Khi những cơn gió chướng bắt đầu thổi mạnh, làm rung rinh những ngọn dừa và mang cái se lạnh đặc trưng tràn về trên mặt sông, xóm nhỏ của tôi bỗng nhiên thay da đổi thịt. Đó là dấu hiệu rõ ràng nhất của những ngày cuối năm, khi cái Tết không còn nằm trên lịch treo tường mà đã hiện hữu trong mùi khói đốt đồng, trong hương rượu nếp thoang thoảng từ phía nhà ông Cửu và trong sự náo nức đến lạ kỳ của lũ trẻ con. Nhưng có lẽ, linh hồn của những ngày giáp Tết quê tôi không nằm ở đâu khác ngoài chợ nổi - một rừng hoa và hàng hóa di động rực rỡ sắc màu ngay trên dòng sông trước bến.
Bình thường, dòng sông chỉ là nơi những chiếc ghe hàng bông ghé qua rồi đi, nhưng vào những ngày hai mươi tháng Chạp trở đi, nó bỗng trở thành một quảng trường nước khổng lồ. Hàng trăm chiếc ghe, từ xuồng ba lá nhỏ xíu đến những chiếc ghe bầu cao lớn, chen chúc nhau trên mặt nước. Mỗi chiếc ghe mang theo một thứ sản vật riêng biệt, tạo nên một bảng màu đa sắc: màu vàng rực của những chậu cúc vạn thọ, màu đỏ thắm của hoa mào gà, màu xanh mướt của những buồng chuối, và sắc trắng tinh khôi của những xấp bánh tráng phơi sương.
"Tèo ơi, dậy đi chợ Tết với mẹ mau con! Trễ là hết hoa đẹp đó!"
Tiếng mẹ tôi gọi vang lên từ phía bến mương khi sương mù vẫn còn bao phủ mặt sông như một tấm voan mỏng. Tôi bật dậy, cảm giác buồn ngủ tan biến trong tích tắc. Đi chợ Tết trên sông là một đặc ân mà chúng tôi chờ đợi suốt cả năm trời. Con Tí cũng đã có mặt bên hiên nhà, nó mặc chiếc áo bà ba màu hồng phấn đã hơi ngắn so với vóc dáng đang lớn, tay cầm một chiếc giỏ đan bằng lạt tre rất khéo.
"Mày có mang theo tiền lì xì năm ngoái không Tèo? Tao định mua một cặp kẹp tóc hình con bướm trên ghe hàng xén," con Tí thì thầm, ánh mắt lấp lánh niềm hy vọng.
Ba tôi chèo chiếc xuồng nhỏ đưa cả nhà ra giữa dòng. Khi chiếc xuồng lách vào giữa đám đông, tôi bỗng thấy mình như lạc vào một mê cung của âm thanh và màu sắc. Tiếng máy nổ "tạch tạch", tiếng chèo khua nước, tiếng người mua kẻ bán mặc cả xôn xao, và cả tiếng cười nói hỉ hả của những người hàng xóm lâu ngày mới gặp nhau trên sông.
Mẹ tôi ghé chiếc xuồng vào một ghe chở đầy hoa tết. Những chậu cúc vạn thọ được xếp tầng tầng lớp lớp, tỏa ra mùi hương nồng nàn, hăng hắc - thứ mùi mà sau này mỗi khi ngửi thấy, tôi lại thấy cả một bầu trời Tết hiện về.
"Bà Sáu cho tôi cặp cúc này nhé, chọn chậu nào bông to, cánh dày để chưng lên bàn thờ ông bà cho sung túc," mẹ tôi vừa nói vừa cẩn thận nâng niu từng cánh hoa.
Trong khi mẹ mải mê chọn hoa và thực phẩm cho mâm cỗ đêm giao thừa, tôi và con Tí lại bị thu hút bởi chiếc ghe hàng xén của một người từ vùng xa tới. Chiếc ghe ấy như một kho báu di động với đủ thứ đồ chơi bằng nhựa, những sợi dây chuyền cườm lấp lánh, và đặc biệt là những xấp vải rực rỡ sắc màu.
"Kìa Tèo, cái áo đó đẹp quá!"
Con Tí chỉ tay vào một chiếc áo dài nhỏ xinh bằng lụa màu xanh thiên thanh treo lủng lẳng trên mui ghe. Tôi nhìn vào đôi mắt nó, thấy rõ sự khát khao xen lẫn chút buồn bã. Ở vùng quê nghèo này, có một bộ quần áo mới để diện Tết là một điều gì đó xa xỉ vô cùng. Ba mẹ chúng tôi thường phải tích cóp từng đồng từ vụ dừa, vụ lúa mới dám nghĩ đến chuyện may đồ mới cho con cái.
