Những ngày cuối tháng Tư, cái nắng miền quê bỗng trở nên đỏng đảnh và dữ dội hơn bao giờ hết. Bầu trời như một cái chảo gang khổng lồ bị nung nóng, úp ngược lên cánh đồng vàng vọt. Con chó Mực nằm phục dưới gầm phản, lưỡi thè dài thở hồng hộc, chẳng buồn sủa khi thấy bóng người lạ đi qua ngõ. Ngay cả vị thần đứng nghiêng trước hiên nhà tôi dường như cũng đang mệt mỏi, những tàu lá dừa rũ xuống, đứng im lìm không một chút động đậy như đang nín thở chờ đợi một điều gì đó thiêng liêng từ phía chân trời.
Ông nội tôi thường nhìn lên những đám mây trắng xốp đang dần chuyển sang màu chì ở phía hạ lưu dòng sông rồi bảo: "Trời sắp chuyển mình rồi, dọn dẹp đồ đạc đi tụi con, mưa đầu mùa là mưa sạch bụi trần đấy."
Và rồi, điều kỳ diệu ấy cũng đến. Ban đầu chỉ là một luồng gió lạ, mát lạnh và mang theo mùi nồng nồng của đất khô bị nung nóng lâu ngày. Gió thổi mạnh dần, làm đám lá khô dưới gốc dừa bay xoáy thành những vòng tròn nhỏ. Rồi một tiếng sấm rền vang từ xa, như tiếng trống trận mở màn cho một cuộc đại tiệc của thiên nhiên. Những hạt mưa đầu tiên rơi xuống, to và nặng, đánh "bộp bộp" trên tàu lá dừa khô khốc, để lại những vệt sẫm màu trên nền sân đất.
"Mưa rồi! Mưa rồi mẹ ơi!"
Tôi và thằng Tèo sún hét vang lên, nhảy cẫng dưới hiên nhà. Chỉ trong phút chốc, cả một màn nước trắng xóa đổ xuống, xóa tan cái không khí ngột ngạt của những ngày nắng hạn. Mưa đầu mùa không lờ lững, không sầu thảm như mưa dầm tháng Bảy, nó mạnh mẽ, dứt khoát và tràn đầy sức sống.
Mẹ tôi lật đật mang những chiếc lu, chiếc hũ ra hứng nước dưới máng xối. Tiếng nước chảy vào lu kêu "ùng ục", bọt trắng xóa nổi lên. Đối với người lớn, mưa là nguồn nước ngọt quý giá, là hy vọng cho vụ mùa mới, là sự cứu rỗi cho những luống rau đang héo rũ sau vườn. Còn đối với đám trẻ chúng tôi, mưa là một sân chơi khổng lồ, là lúc mà vương quốc dưới gốc dừa biến thành một vùng biển mênh mông để những hạm đội tàu lá bắt đầu chuyến hành trình chinh phục.
"Tèo! Đưa dao đây, tao chặt lá dừa làm thuyền!"
Tôi hét lên để át tiếng mưa rơi rào rào trên mái lá. Thằng Tèo lôi từ trong túi áo ra một con dao nhỏ cùn mòn, hai đứa hì hục chặt những bẹ dừa xanh mướt vừa bị gió đánh rơi.
Kỹ thuật làm thuyền lá dừa là một bộ môn nghệ thuật đòi hỏi sự khéo léo mà không trường lớp nào dạy cả. Bạn phải tước bỏ phần lá xanh, chỉ để lại cái gân dừa cứng cáp làm khung. Sau đó, dùng chính những mảnh lá dừa tết lại thành mui thuyền, thành cánh buồm, rồi dùng tăm tre ghim chặt. Một chiếc thuyền lá dừa hoàn chỉnh trông vừa thanh thoát, vừa kiên cường, sẵn sàng đương đầu với những "con sóng" dữ dội trong rãnh nước trước hiên nhà.
"Thuyền của tao là tàu chiến! Nó sẽ đi xuyên qua đại dương để đánh đuổi lũ thủy quái." Tèo sún giơ cao chiếc thuyền của nó, mắt sáng quắc.
"Thế thuyền của tao là thuyền buôn, tao chở đầy kẹo dừa và bi ve đi bán cho những hòn đảo xa xôi." Tôi cũng không chịu kém cạnh.
Cái Tí cũng không chịu ngồi yên, nó xin tôi một mảnh lá dừa nhỏ rồi loay hoay làm một con cào cào xanh mướt, đặt nó lên trên một chiếc thuyền khác.
