Nắng cuối hạ không còn gắt gỏng như muốn thiêu cháy những cánh đồng khô nẻ, mà bắt đầu nhạt dần, mang theo cái vị hanh hao của gió chướng sớm. Dòng sông phía trước nhà giờ đây đã bị chia cắt bởi những mố cầu bê tông sừng sững, nước chảy xiết hơn qua những khe hẹp, tung bọt trắng xóa. Đó cũng là lúc xóm nhỏ của tôi rục rịch chuyển mình cho một sự kiện trọng đại hàng năm: mùa tựu trường.
Đối với chúng tôi, mùa tựu trường năm nay khác hẳn mọi năm. Không còn là những bước chân sục bùn trên con đường đê nhỏ hẹp, cũng không còn cảnh cha chèo xuồng đưa con sang sông rồi đứng đợi dưới bóng cây bần già. Năm nay, chúng tôi sẽ đi trên con đường nhựa đen bóng, ngang qua những cột mốc lộ giới còn thơm mùi sơn mới, hướng về ngôi trường vừa được xây lại với những bức tường màu vàng chanh rực rỡ dưới nắng.
Mẹ tôi tất bật hơn cả. Từ tờ mờ sáng, khi hơi sương còn đọng trên những ngọn cỏ mần trầu ven lộ, mẹ đã dậy để chuẩn bị quần áo cho tôi và cái Tí. Những bộ đồng phục mới được mẹ là phẳng phiu bằng chiếc bàn là than nặng trịch, mùi vải mới thơm nồng quyện với mùi trầm hương từ bàn thờ nội tạo nên một bầu không khí trang trọng lạ kỳ.
"Măng, Tí, dậy mau các con! Hôm nay là ngày đầu tiên đi học trên con đường mới, không được để trễ giờ đâu đấy."
Tiếng mẹ vang lên từ dưới bếp, xen lẫn tiếng lạch cạch của chén bát. Tôi bật dậy, lòng rộn ràng một cảm giác khó tả. Tôi nhìn sang cái Tí, nó vẫn còn ngái ngủ nhưng đôi tay đã quờ quạng tìm chiếc cặp sách in hình những bông hoa rực rỡ mà ba vừa mua ở chợ trung tâm.
Cái Tí năm nay bước vào lớp một. Nó không còn là đứa trẻ chỉ biết ngồi dưới gốc dừa tết lá, mà đã trở thành một "cô học trò" với đôi bím tóc thắt nơ hồng xinh xắn. Nhìn nó đứng trước gương, chỉnh lại chiếc cổ áo trắng tinh, tôi bỗng thấy thời gian trôi nhanh như những con sóng trôi xuôi về phía biển.
"Anh Măng, trường mới có to bằng cái nhà mình không anh? Ở đó có cây dừa nào để mình ngồi chơi lúc ra chơi không?"
Cái Tí hỏi, đôi mắt to tròn đầy vẻ lo âu. Tôi xoa đầu em, cố gắng tìm những lời trấn an giống như cách nội thường làm với tôi ngày trước:
"Trường mới to hơn nhà mình nhiều lắm, có cả một cái sân rộng thênh thang để chạy nhảy. Tuy không có cây dừa cũ của mình, nhưng họ trồng nhiều cây phượng vĩ lá xanh um, che mát cả một góc trời."
Ba dắt hai anh em ra cổng. Thay vì bước xuống bến đò, ba đưa chúng tôi ra mé lộ. Những chiếc xe đạp của đám trẻ trong xóm bắt đầu lăn bánh, tiếng chuông "kính coong" vang vang hòa cùng tiếng cười nói ríu rít. Con đường nhựa lúc này trông giống như một dải lụa dài dẫn lối chúng tôi vào một thế giới xa lạ nhưng đầy hứa hẹn.