Ba tôi dường như đọc được suy nghĩ của hai đứa. Ông lặng lẽ rút từ trong túi áo ra một xấp tiền lẻ, đếm đi đếm lại rồi khẽ gật đầu với mẹ. Mẹ mỉm cười, một nụ cười hiền hậu làm tan đi những mệt mỏi của những ngày lao động vất vả.
"Năm nay dừa được giá, ba mẹ quyết định may cho hai đứa mỗi đứa một bộ đồ mới. Con Tí chọn màu xanh đó đi, hợp với da nó lắm."
Con Tí mừng rỡ đến mức suýt làm lật chiếc xuồng. Nó ôm chầm lấy mẹ, miệng không ngừng cảm ơn. Tôi cũng được ba chọn cho một chiếc áo sơ mi trắng tinh khôi và một chiếc quần tây màu xanh đen. Cảm giác được chạm tay vào lớp vải mới, nghe mùi thơm của hồ vải và sự cứng cáp của những đường chỉ chưa qua giặt giũ là một thứ hạnh phúc nguyên sơ và thuần khiết nhất mà tôi từng biết.
"Bộ đồ này con phải giữ cho thật sạch, chỉ được mặc vào sáng mùng Một thôi nghe không?" Ba tôi dặn dò, giọng ông trầm ấm giữa tiếng ồn ào của phiên chợ.
Chợ Tết trên sông không chỉ có hoa và áo mới. Nó còn là nơi hội tụ của những thức quà đặc biệt. Những chiếc ghe bán bánh phồng, bánh tráng nướng tỏa ra mùi thơm lừng của nếp và nước cốt dừa trên bếp than hồng. Chúng tôi được mẹ mua cho mỗi đứa một xấp bánh tráng sữa mỏng dính, béo ngậy. Cắn một miếng bánh, cái vị ngọt tan ra trên đầu lưỡi hòa cùng tiếng sóng vỗ rì rào, tôi thấy cái Tết như đang tràn vào từng thớ thịt.
Khi chiếc xuồng của chúng tôi len lỏi qua những rặng dừa nước để trở về nhà, nắng đã bắt đầu lên cao, làm rực rỡ thêm sắc đỏ của những phong bao lì xì treo trên những nhành mai vàng hé nở. Nhìn ra phía sông, những chiếc ghe vẫn tiếp tục qua lại, chở theo niềm vui và hy vọng của một năm mới bình an.
Về đến nhà, công việc chuẩn bị Tết mới thực sự bắt đầu. Ông nội tôi đã dọn dẹp sạch sẽ bàn thờ tổ tiên, những bộ lư đồng được đánh bóng loáng đến mức có thể soi gương được. Mẹ và con Tí bắt đầu gói bánh tét. Những tàu lá chuối xanh mướt được lau sạch, những nắm nếp trắng ngần quyện với đậu xanh và thịt mỡ béo ngậy.
"Tèo, ra phụ ba quét vôi lại mấy cái gốc dừa trước sân cho sáng sủa con!"
Tôi hăm hở cầm cây chổi nhỏ, nhúng vào thùng vôi trắng xóa. Ở quê tôi, quét vôi gốc dừa không chỉ để trừ sâu bọ mà còn là cách để làm đẹp cho xóm làng đón xuân. Những gốc dừa trắng tinh hàng nối hàng dọc theo con mương tạo nên một vẻ đẹp chỉnh chu, sạch sẽ, sẵn sàng đón những vị khách ghé thăm nhà.
Tối ba mươi Tết, cả xóm nhỏ chìm trong mùi hương trầm và tiếng lửa reo dưới nồi bánh tét. Chúng tôi được phép thức khuya để chờ đón giao thừa. Bên bếp lửa bập bùng, ông nội kể cho chúng tôi nghe về ý nghĩa của ngày Tết, về lòng biết ơn đối với đất đai và tổ tiên.
"Ngày Tết là để người ta tha thứ cho nhau, để gác lại những buồn phiền của năm cũ và cùng nhau bắt đầu một trang mới," ông nói, ánh mắt xa xăm nhìn vào những tàn lửa đỏ bay lên không trung.
Khi tiếng pháo giao thừa vang lên từ phía xa (hồi đó vẫn còn được đốt pháo), cả không gian như nổ tung trong niềm xúc động. Mẹ mang ra những tà áo mới đã được ủi phẳng phiu từ chiều. Con Tí mặc chiếc áo dài xanh lúc sáng, trông nó xinh xắn và lạ lẫm đến mức tôi không dám trêu chọc như mọi khi. Nó đứng trước gương, xoay vài vòng, nụ cười rạng rỡ hơn cả nắng xuân.
