Khi những cơn gió chướng bắt đầu thổi rát mặt và nước sông dâng cao mang theo những cụm lục bình tím ngắt dạt vào chân cầu tre, xóm nhỏ của tôi bỗng xôn xao bởi một tin tức chấn động: Nhà ông Bảy phía cuối bãi vừa sắm một chiếc tivi màu. Tin này lan đi nhanh hơn cả tiếng sấm mùa hạ, len lỏi qua từng bụi dâm bụt, bay qua những rặng bần ven sông và cuối cùng hạ cánh ngay dưới gốc cây dừa nhà tôi, nơi "Ban quản trị" đang họp định kỳ.
Đó là những năm tháng mà thế giới vẫn còn nằm gọn trong cái radio cũ của nội, nơi mọi hình ảnh đều được vẽ nên bằng trí tưởng tượng qua những giọng nói từ trời. Sự xuất hiện của một chiếc hộp có thể phát ra cả hình ảnh lẫn màu sắc rực rỡ chẳng khác nào một phép màu từ một hành tinh khác rơi xuống vùng đất tĩnh lặng này.
"Tao nghe nói trong cái tivi đó, con người không chỉ nói chuyện mà còn có thể bay lượn trên trời, và áo của họ có đủ bảy sắc cầu vồng luôn!"
Thằng Tèo sún khua tay múa chân, mặt nó đỏ bừng vì phấn khích. Nó vừa hớt hải chạy từ cuối xóm về, hơi thở còn đứt quãng nhưng đôi mắt thì sáng quắc như vừa thấy được kho báu của vua thủy tề.
Cái Tí đang bận tết lá dừa, nghe thấy thế liền buông tay, hỏi với giọng ngờ vực:
"Làm sao mà nhét được nhiều màu vào một cái hộp nhỏ thế hả anh Tèo? Mẹ em bảo màu chỉ có ở trên trời lúc sau cơn mưa thôi mà?"
Thằng Hùng còi, đứa vốn hay đi hóng chuyện người lớn, chèn thêm vào:
"Ông Bảy bảo phải có một cái cần ăng-ten cao gấp đôi cây dừa nhà mình mới bắt được những màu đó từ mây xuống. Tối nay cả xóm mình được phép sang xem đấy!"
Tôi nhìn lên cây dừa lão trước nhà. Vị thần đứng nghiêng của tôi vẫn đứng đó, trầm mặc và uy nghi, nhưng dường như sự chú ý của mọi người đang bắt đầu hướng về một thứ khác. Cảm giác ghen tị nhen nhóm trong lòng tôi, không phải vì nhà tôi không có tivi, mà vì tôi sợ rằng những sắc màu rực rỡ từ cái hộp ấy sẽ làm lu mờ đi màu xanh mướt của tàu lá dừa, màu nâu trầm của đất mẹ và màu vàng rực rỡ của nắng chiều trên sông.
Nhưng sự tò mò của một đứa trẻ bao giờ cũng chiến thắng mọi nỗi lo âu trừu tượng. Khi bóng tối vừa sập xuống, cả xóm nhỏ vốn im lìm bỗng trở nên nhộn nhịp lạ thường. Tiếng bước chân thình thịch trên đường đất, tiếng gọi nhau í ới, và tiếng chó sủa rân trời tạo nên một bầu không khí lễ hội chưa từng có.
Gia đình tôi cũng không ngoại lệ. Ba mặc chiếc áo sơ mi mới nhất, mẹ chải lại mái tóc cho mượt mà, còn tôi và cái Tí thì chạy phía trước, tay cầm theo những chiếc ghế đẩu nhỏ. Ông nội không đi, ông vẫn ngồi lại bên gốc dừa, tay cầm chiếc điếu cày, mắt nhìn ra dòng sông tối sẫm.
"Nội không đi xem tivi màu hả nội?" Tôi quay lại hỏi.
Nội cười, làn khói thuốc trắng đục lờ lững bay trong không gian:
"Thôi, nội già rồi, nội chỉ quen nhìn màu của trời đất thôi. Các con đi đi, xem cho biết thế giới bên ngoài nó tròn méo ra sao."
Nhà ông Bảy hôm nay đông nghịt người. Chiếc tivi màu mười bốn inch được đặt trang trọng trên cái tủ chè giữa nhà, vây quanh bởi hàng chục người dân quê vốn chỉ quen với ánh đèn dầu và màu đen trắng của những tấm ảnh cũ. Khi chiếc nút được bật lên, một luồng ánh sáng xanh loang loáng xuất hiện, rồi sau đó là một thế giới rực rỡ hiện ra.
"Ôi trời đất ơi! Cỏ của họ xanh như thật kìa!" Một bà cụ kêu lên, tay bưng miệng kinh ngạc.
"Nhìn cái áo đỏ của cô phát thanh viên kìa, nhìn mà lóa cả mắt!" Tiếng chú Sáu hái dừa vang lên đầy phấn khích.