Tôi dắt tay cái Tí đi trên hành lang dành cho người đi bộ. Lớp nhựa đường sau một đêm ngấm sương vẫn còn hơi lành lạnh. Thỉnh thoảng, một chiếc xe khách chạy ngang qua, thổi tung những làn bụi mỏng và để lại mùi xăng nồng nặc. Tôi siết chặt tay em, cảm giác mình phải trở thành một "vị thần đứng nghiêng" mới để bảo vệ nó trước sự xô bồ của phố thị đang dần hiện hữu.
Thằng Tèo sún hôm nay trông cũng khác hẳn. Nó mặc chiếc quần tây xanh dài quá mắt cá chân, đi đôi dép xăng-đan nhựa mới tinh nhưng cái răng sún thì vẫn còn nguyên đó, làm nó trông vừa chững chạc lại vừa ngây ngô. Nó đạp chiếc xe đạp thống nhất cũ của ba nó, phanh lại cháy cả mặt đường nhựa ngay cạnh hai anh em tôi.
"Nè Măng! Tao nghe nói ở trường mới, thầy hiệu trưởng có một cái đài cassette to lắm, có thể phát ra nhạc mà không cần dùng ăng-ten treo trên ngọn dừa đâu!"
Tèo sún hào hứng kể, mắt nó long lanh. Những giấc mơ của chúng tôi giờ đây không còn bó hẹp trong những trò chơi dân dã dưới gốc cây, mà bắt đầu hướng về những thiết bị điện tử, những kiến thức mới mẻ mà con đường nhựa đang mang lại.
Trường học hiện ra sau rặng cây dầu cao vút. Cổng trường rộng mở, phía trên là tấm biển đỏ rực chữ vàng. Hàng trăm đứa trẻ từ những xóm lân cận — những đứa trẻ mà trước đây chúng tôi chỉ thỉnh thoảng thấy mặt khi đi chợ cùng mẹ — giờ đây tụ hội về đây. Một thế giới rộng lớn đang mở ra trước mắt tôi, không còn chỉ là xóm nhỏ với những gương mặt quen thuộc.
Khi tiếng trống trường đầu tiên vang lên — một âm thanh trầm hùng, vang vọng qua những cánh đồng lúa xanh mướt và dội lại từ phía dòng sông — tôi thấy tim mình đập nhanh hơn. Đó là tiếng gọi của tương lai, tiếng gọi của những giấc mơ xa đang bắt đầu hình thành.
Tôi đưa cái Tí vào lớp một. Nhìn nó nhỏ bé giữa căn phòng rộng lớn đầy những bàn ghế mới thơm mùi gỗ, lòng tôi chợt nhói lên một nỗi thương cảm. Nó quay lại nhìn tôi, đôi mắt ngấn lệ như muốn hỏi: "Anh Măng ơi, anh có bỏ em ở đây một mình không?". Tôi mỉm cười, vẫy tay khích lệ rồi quay bước về phía lớp học của mình ở dãy nhà phía sau.
Lớp học của tôi nằm ở tầng hai, từ cửa sổ nhìn ra, tôi có thể thấy toàn cảnh vùng quê mình đang thay đổi. Phía xa kia là rặng dừa nhà tôi, giờ đây lưa thưa hơn vì những khoảng trống để lại sau khi giải tỏa. Con đường nhựa chạy dài như một vết cắt mạnh mẽ vào màu xanh của thiên nhiên. Những chiếc xe tải nhỏ chở đầy hàng hóa đang di chuyển, giống như những con kiến bận rộn trong một tổ kiến khổng lồ.
Thầy giáo mới của chúng tôi là một người từ thành phố về. Thầy mặc bộ com-lê xám, giọng nói nhẹ nhàng và rành mạch. Thầy không kể chuyện về những vị thần hay những truyền thuyết của đất đai như nội, thầy kể cho chúng tôi nghe về những lục địa xa xôi, về đại dương bao la nơi có những con tàu vạn tấn đang ngày đêm vận chuyển hàng hóa vòng quanh trái đất.