"Đây là thuyền cứu hộ. Con cào cào này sẽ đi cứu những chú kiến bị kẹt trong đám mưa."
Cuộc thủy chiến bắt đầu trong cái rãnh nước chạy dọc dưới gốc dừa. Nước mưa từ trên những tàu lá cao tít tắp nhỏ xuống thành từng giọt lớn, tạo thành những vòng sóng tròn lan tỏa. Những chiếc thuyền lá dừa của chúng tôi dập dềnh, xoay tròn rồi lao đi theo dòng nước cuồn cuộn đổ ra phía con mương nhỏ.
Chúng tôi không ngại ướt, không ngại lạnh. Dưới cơn mưa rào, mọi ranh giới về sự sạch sẽ hay quy tắc thường ngày đều bị xóa bỏ. Da thịt chúng tôi đón nhận những hạt nước mát lạnh như một sự ban phước. Tôi thấy mình như hòa làm một với đất, với nước, với cây dừa lão đang rung rinh tắm táp phía trên đầu.
"Này, cẩn thận! Thuyền của mày sắp đâm vào rễ dừa kìa!" Tôi hét lên khi thấy tàu của thằng Tèo đang lao thẳng vào một cái rễ dừa nhô cao.
"Không sao! Thuyền của tao có bùa hộ mệnh!" Tèo sún cười ha hả, khuôn mặt nó đầy nước mưa, hàm răng sún lộ ra trông thật ngộ nghĩnh.
Trò chơi con trẻ dưới mưa luôn có một sức hút mãnh liệt. Trong thế giới của những con thuyền lá, chúng tôi không còn là những đứa trẻ nghèo ở vùng quê hẻo lánh. Chúng tôi là những thuyền trưởng dũng cảm, những nhà thám hiểm đại dương, những người nắm giữ vận mệnh của cả một hạm đội. Mưa càng to, dòng nước chảy càng xiết, trí tưởng tượng của chúng tôi càng bay xa.
Nhìn những con thuyền lá mỏng manh nhưng kiên cường lướt đi, tôi chợt nghĩ đến những chuyến đò của ba. Ba cũng thường xuyên phải đưa đón khách trong những cơn mưa tầm tã như thế này. Có lần, tôi thấy ba về nhà, toàn thân ướt sũng, đôi bàn tay tím tái vì lạnh nhưng ánh mắt ba vẫn lấp lánh niềm vui khi đưa cho mẹ số tiền kiếm được trong ngày. Phải chăng, ba cũng là một vị thuyền trưởng đang chèo lái con tàu gia đình đi qua những cơn bão cuộc đời?
"Măng! Tèo! Vào trong hiên ngay, không là sưng phổi bây giờ!"
Tiếng mẹ tôi vang lên từ phía cửa. Mẹ đứng đó, tay cầm hai chiếc khăn mặt khô, nét mặt vừa lo lắng vừa nghiêm khắc. Chúng tôi luyến tiếc nhìn hạm đội của mình đang dần trôi xa về phía dòng sông rồi mới lạch bạch chạy vào.
Ông nội ngồi ở phản gỗ, tay cầm bình trà nóng, nhìn hai đứa trẻ ướt như chuột lột bằng ánh mắt hiền từ:
"Để chúng nó tắm chút đi bà nó, mưa đầu mùa tốt cho người mà. Ngày xưa tôi cũng tắm mưa như tụi nó, có sao đâu."
Mẹ cằn nhằn: "Hồi đó khác, giờ mưa gió độc lắm. Tụi nó mà ốm ra đấy là em khổ nhất."
Nói thì nói vậy, nhưng tay mẹ vẫn nhẹ nhàng lau khô tóc cho tôi. Mẹ pha một ấm nước gừng nóng, bắt mỗi đứa uống một ngụm thật to. Vị cay nồng của gừng xộc lên mũi, làm cái lạnh trong người tan biến, thay vào đó là một luồng nhiệt ấm áp lan tỏa khắp cơ thể.
Chúng tôi ngồi co chân trên phản, nhìn ra màn mưa trắng xóa ngoài sân. Cây dừa lão lúc này trông thật rạng rỡ. Những lớp bụi bám trên thân và lá suốt mùa nắng đã bị nước mưa rửa sạch, để lộ ra một màu xanh thẫm đầy sức sống. Những bẹ dừa căng mọng nước, thỉnh thoảng lại nghiêng đi để trút bớt gánh nặng, tạo thành những thác nước nhỏ xíu đổ xuống đất.