Chúng tôi, những đứa trẻ, ngồi bệt dưới sàn nhà, mắt dán chặt vào màn hình không dám chớp. Trong cái hộp nhỏ ấy, có những thành phố với những tòa nhà cao tầng chọc trời, có những con đường nhựa đen bóng phẳng lì, và có cả những con người mặc quần áo sặc sỡ mà tôi chưa từng thấy ở xóm mình. Mọi thứ đều lấp lánh, rực rỡ và có vẻ hoàn hảo đến mức khó tin.
So với những hình ảnh ấy, cuộc sống dưới gốc dừa bỗng trở nên đơn điệu. Màu xanh của lá dừa sao mà tối hơn màu xanh trên tivi, màu đất quê mình sao mà xám xịt hơn con đường nhựa kia. Một nỗi khao khát về một thế giới khác, một thế giới tràn ngập màu sắc và ánh sáng rực rỡ, bắt đầu nảy mầm trong tâm trí non nớt của đám trẻ chúng tôi.
Suốt mấy ngày sau đó, chủ đề duy nhất dưới gốc dừa là chiếc tivi màu. Thằng Tèo sún bắt đầu vẽ những hình thù kỳ lạ lên đất, bảo đó là những ngôi nhà ở thành phố. Cái Tí thì cứ đòi mẹ mua cho một chiếc áo màu hồng cánh sen giống như cô gái trên đài.
"Anh Măng, sao nhà mình không mua tivi màu?" Cái Tí hỏi ba khi ông đang ngồi sửa lại cái hàng rào.
Ba dừng tay, nhìn con gái nhỏ bằng ánh mắt phức tạp:
"Tiền mua cái tivi đó bằng cả mấy mùa dừa đấy Tí ạ. Nhà mình còn phải lo cho anh em con ăn học."
Cái Tí bĩu môi, vẻ mặt buồn rười rượi. Tôi cũng thấy lòng mình chùng xuống. Sự xuất hiện của cái hộp màu ấy vô hình trung đã tạo ra một lằn ranh giữa những gì chúng tôi đang có và những gì chúng tôi mơ ước. Những giá trị cũ kỹ, bình dị bỗng chốc bị mang ra so sánh và trở nên "nghèo nàn" trong mắt chúng tôi.
Thế nhưng, ông nội dường như cảm nhận được sự thay đổi ấy trong lòng đám cháu. Một buổi chiều, ông gọi tôi và cái Tí ra gốc dừa, ngay lúc mặt trời đang lặn xuống phía sau rặng cây xa xa.
"Các con thấy mặt trời hôm nay màu gì?" Nội hỏi, tay chỉ về phía đường chân trời.
"Màu cam đỏ ạ, nhưng nó không rực bằng cái tivi nhà ông Bảy đâu nội." Cái Tí trả lời nhanh nhảu.
Nội không nói gì, ông lấy một gáo nước mương, tạt mạnh lên những tàu lá dừa thấp. Nắng chiều xuyên qua những giọt nước đang rơi, tạo thành những dải màu lấp lánh, huyền ảo.
"Con nhìn xem, màu sắc trên tivi là màu người ta làm ra, nó đứng yên một chỗ. Còn màu của thiên nhiên là màu sống, nó thay đổi từng giây từng phút. Màu của lá dừa lúc nắng lên khác, lúc mưa xuống khác, và lúc đêm về lại khác. Cái tivi cho con thấy thế giới của người khác, còn cây dừa và dòng sông này là thế giới của chính con."
Tôi nhìn theo tay nội, bỗng thấy màu nắng trên tàu lá dừa đẹp một cách lạ lùng. Nó không chói gắt như ánh sáng điện tử, mà nó dịu dàng, ấm áp và có chiều sâu. Mỗi kẽ lá, mỗi vết sẹo trên thân dừa đều mang một sắc độ khác nhau, kể một câu chuyện khác nhau.
"Nhưng trên tivi người ta giàu lắm nội ạ, nhà họ đẹp lắm." Tôi lí nhí.
Nội xoa đầu tôi, bàn tay sần sùi mang lại cảm giác bình yên đến lạ:
"Giàu sang không chỉ nằm ở cái nhà đẹp hay cái tivi màu. Nó nằm ở việc con có cảm nhận được vẻ đẹp của một bông hoa dại ven đường, có nghe được tiếng gió hát qua kẽ lá hay không. Những thứ rực rỡ trên kia có thể làm con lóa mắt lúc này, nhưng chỉ có mảnh đất này, gốc dừa này mới nuôi nấng tâm hồn con trưởng thành."