"Các em biết không, con đường nhựa trước cổng trường chúng ta chính là khởi đầu của một hành trình dài. Nếu các em chăm chỉ học tập, con đường đó sẽ dẫn các em đến với những thành phố rực rỡ, đến với những chân trời mà cha ông các em chỉ mới thấy qua đài phát thanh."
Thầy vừa nói vừa chỉ tay lên tấm bản đồ thế giới treo trên tường. Tôi nhìn theo ngón tay thầy, thấy quê hương mình chỉ là một dấu chấm nhỏ xíu bên bờ biển Đông xanh thẳm. Một cảm giác choáng ngợp xâm chiếm tâm hồn tôi. Hóa ra thế giới này rộng lớn đến thế sao? Hóa ra cây dừa lão của tôi chỉ là một phần rất nhỏ, rất nhỏ trong sự vĩ đại của thiên nhiên?
Trong giờ ra chơi, tôi không chạy đi đá bóng hay bắn bi cùng thằng Tèo sún. Tôi đứng tựa vào lan can, nhìn về phía dòng sông. Những mố cầu đang dần nối nhịp. Tôi chợt hiểu rằng, sự thay đổi không chỉ mang đi cái cũ, mà nó còn mang đến những cơ hội để chúng tôi thoát khỏi cái nghèo, cái khó của mảnh đất này. Những giấc mơ xa bắt đầu nhen nhóm trong lòng tôi — giấc mơ trở thành một người giống như vị khách đeo kính cận, đi trên những chuyến đò để xây dựng những điều mới mẻ.
"Măng! Sao ngồi đó thẫn thờ vậy?"
Tèo sún chạy lại, mồ hôi nhễ nhại, tay cầm một chiếc máy bay gấp bằng giấy trắng.
"Mày có nghĩ cái máy bay này sẽ bay qua được dòng sông kia không Tèo?"
Tèo sún nhìn ra phía công trường cầu, nó nhíu mày suy nghĩ rồi dõng dạc trả lời:
"Qua chứ! Nếu mình đứng từ ngọn dừa cao nhất mà phóng, nó sẽ bay qua sông, bay qua cánh đồng rồi đến tận phố huyện luôn!"
Chúng tôi cùng nhau phóng chiếc máy bay giấy vào không trung. Nó lượn vòng một hồi rồi bị một cơn gió từ sông thổi bạt đi, rơi xuống đám cỏ ven lộ. Chúng tôi cười xòa, nhưng trong thâm tâm, mỗi đứa đều đang âm thầm xây dựng cho mình một "chiếc máy bay" khác — một chiếc máy bay bằng tri thức và ý chí để có thể bay xa hơn bất kỳ tàu lá dừa nào.
Buổi trưa, khi tan trường, tôi đứng đợi cái Tí ở cổng. Nó chạy ra, khuôn mặt rạng rỡ, tay cầm một đóa hoa mười giờ vừa hái được ở bồn hoa trường.
"Anh Măng! Cô giáo khen em viết chữ đẹp đấy. Cô bảo nếu em cố gắng, sau này em có thể viết thư cho những người ở trên mây giống như đài phát thanh nói."
Tôi dắt tay em đi bộ về nhà. Con đường nhựa dưới cái nắng trưa tỏa hơi nóng hầm hập, nhưng chúng tôi không thấy mệt. Những giấc mơ của mùa tựu trường đang làm đôi chân chúng tôi nhẹ tênh.
Đi ngang qua đoạn đường nơi cây dừa lão từng đứng, tôi dừng lại một chút. Mặt đường nhựa đã phủ kín mọi dấu vết, nhưng trong tâm trí tôi, bóng dáng vị thần đứng nghiêng vẫn hiện rõ mồn một. Tôi thầm hứa với cây dừa: "Bạn yên tâm, tôi sẽ đi tiếp hành trình mà bạn đã khởi đầu từ những ngày gieo mầm trong bùn đất. Tôi sẽ mang bóng mát của bạn đi đến những nơi xa xôi nhất."
