Mùa gặt ở quê tôi không bắt đầu bằng những tờ lịch treo tường mà bắt đầu bằng mùi hương. Đó là một thứ mùi đặc quánh, nồng nàn, pha trộn giữa hương lúa chín vàng rực dưới nắng, mùi bùn đất bắt đầu nứt nẻ và mùi mồ hôi mặn chát trên lưng áo bà ba của các bà, các mẹ. Khi những cánh đồng lúa trĩu hạt ngả màu vàng sậm, cả xóm nhỏ bỗng chốc trở nên rộn ràng như có hội. Những chiếc máy tuốt lúa chạy xình xịch khắp các nẻo đường, và khi những bao lúa cuối cùng được vác về kho, cũng là lúc vương quốc của lũ trẻ chúng tôi thực sự bắt đầu.
Cánh đồng sau mùa gặt là một thiên đường hoang dại. Màu xanh mướt mát của lúa đã biến mất, thay vào đó là một biển vàng nhạt của những gốc rạ trơ trọi, dựng đứng như những hàng chông nhỏ xíu. Đối với người lớn, đây là lúc đất nghỉ ngơi. Nhưng đối với tôi, con Tí, thằng Hùng "Sứt" và đám trẻ con trong xóm, đây là chiến trường, là sân khấu, là nơi những huyền thoại về lòng dũng cảm được viết nên bằng sình lầy và rơm rạ.
"Đứa nào bước chân vào ranh giới này là kẻ thù của phe ta!"
Thằng Hùng "Sứt" đứng trên một đống rơm cao ngất, tay cầm một cành củi khô dài ngoằng đóng vai kiếm báu. Cái biệt danh "Sứt" bắt nguồn từ một lần nó cố tình nhảy từ trên lưng trâu xuống mương nhưng chẳng may đập mặt vào mạn thuyền, để lại một vết sẹo nhỏ ở môi. Nhưng vết sẹo đó không làm nó xấu đi, mà chỉ khiến gương mặt nó thêm phần bặm trợn, đúng chất của một "thống lĩnh" cánh đồng.
Phe của Hùng "Sứt" chiếm giữ phía đông cánh đồng, nơi có những đống rơm mới đổ, cao và thơm phức. Phe của tôi và con Tí ở phía tây, dựa lưng vào rặng dừa nước che bóng mát. Vũ khí của chúng tôi là những "quả lựu đạn" được làm từ bùn dẻo trộn với rơm vụn, và những "thanh gươm" bằng sống lá dừa được vót nhẵn thín.
"Mày có chắc là bùn này ném trúng nó không Tèo?" Con Tí vừa hỏi vừa hì hục nhào nặn một quả cầu bùn tròn lẳn. "Tao thấy phe thằng Hùng có nhiều rơm hơn, nó mà dùng rơm làm lá chắn thì mình thua chắc."
Tôi quệt mồ hôi trên trán, để lại một vệt đen dài như râu mèo:
"Yên tâm đi, bùn của mình có độ dính cao hơn. Một khi đã trúng là chỉ có nước khóc tiếng mán. Với lại, tao đã quan sát rồi, gió đang thổi từ phía mình sang phía nó."
Con Tí nhìn tôi với ánh mắt đầy ngưỡng mộ, có lẽ nó đang tin rằng tôi thực sự có đầu óc của một nhà quân sự lỗi lạc. Sự thật thì tôi chỉ đang bắt chước những lời thoại trong các vở kịch truyền thanh mà tôi nghe được từ chiếc radio của ông nội. Ở trên cánh đồng này, đứa nào nói năng nghe có vẻ "người lớn" nhất thì đứa đó mặc nhiên có quyền chỉ huy.
Cuộc chiến bùng nổ bằng một tiếng hú dài của thằng Hùng. Những quả cầu bùn bay vèo vèo trong không trung, vẽ nên những đường cong đen ngòm trên nền trời xanh ngắt. Tiếng la hét, tiếng bước chân chạy huỳnh huỵch trên đất nẻ, tiếng những gốc rạ gãy răng rắc tạo nên một khung cảnh hỗn loạn nhưng tràn đầy phấn khích.
Tôi lao lên phía trước, núp sau một đống rạ cũ để ném một "quả lựu đạn" về phía thằng Hùng. Nhưng chưa kịp ra tay thì một cục bùn nhão nhoét đã hạ cánh ngay giữa ngực áo của tôi.
"Trúng rồi! Thằng Tèo 'tử trận' rồi!" Thằng Hùng reo hò đắc thắng.
Tôi nhìn vết bùn trên áo, lòng đau xót nghĩ đến trận đòn của mẹ vào buổi chiều, nhưng miệng vẫn không chịu thua:
"Chưa trúng tim! Chỉ là vết thương nhẹ thôi, tao vẫn chiến đấu được!"
