Ở xóm tôi, có một nhân vật luôn mỉm cười bất kể nắng mưa, dù là lúc trời nắng cháy da đầu hay khi những cơn bão miền Trung đổ bộ làm rung rinh cả mái ngói. Đó không phải là một vĩ nhân, cũng chẳng phải là một thầy giáo triết học cao siêu nào cả. Đó là ông Địa bằng sành ngồi trên bàn thờ thần tài nhà ông giáo Vy đầu ngõ.
Ông Địa của ông giáo Vy có một cái bụng to đến mức tôi luôn thắc mắc làm sao ông có thể đứng dậy được nếu lỡ may trượt chân ngã. Cái bụng ấy tròn căng, bóng lưỡng, và luôn là tâm điểm của mọi sự chú ý đối với lũ trẻ chúng tôi. Người lớn nhìn vào cái bụng đó và lầm bầm khấn vái về tài lộc, về những vụ mùa bội thu hay những con số lô đề ẩn hiện trong những giấc mơ chập chờn. Còn tôi, tôi nhìn cái bụng của ông Địa như một kho lưu trữ những niềm vui thuần khiết nhất của nhân gian.
"Tí này, mày có biết tại sao ông Địa lại cười không?" – Thằng Cún "Mắt Híp" hỏi tôi khi hai đứa đang ngồi bậu cửa nhìn vào sảnh nhà ông giáo.
"Vì ông ấy giàu chứ sao. Mày nhìn cái bụng kia kìa, chắc là phải chứa toàn giò lụa với bánh chưng trong đấy," Tôi trả lời bằng tất cả sự hiểu biết của một đứa trẻ luôn thấy đói vào tầm bốn giờ chiều.
Thằng Cún lắc đầu, vẻ mặt quan trọng như một chuyên gia tâm lý học: "Không phải đâu. Tao nghe bà tao nói, ông Địa cười vì ông ấy chẳng có việc gì phải làm cả. Suốt ngày ông ấy chỉ ngồi một chỗ, xoa bụng và nhìn người ta đi qua đi lại. Nếu là mày, mày có cười không?"
Tôi im lặng suy nghĩ. Ý tưởng về việc không phải làm gì – không phải học bảng cửu chương, không phải đi nhặt lá khô, không phải rửa chân trước khi đi ngủ – nghe có vẻ hấp dẫn thật. Nhưng nếu cứ ngồi yên một chỗ như thế, liệu cái bụng của mình có to ra vì chứa đầy những nỗi buồn không được giải tỏa?
Thế là, tôi quyết định bắt đầu một cuộc điều tra về "Hệ sinh thái cái bụng". Tôi muốn biết điều gì thực sự làm nên niềm hạnh phúc no tròn ấy.
Buổi tối hôm đó, tôi quan sát bố mẹ mình. Bố tôi không có bụng to như ông Địa, ngược lại, bố hơi gầy và cái bụng luôn hóp lại mỗi khi bố thở dài vì những bản vẽ công trình chưa hoàn thiện. Mẹ tôi thì lúc nào cũng tất bật, cái bụng của mẹ bị che lấp bởi chiếc tạp dề đầy mùi dầu mỡ và nước mắm. Dường như người lớn quanh tôi chẳng ai có thời gian để "no tròn" như ông Địa cả. Họ luôn thiếu một thứ gì đó. Nếu không thiếu tiền thì thiếu thời gian, nếu không thiếu thời gian thì thiếu những giấc ngủ ngon.
"Mẹ ơi, tại sao bố không cười nhiều như ông Địa hả mẹ?" – Tôi hỏi khi mẹ đang khâu lại cái cúc áo bị đứt của tôi.
Mẹ dừng kim, nhìn sang bố đang ngủ thiếp đi trên ghế mây, trên tay vẫn còn cầm tờ báo dang dở. Ánh đèn dầu (nhà tôi thỉnh thoảng vẫn dùng đèn dầu khi mất điện) đổ bóng bố lên tường, trông gầy gò và cô độc.
"Vì bố con phải mang vác nhiều thứ quá, Tí ạ. Ông Địa chỉ phải mang cái bụng của mình, còn bố con phải mang cả cái nhà này trên vai."
Câu trả lời của mẹ làm tôi thấy hụt hẫng. Hóa ra, cái bụng của ông Địa to là vì ông ấy nhẹ lòng, còn bố tôi gầy là vì bố chứa quá nhiều thứ bên trong mà không ai nhìn thấy được. Tôi bỗng thấy thương cái bụng hóp của bố lạ lùng. Tôi ước gì mình có thể san sẻ một chút sự vô tư của mình vào trong bụng bố, để bố có thể mỉm cười ngay cả khi ngủ quên vì mệt mỏi.