Về đến nhà, ngôi nhà mới vẫn thơm mùi gỗ và vôi. Mẹ đã chuẩn bị sẵn bữa cơm trưa với món cá linh kho tiêu cay nồng. Ông nội ngồi trên phản, nhìn hai anh em chúng tôi bằng ánh mắt đầy hy vọng.
"Học hành thế nào các con? Có thấy cái chữ nó khó như cái cày không?"
Tôi ngồi xuống cạnh nội, kể cho ông nghe về thầy giáo mới, về tấm bản đồ thế giới và về những con tàu vạn tấn. Nội im lặng lắng nghe, thỉnh thoảng lại khẽ gật đầu.
"Thế giới rộng lắm Măng ạ. Nội đi cả đời cũng chưa hết cái xóm này. Nhưng các con thì khác, các con có con đường nhựa, có cây cầu sắt. Hãy đi cho biết, hãy mang cái hồn của rặng dừa này theo để dù có ở đâu, lòng mình vẫn xanh như lá dừa."
Đêm đó, dưới ánh điện sáng choang của ngôi nhà mới, tôi ngồi bên bàn học, nắn nót từng chữ trong cuốn vở mới. Tiếng xe tải vẫn chạy rầm rập ngoài lộ, tiếng máy nổ công trường vẫn vang lên, nhưng chúng không còn làm tôi thấy khó chịu. Đó là âm thanh của sự chuyển động, âm thanh của những giấc mơ đang cất cánh.
Tôi nhìn ra cửa sổ, ánh trăng vẫn soi bóng xuống dòng sông, nhưng bóng trăng giờ đây bị xẻ nhỏ bởi những trụ cầu sắt. Quê hương tôi đang thay đổi từng giờ, từng ngày. Những mùa tựu trường sau này chắc chắn sẽ còn rực rỡ hơn, hiện đại hơn. Nhưng tôi biết, gốc rễ của tôi vẫn nằm sâu dưới lớp nhựa đường kia, nơi những rễ dừa vẫn đang âm thầm bám trụ.
Mùa tựu trường không chỉ mang lại sách vở mới, quần áo mới, nó mang lại một tầm nhìn mới. Tôi không còn là vị vua của vương quốc dưới gốc dừa nữa, tôi đang chuẩn bị trở thành một công dân của thế giới rộng lớn ngoài kia. Những giấc mơ xa xôi đang vẫy gọi, và tôi sẽ bước đi trên con đường nhựa này với một trái tim tràn đầy niềm tin và lòng biết ơn sâu sắc đối với những gì đã nuôi dưỡng mình.
Cái Tí đã ngủ say, tay vẫn còn dính một chút vết mực tím. Trong giấc mơ của nó, chắc hẳn nó đang được bay trên những tầng mây, viết những lá thư bằng ánh sáng cho thế giới. Còn tôi, tôi nhìn lên bầu trời sao, thầm cảm ơn những cơn gió chướng, cảm ơn con đường nhựa và cảm ơn cả những vết sẹo trên thân dừa cũ. Tất cả đã tạo nên tôi của ngày hôm nay — một đứa trẻ đang sẵn sàng để vươn tới những giấc mơ xa.
Mùa thu hoạch dừa đã qua, nhưng mùa thu hoạch kiến thức chỉ mới bắt đầu. Và dưới bóng mát của những kỷ niệm, chúng tôi sẽ lớn lên, vững chãi và kiên cường như rặng dừa trước bão, mang theo khát vọng đổi đời để xây dựng một tương lai đẹp đẽ hơn cho mảnh đất nghèo khó này.
Dòng sông vẫn chảy, phù sa vẫn bồi. Và những giấc mơ của chúng tôi, giống như những hạt dừa già rơi xuống nước, sẽ trôi đi xa, nảy mầm ở những vùng đất mới, mang theo màu xanh bất diệt của tuổi thơ dưới gốc dừa nhà mình.