Tối hôm đó, tôi không sang nhà ông Bảy nữa. Tôi ngồi lại trên phản gỗ cùng ba mẹ và ông nội. Trong ánh đèn dầu leo lét, khuôn mặt của mọi người hiện lên với những mảng sáng tối chân thực. Tôi nhận ra màu da của ba là màu của đất, màu mắt của mẹ là màu của dòng sông, và màu tóc của nội là màu của mây trời. Những "màu sắc" này không rực rỡ nhưng chúng có linh hồn, chúng thuộc về tôi và tôi thuộc về chúng.
Cây dừa lão đứng ngoài hiên, dưới ánh trăng bạc, trông nó như được phủ một lớp lụa màu ngọc trai. Tiếng lá dừa va vào nhau vẫn là bản nhạc quen thuộc giúp tôi đi vào giấc ngủ. Tôi chợt hiểu ra rằng, chiếc tivi màu là một cửa sổ nhìn ra thế giới rộng lớn, nhưng cây dừa lại là cái rễ giữ cho tôi không bị lạc lối trong chính thế giới ấy.
Thằng Tèo sún hôm sau cũng không còn hào hứng kể về những siêu nhân bay lượn nữa. Nó sang rủ tôi đi đào dế, tay vẫn cầm cái lon sữa bò cũ kỹ.
"Măng này, tao thấy trên tivi không có con dế nào to bằng con dế than của tao cả. Hình như ở thành phố người ta không biết chơi dế đâu."
Tôi cười, cảm thấy thằng bạn mình đã tìm lại được "định vị" của nó. Chúng tôi lại lăn lộn dưới gốc dừa, giữa mùi bùn đất và lá khô. Thế giới rực rỡ trong chiếc hộp mười bốn inch kia vẫn tồn tại, nhưng nó đã trở về đúng vị trí của nó – một điều thú vị để chiêm ngưỡng, chứ không phải là thứ để thay thế cho hiện tại.
Những sắc màu lạ lẫm đã tràn vào xóm nhỏ, mang theo những khát vọng và cả những sự so sánh đầy ưu tư. Nhưng đối với một đứa trẻ lớn lên dưới bóng mát của vị thần đứng nghiêng, bài học lớn nhất mà tôi nhận được chính là sự trân trọng những giá trị bền vững. Màu sắc thực sự của cuộc sống không nằm ở cường độ ánh sáng phát ra từ một màn hình, mà nằm ở sự rung cảm của trái tim trước những điều bình dị nhất.
Cái Tí sau đó không còn đòi áo hồng nữa. Nó lấy mẩu bút màu cũ, tô lên con búp bê vải một cái nơ màu tím lịm, rồi nó mang con búp bê ra ngồi dưới gốc dừa "xem tivi". Tivi của nó là khoảng trống giữa hai bẹ dừa nhìn ra dòng sông.
"Mẹ nhìn kìa, 'tivi' của con đang chiếu phim 'Cánh cò bay lả' hay lắm nhé!"
Mẹ tôi mỉm cười, ánh mắt mẹ lấp lánh niềm vui còn rực rỡ hơn bất kỳ màu sắc nào tôi từng thấy trên màn hình nhà ông Bảy.
Dòng sông trước nhà vẫn chảy, mang theo những lớp phù sa màu mỡ bồi đắp cho bờ bãi. Cây dừa vẫn đứng đó, đứng nghiêng một cách kiêu hãnh giữa những thay đổi của thời đại. Chiếc tivi màu có thể là một dấu mốc của sự phát triển, nhưng gốc dừa và những giá trị gia đình mới là cái neo vững chãi nhất.
Tôi nhận ra, dù thế giới ngoài kia có rực rỡ đến đâu, tôi vẫn muốn được trở về dưới bóng mát này, để được lắng nghe tiếng radio cũ của nội, để được ăn bát cơm cá kho của mẹ, và để thấy rằng màu sắc đẹp nhất trên đời chính là màu của tình yêu thương đang hiện hữu ngay dưới mái nhà tranh này.
Cuộc sống vẫn tiếp diễn với những điều mới mẻ tràn về, nhưng linh hồn của xóm nhỏ vẫn nằm ở những rặng dừa, những con đò và những con người chất phác. Chúng tôi đã lớn thêm một chút sau khi nhìn thấy "màu sắc" của thế giới, một sự lớn lên không phải bằng chiều cao, mà bằng sự hiểu biết về giá trị của chính mình.
Vị thần đứng nghiêng vẫn lặng lẽ quan sát chúng tôi. Có lẽ cây dừa đang mỉm cười, vì nó biết rằng dù cho bao nhiêu chiếc tivi màu có xuất hiện đi chăng nữa, thì bóng mát và sự bình yên mà nó mang lại sẽ không bao giờ bị thay thế bởi bất kỳ công nghệ nào của con người.
Nắng chiều lại nhuộm vàng gốc dừa, và tôi lại ngồi đó, bắt đầu viết tiếp những câu chuyện về vương quốc của mình – một vương quốc có đầy đủ màu sắc của sự sống chân thật nhất.