Trong thế giới của chúng tôi, "cái chết" trên chiến trường chỉ mang tính tạm thời và hoàn toàn có thể thương lượng được. Miễn là bạn vẫn còn đủ năng lượng để chạy và đủ hơi để hét, bạn vẫn là một chiến binh thực thụ.
Con Tí tỏ ra là một "nữ quái" đáng gờm. Nó không chạy nhảy nhiều như bọn con trai mà chọn cách ẩn nấp cực kỳ kín đáo. Nó bò lồm cồm giữa những hàng rạ, kéo theo một cái giỏ đầy đạn bùn, và cứ thế âm thầm "tiêu diệt" từng đứa bên phe đối diện. Cái cách nó hành động khiến tôi nhận ra một điều: người lớn thường sợ những kẻ ồn ào, nhưng đám trẻ con chúng tôi lại sợ những kẻ im lặng như con Tí.
Trận chiến kéo dài cho đến khi mặt trời bắt đầu ngả về phía những rặng tràm xa tít tắp, nhuộm đỏ cả một vùng sông nước. Khi tất cả đã thấm mệt và cả người đứa nào đứa nấy cũng đều được bao phủ bởi một lớp "chiến bào" bằng bùn khô và bụi rơm, một thỏa thuận hòa bình tự phát được thiết lập. Chúng tôi không còn là kẻ thù nữa, mà lại trở thành những đứa bạn cùng xóm, cùng ngồi bệt xuống những gốc rạ nhọn hoắt để thở dốc.
"Này, chúng mày có thấy hôm nay cánh đồng trông khác không?" Thằng Hùng "Sứt" bỗng nhiên lên tiếng, mắt nhìn về phía chân trời.
"Khác chỗ nào? Vẫn toàn là rơm với rạ mà," một đứa trong phe nó đáp.
Hùng lắc đầu, giọng nó bỗng trở nên trầm tư một cách lạ lùng:
"Không, hôm nay tao thấy nó rộng hơn. Ba tao bảo sang năm người ta sẽ mang máy gặt lớn về, không còn dùng liềm cắt tay nhiều nữa. Lúc đó chắc người ta sẽ đốt đồng nhanh lắm, không còn nhiều rơm cho mình chơi đâu."
Câu nói của thằng Hùng khiến cả đám im lặng. Những đứa trẻ vốn chỉ biết sống cho giây phút hiện tại, bỗng nhiên cảm nhận được một sự thay đổi lờ mờ đang rình rập ở phía trước. Đối với chúng tôi, cánh đồng sau mùa gặt là một thực thể vĩnh cửu, nhưng lời người lớn nói thường mang theo một sức nặng khó hiểu.
"Nếu không còn đống rơm, mình sẽ chơi trò gì?" Con Tí hỏi, giọng nó nhỏ xíu.
Tôi nhìn những gốc rạ đang nằm im lìm dưới ánh hoàng hôn. Những gốc rạ ấy, sau khi đã hiến dâng những hạt vàng cho con người, giờ đây chỉ còn chờ đợi một mồi lửa để trở thành tro bụi, bón lại cho đất mẹ. Cuộc đời của chúng ngắn ngủi và thầm lặng, nhưng trong đôi mắt của tôi, chúng đã có một cái kết thật huy hoàng khi được trở thành một phần trong trò chơi của lũ trẻ.
"Thì mình lại đi câu cá, đi bắt dế," tôi an ủi con Tí và cũng là an ủi chính mình. "Cánh đồng vẫn ở đây mà, chỉ là nó thay áo thôi."
Ông nội tôi từng nói, mỗi mùa qua đi đều để lại một thứ gì đó. Mùa xuân để lại mầm xanh, mùa hè để lại tiếng ve, và mùa gặt để lại cho con người sự no đủ, còn cho lũ trẻ là những ký ức không thể nào quên. Những gốc rạ nhọn hoắt kia có thể làm xước da chân chúng tôi, nhưng chúng cũng dạy chúng tôi biết thế nào là sự vững chãi của đất.
Chúng tôi bắt đầu kéo nhau về nhà khi tiếng chuông chùa xa xa vọng lại, báo hiệu giờ cơm tối. Đi giữa cánh đồng lộng gió, tôi bỗng thấy mình nhỏ bé lạ thường. Dưới chân tôi, những gốc rạ vẫn kiên cường đứng đó, như những người lính già canh giữ cho tuổi thơ của chúng tôi.
"Tèo, nhìn kìa!" Con Tí chỉ tay về phía một cột khói trắng đang bốc lên từ phía xa.