"Tèo ơi, nhìn tao có giống cô tiên không?"
"Giống... giống tiên mắc đọa thì có!" Tôi đáp trả theo thói quen, nhưng thực lòng trong bụng tôi thấy nó rất đẹp.
Sáng mùng Một, khi sương sớm còn chưa tan, cả gia đình tôi diện những bộ đồ đẹp nhất để sang chúc Tết ông bà và hàng xóm. Đi trên con đường đê quen thuộc, tôi thấy mọi thứ bỗng trở nên mới mẻ. Những hàng rào dâm bụt dường như đỏ hơn, dòng sông dường như trong xanh hơn, và nụ cười của mọi người đều rạng rỡ, chân thành.
"Chúc mừng năm mới bác Ba! Chúc bác mạnh giỏi, làm ăn phát tài!"
Những lời chúc tốt đẹp được trao đi cùng với những phong bao lì xì đỏ thắm. Giá trị của số tiền bên trong không quan trọng bằng cái tình cảm ấm áp mà người dân dành cho nhau. Ở cái xóm nhỏ ven sông này, niềm vui của người này cũng chính là hạnh phúc của người kia.
Chúng tôi kéo nhau ra bến sông, nơi những chiếc ghe hàng tết vẫn còn neo đậu vài chiếc cuối cùng. Một vài người nghệ sĩ đường phố trên ghe đang chơi đàn kìm, đàn cò, tạo nên những giai điệu cổ truyền sâu lắng. Tiếng đàn hòa vào tiếng gió, vang vọng khắp mặt nước, mang theo hồn cốt của vùng đất bãi bồi.
Cái Tết ở quê tôi đơn sơ mà đậm đà như thế. Không có những tòa nhà cao tầng rực rỡ ánh đèn màu, không có những dòng xe cộ tấp nập, nhưng lại có hơi ấm của tình người, có sắc màu của thiên nhiên và có sự thiêng liêng của những phong tục truyền thống được gìn giữ qua bao đời.
Nhìn con Tí tung tăng trong tà áo mới bên bờ mương, tôi chợt nhận ra rằng Tết không phải là một thời điểm, mà là một trạng thái của lòng người. Đó là khi chúng ta biết trân trọng những gì mình đang có, biết yêu thương những người xung quanh và biết hy vọng vào một ngày mai tốt đẹp hơn.
Dòng sông vẫn chảy, mang theo những cánh hoa vạn thọ rơi rụng từ những phiên chợ, chở đi những lời chúc xuân đến khắp các nẻo đường. Tôi đứng trên cây cầu dừa, cảm nhận cái se lạnh của gió xuân và sự ấm áp của bộ áo mới trên da thịt, lòng thầm hứa sẽ mãi ghi nhớ những khoảnh khắc tuyệt đẹp này.
Tết sẽ qua đi, tà áo mới rồi sẽ cũ, nhưng cái dư vị của chợ Tết trên sông và tình cảm gia đình ấm cúng sẽ luôn là hành trang theo tôi suốt cuộc đời. Nó dạy tôi rằng dù có đi xa đến đâu, dù có trưởng thành thế nào, thì trái tim tôi vẫn luôn thuộc về mảnh đất này, nơi có tiếng chèo khua nước và những mùa xuân đầy ắp tiếng cười.
Những năm tháng sau này, khi tôi sống giữa phố thị sầm uất, mỗi dịp Tết đến xuân về, tôi lại nhắm mắt lại để thấy mình đang ngồi trên chiếc xuồng nhỏ của ba, len lỏi giữa rừng hoa trên mặt nước. Tôi nghe lại tiếng rao của ghe hàng xén, thấy lại tà áo xanh của con Tí bay trong gió và ngửi thấy mùi hương trầm ấm áp của ông nội.
Chợ Tết trên sông không chỉ là một phiên chợ, nó là ký ức sống động về một vùng văn hóa sông nước trù phú và giàu tình cảm. Và tôi, cậu bé tác giả ngày ấy, giờ đây dùng ngòi bút để vẽ lại bức tranh ấy, để nó mãi xanh tươi trong lòng bạn đọc, như chính những rặng dừa mãi xanh tươi bên dòng sông quê mẹ.
Bình minh của năm mới đã lên rực rỡ, chiếu sáng khắp những gian nhà mái lá, những gốc dừa trắng vôi và những gương mặt rạng ngời hy vọng. Một chu kỳ mới lại bắt đầu, và trong sự luân chuyển của đất trời, tình người vùng nước vẫn luôn là thứ bền bỉ nhất, ấm áp nhất, đưa chúng ta vượt qua mọi gian nan để đón chờ những mùa xuân mới.