớn".
Khi mặt trời bắt đầu lặn, đổ những bóng dài trên con đường đê, tôi và Cún lững thững đi về. Tôi thấy mình như vừa lớn thêm một chút, không phải ở chiều cao, mà ở một ngăn kéo nhỏ nào đó trong tim. Tôi nhìn căn nhà của mình từ xa, nơi có ánh đèn vàng ấm áp bắt đầu thắp lên. Ở đó, có bố, có mẹ, có bà, và có cả những bí mật nằm im lìm dưới gầm giường chờ tôi khám phá vào ngày mai.
Người lớn có thế giới của họ, rộng lớn và phức tạp. Còn tôi, tôi có thế giới của tôi, nơi bản đồ thế giới chỉ đơn giản là những bước chân trần trên cỏ và những giấc mơ không có giới hạn. Và tôi biết chắc một điều, thế giới của tôi hạnh phúc hơn nhiều.
Đêm đó, nằm bên cạnh bố, tôi ngửi thấy mùi khói thuốc lá nhàn nhạt và mùi mồ hôi vất vả. Tôi khẽ chạm tay vào bàn tay to bản, chai sạn của bố. Bố hơi giật mình, rồi nắm lấy tay tôi, một cái nắm tay thật chặt ngay cả trong giấc ngủ. Tôi mỉm cười, nhắm mắt lại. Trong giấc mơ, tôi thấy mình cùng bố đi câu cá trên một dòng sông lấp lóa ánh bạc, và cả hai chúng tôi đều chỉ cao 1 mét 10, cùng chui vào một gầm giường khổng lồ để ngắm nhìn vũ trụ của bụi và nắng.
Hóa ra, trưởng thành không phải là một quá trình tịnh tiến về phía trước. Đôi khi, đó là một vòng tròn, nơi chúng ta dành cả đời để tìm đường quay lại với đứa trẻ mà mình đã từng là. Và tôi, tôi sẽ bắt đầu hành trình đó ngay từ bây giờ, bằng cách tận hưởng trọn vẹn từng khoảnh khắc của tuổi thơ, trước khi phép màu của thời gian kịp biến tôi thành một người lớn "đứng quá cao".
Ngày mai, tôi sẽ lại chui xuống gầm giường. Không phải để tìm ảnh của bố nữa, mà để xây dựng một căn cứ quân sự bằng gối và chăn. Vì ở đó, tôi là vua, và thế giới này – theo một cách kỳ diệu nào đó – vẫn luôn thuộc về tôi.
Gió đêm thổi qua khe cửa, mang theo hương hoa dạ lý lan thơm ngát. Tôi chìm vào giấc ngủ, lòng nhẹ tênh như một chiếc lá khế rụng xuống sân, bình yên và tràn đầy hy vọng về một ngày mai nắng ấm lại về trên những gầm giường cũ kỹ.