Người ta bắt đầu đốt đồng. Mùi khói rơm rạ - thứ mùi đặc trưng nhất của làng quê - bắt đầu lan tỏa. Đó là một mùi hương vừa có chút cay nồng của lửa, vừa có chút ngọt ngào của lúa, và cả cái vị nồng nặc của đất ẩm. Khói cuộn lên thành từng đám mây nhỏ, bay lơ lửng trên những ngọn cây dừa, rồi tan biến vào không trung.
Người lớn đốt đồng để chuẩn bị cho một vụ mùa mới, để tiêu diệt mầm mống sâu bệnh. Nhưng với tôi, mỗi đám khói bay lên như mang theo cả những tiếng hò reo, những "quả lựu đạn" bùn và cả những trận chiến anh hùng của chúng tôi về phía bầu trời. Ngày mai, cánh đồng sẽ chỉ còn là một màu đen sạm của tro, nhưng những gì diễn ra ngày hôm nay sẽ vẫn mãi xanh tươi trong trí nhớ.
"Về nhanh thôi, mẹ tao mà thấy cái áo này chắc tao không còn 'gốc rạ' nào để đứng đâu!" Tôi giục con Tí.
Hai đứa chạy thục mạng trên con đường đất, bỏ lại sau lưng cánh đồng đang chìm dần vào bóng tối. Khi về đến đầu cầu dừa, tôi dừng lại một chút, nhìn xuống đôi bàn chân lấm lem bùn đất và những vết xước nhỏ do gốc rạ để lại. Chúng hơi rát, nhưng cái cảm giác rát đó thật dễ chịu. Nó là chứng tích của một ngày sống hết mình, của một cuộc viễn chinh thực sự.
Mẹ tôi đang đứng ở cửa, tay cầm một chiếc roi tre mỏng, nhưng đôi mắt bà không giấu nổi sự nhẹ nhõm khi thấy bóng dáng đứa con nhỏ trở về bình an.
"Lại đi đánh trận trên đồng phải không? Nhìn cái mặt xem, có khác gì con mèo mướp không hả?"
Tôi chỉ cười trừ, lách qua người mẹ để chạy thẳng xuống bến mương. Dưới làn nước mát lạnh, lớp bùn trên người tôi tan ra, trôi đi theo dòng nước ròng. Tôi thấy mình sạch sẽ trở lại, nhưng sâu trong lòng, tôi biết rằng mình đã mang theo một chút "vàng" của cánh đồng về nhà. Không phải là vàng của hạt lúa, mà là thứ vàng ròng của những kỷ niệm được chưng cất từ nắng, gió và những gốc rạ quê hương.
Đêm đó, nằm trên chiếc chõng tre, tôi vẫn nghe thấy mùi khói rơm vương trên tóc mình. Tôi mơ thấy mình là một vị tướng thực sự, đang cưỡi trên một con trâu khổng lồ, đi qua những cánh đồng rơm rạ bất tận, nơi mà không có máy móc nào có thể thay thế được tiếng cười của lũ trẻ con.
Trong giấc mơ đó, con Tí vẫn là người tiếp đạn trung thành, và cây cầu dừa là lối vào của một hoàng cung lộng lẫy. Thế giới của người lớn có thể đang thay đổi ngoài kia, với những chiếc máy gặt bằng sắt lạnh lẽo, nhưng trong vương quốc của những gốc rạ, chúng tôi vẫn là những ông vua, bà hoàng của chính mình, mãi mãi không bao giờ bị truất ngôi.
Sáng hôm sau thức dậy, cánh đồng trước nhà đã phủ một lớp tro xám. Nhưng kìa, giữa những đống tro tàn ấy, tôi vẫn thấy hiện lên hình dáng của những trận cười, những bước chạy và cả những lời thề ngây ngô của ngày hôm qua. Những gốc rạ đã cháy hết, nhưng cái gốc của tình yêu quê hương, của sự hồn nhiên thì đã kịp cắm sâu vào tâm hồn tôi, vững chãi hơn bất kỳ cây cổ thụ nào.
Cuộc sống vẫn cứ thế trôi đi, mùa gặt này nối tiếp mùa gặt khác. Sau này, khi tôi đã đi xa, đi qua bao nhiêu cánh đồng của thế gian, tôi vẫn thầm cảm ơn những gốc rạ nhọn hoắt ấy. Chúng đã dạy tôi rằng, đôi khi những gì thô ráp và đau đớn nhất lại chính là những gì định hình nên con người chúng ta, và rằng một "anh hùng" thực sự đôi khi chỉ cần là một đứa trẻ dám lấm lem bùn đất để đổi lấy một niềm vui trọn vẹn dưới ánh hoàng hôn.