Sáng hôm sau, tôi rủ thằng Cún thực hiện một thí nghiệm. Chúng tôi quyết định sẽ "tập làm ông Địa". Hai đứa ra gốc cây đa đầu làng, mỗi đứa vơ một đống rơm khô độn vào trong áo phông cho cái bụng phình to ra. Sau đó, chúng tôi ngồi vắt vẻo trên rễ cây, cố gắng nặn ra một nụ cười bao dung và bất diệt.
Mười phút đầu, cảm giác thật oai vệ. Tôi thấy mình như một vị thần đang cai quản cả cánh đồng lúa xanh rì. Nhưng đến phút thứ mười một, rơm bắt đầu đâm vào da bụng ngứa ngáy không chịu nổi. Gió thổi qua làm những sợi rơm rơi lả tả xuống chân. Và quan trọng nhất là, ngồi yên một chỗ để cười thật là... chán.
"Tí ơi, tao thấy làm ông Địa khó quá," Thằng Cún vừa gãi bụng vừa than. "Tao muốn đi bắn bi. Ngồi đây cười mãi, mỏi mồm kinh khủng."
Tôi cũng thấy vậy. Nụ cười của ông Địa là nụ cười của sự tĩnh tại, còn nụ cười của chúng tôi là nụ cười của sự vận động. Chúng tôi cười khi đuổi bắt nhau, cười khi trộm được vài quả khế chua, cười khi thấy một chú cào cào xanh mướt bật nhảy trên cỏ. Cái bụng của chúng tôi có thể lép xẹp vì đói, nhưng trái tim chúng tôi thì lúc nào cũng no nê những trò nghịch ngợm.
Chúng tôi vứt đống rơm đi, lại trở về với hình hài của những đứa trẻ nhếch nhác nhưng tự do. Tôi nhận ra rằng, bí mật của ông Địa không nằm ở cái bụng to hay nụ cười cố định. Bí mật nằm ở chỗ ông Địa biết hài lòng với những gì mình có. Ông không cần đi đâu cả vì ông thấy cả thế giới đã nằm gọn trong sân nhà ông giáo Vy. Còn chúng tôi, chúng tôi phải đi, phải chạy, phải ngã và phải đói thì mới thấy được giá trị của bát cơm chiều mẹ nấu.
Buổi chiều đó, khi đi ngang qua nhà ông giáo Vy, tôi thấy ông đang ngồi lau chùi bàn thờ thần tài. Ông dùng một chiếc khăn lụa mềm, nhẹ nhàng xoa lên cái bụng bóng loáng của ông Địa. Ông giáo Vy là một người học rộng biết nhiều, tóc ông trắng như cước và giọng nói lúc nào cũng thong thả như tiếng chuông khánh.
"Ông ơi, tại sao ông lại xoa bụng ông Địa kỹ thế ạ?" – Tôi bám vào cửa rào hỏi vọng vào.
Ông giáo Vy ngẩng lên, nheo nheo đôi mắt sau gọng kính lão: "À, Tí đó hả? Ông xoa để nhắc mình rằng: Cái bụng to không phải để chứa thức ăn, mà để chứa đựng sự bao dung con ạ. Người nào chứa được càng nhiều sự tha thứ cho người khác, thì bụng người đó sẽ tự nhiên thấy nhẹ nhàng và nụ cười sẽ tự nhiên mà có."
Tôi đứng ngẩn người ra. Một định nghĩa hoàn toàn mới về cái bụng! Vậy là bấy lâu nay tôi đã hiểu lầm. Tôi cứ tưởng ông Địa ăn nhiều lắm, hóa ra ông ấy chỉ "ăn" những nỗi buồn của người đời rồi chuyển hóa chúng thành nụ cười.
Tôi chạy về nhà, thấy bố vừa đi làm về, gương mặt vẫn còn vương bụi đường. Tôi lao đến, ôm chầm lấy cái bụng hóp của bố.
"Bố ơi, từ nay con sẽ không làm bố buồn nữa, để bụng bố to ra như ông Địa nhé!"
Bố ngơ ngác nhìn tôi, rồi bố bật cười. Đó là một nụ cười thực sự, không phải nụ cười gượng gạo thường ngày. Bố nhấc bổng tôi lên vai, và trong khoảnh khắc đó, tôi thấy bố cũng giống như một vị thần. Bố không cần một cái bụng to để chứa đựng sự bao dung, vì bố đã dùng cả cuộc đời mình để bao bọc lấy tôi rồi.
Đêm đó, nằm trong màn, tôi nghe tiếng dế mèn kêu ri ri ngoài bụi chuối. Tôi chiêm nghiệm về nụ cười của ông Địa và sự gầy gò của bố. Tôi hiểu rằng, thế giới người lớn đầy rẫy những nghịch lý. Họ thờ phụng sự no tròn nhưng lại sống trong sự thiếu hụt. Họ cầu xin sự bình an nhưng lại luôn tự làm mình lo lắng.
Người lớn hay nói về "phúc lộc", nhưng có lẽ phúc lộc lớn nhất chính là cảm giác bình yên khi được trở về nhà sau một ngày dài, thấy đứa con nhỏ đang đợi cửa và bát canh rau muống vẫn còn ấm nóng trên bàn. Đó mới là cái "no" thực sự của tâm hồn.
Tôi sờ lên bụng mình. Nó không to, nhưng nó đang chứa đầy những câu chuyện của bà, những bài học của ông giáo Vy và tình yêu của bố mẹ. Tôi thấy mình giàu có hơn bất cứ ông thần tài nào trên bàn thờ.
Bất chợt, tôi nhớ đến ông Địa. Có lẽ đêm nay, dưới ánh trăng thanh, ông vẫn ngồi đó mỉm cười. Nhưng tôi không còn thấy ông xa lạ nữa. Ông là lời nhắc nhở rằng giữa những lo toan cơm áo, con người ta vẫn cần một khoảng trống trong lòng để giữ lại sự lương thiện và hồn nhiên.
Bà nội tôi thường bảo, mỗi người sinh ra đều mang theo một cái túi vô hình. Người tham lam thì bỏ vào đó vàng bạc, để rồi cái túi nặng đến mức họ không bước đi nổi. Người thông tuệ thì bỏ vào đó những kỷ niệm đẹp và sự tử tế, nên họ đi đến đâu cũng thấy nhẹ nhàng như mây bay. Tôi quyết định túi của mình sẽ chỉ chứa những vần thơ, những tiếng cười của thằng Cún và mùi hương hoa thiên lý trong vườn.
Giấc mơ đêm ấy của tôi thật lạ. Tôi thấy mình bay lên trời, cao hơn cả ngọn cây đa, và nhìn xuống xóm nhỏ của mình. Từ trên cao, tôi thấy ông Địa đang đứng dậy, ông vẫy tay chào tôi và cười lớn. Cái bụng của ông không còn là sành sứ nữa, mà nó biến thành một vầng trăng tròn vành vạnh, tỏa sáng xuống những mái nhà liêu xiêu, nơi những người lớn đang ngủ say sau một ngày vất vả.
Tôi nhận ra, nụ cười của ông Địa chính là nụ cười của sự thấu hiểu. Ông cười cho những đứa trẻ đang lớn lên, và cười cho những người lớn đang dần quên mất mình từng là trẻ con.
Sáng hôm sau tỉnh dậy, việc đầu tiên tôi làm là chạy ra sân, hít một hơi thật sâu không khí trong lành của buổi sớm. Tôi thấy mẹ đang quét sân, bố đang dắt xe ra ngõ. Tôi chạy lại, đưa cho bố một cái kẹo gừng mà tôi đã giấu kỹ từ hôm qua.
"Bố ăn đi cho ngọt bụng!" – Tôi dõng dạc nói.
Bố nhìn tôi, đôi mắt nheo lại đầy ấm áp. Bố dắt xe đi, nhưng tôi thấy vai bố dường như bớt trĩu nặng hơn một chút. Và tôi biết, dù bụng bố không to như ông Địa, nhưng nụ cười của bố hôm nay đẹp hơn bất cứ pho tượng nào trên đời.
Cuộc sống vẫn cứ thế tiếp diễn với những lo toan và bộn bề. Nhưng từ sau "cuộc điều tra về cái bụng", tôi đã biết nhìn vào những rãnh nhăn trên trán người lớn với một sự cảm thông sâu sắc hơn. Đằng sau vẻ nghiêm khắc hay mệt mỏi ấy, luôn có một "ông Địa" đang ẩn mình, chờ được đánh thức bằng một cái ôm hay một lời hỏi han ngây ngô của lũ trẻ.
Thế giới này rộng lớn và đôi khi thật tàn nhẫn, nhưng nó vẫn sẽ luôn mỉm cười chừng nào chúng ta còn giữ được một cái bụng "no tròn" những niềm tin và một trái tim không bao giờ biết đến sự cạn kiệt của tình thương.
Mỗi chúng ta đều có một "ông Địa" trong tâm hồn, đúng không bạn? Đôi khi chúng ta mải mê đuổi theo những giá trị bên ngoài mà quên mất rằng niềm hạnh phúc thực sự nằm ở sự nhẹ lòng. Tí "Sún" đã dạy tôi một bài học về sự bao dung qua một hình ảnh cực kỳ bình dị.