"Nội ơi, thuyền lá dừa của con có trôi được ra biển không?" Tôi hỏi, mắt vẫn không rời khỏi những chiếc thuyền đang mất hút dần.
Nội nhấp một ngụm trà, giọng trầm ấm:
"Nếu nó không bị vướng vào bụi rậm hay bị cá đớp, nó sẽ ra tới dòng sông lớn. Từ sông lớn, nó sẽ xuôi theo dòng nước mà ra tới biển cả mê mông. Nhưng biển xa lắm, nhiều sóng to gió lớn, chiếc lá dừa mỏng manh khó mà đi hết hành trình được."
"Thế biển có đẹp như trên radio nói không nội?" Cái Tí xen vào.
"Đẹp chứ. Biển rộng lớn và xanh thẳm, có những con sóng cao bằng cả ngọn dừa nhà mình. Nhưng đẹp thường đi đôi với nguy hiểm. Con người ta ai cũng muốn ra biển, nhưng cuối cùng đều muốn tìm về một dòng sông êm đềm để neo đậu."
Tôi im lặng, ngẫm nghĩ về lời nội. Những con thuyền lá dừa của tôi, dù không thể ra tới đại dương xanh thẳm, nhưng ít nhất chúng cũng đã có một hành trình đầy kiêu hãnh trong cái rãnh nước dưới gốc dừa. Chúng đã chở đi những ước mơ, những niềm vui bé nhỏ của tôi trước khi hòa mình vào dòng chảy của tự nhiên.
Mưa bắt đầu ngớt dần. Tiếng rào rào chuyển thành tiếng tí tách đều đặn. Bầu trời sau cơn mưa trong trẻo đến lạ lùng, những đám mây đen tan biến, nhường chỗ cho những vệt nắng cuối chiều yếu ớt len lỏi qua làn hơi nước. Mùi đất ẩm bốc lên, thanh khiết và ngọt ngào. Lũ chim bồng chanh từ đâu bay về, đậu trên tàu lá dừa vỗ cánh rào rào để rũ nước, tiếng hót lảnh lót vang động cả góc sân.
Tôi bước ra sân, đôi chân trần chạm vào nền đất mát lạnh, mềm mại như nhung. Dưới gốc dừa, những "vết tích" của trận thủy chiến vẫn còn đó. Một vài chiếc thuyền bị mắc kẹt lại trong những hốc rễ, cánh buồm đã rách bươm nhưng vẫn cố bám trụ. Tôi nhặt một chiếc lên, vuốt lại lớp lá dừa đã thẫm màu nước.
"Anh Măng, anh nhìn kìa! Cầu vồng!"
Cái Tí reo lên, chỉ tay về phía chân trời phía đông. Một dải lụa bảy màu rực rỡ hiện lên, vắt ngang qua dòng sông xanh biếc. Cầu vồng sau cơn mưa đầu mùa bao giờ cũng là thứ đẹp đẽ nhất mà tôi từng thấy. Nó rực rỡ nhưng mỏng manh, hiện hữu đó nhưng không thể chạm tới, giống như những giấc mơ của tuổi thơ – lấp lánh và đầy màu sắc nhưng đôi khi chỉ là ảo ảnh của ánh sáng.
"Ước gì mình có thể leo lên cầu vồng để đi chơi nhỉ Tèo?" Tôi quay sang hỏi thằng bạn.
Tèo sún tặc lưỡi: "Leo cầu vồng thì khó, chứ leo ngọn dừa thì tao làm được. Đợi khi nào tao lớn bằng chú Sáu, tao sẽ leo lên ngọn dừa cao nhất để nhìn xem phía bên kia cầu vồng là cái gì."
Trẻ con là thế, luôn dùng những thứ thực tế nhất để chinh phục những điều viển vông nhất. Chúng tôi đứng đó, ba đứa trẻ và một cây dừa lão, dưới ánh cầu vồng nhạt dần. Khoảnh khắc ấy, tôi cảm nhận được một sự gắn kết kỳ lạ với mảnh đất này. Cơn mưa đầu mùa không chỉ tưới mát cây cối, mà còn tưới mát cả tâm hồn đang lớn của chúng tôi, gieo vào đó những hạt mầm của sự tò mò và khát vọng khám phá.
Đêm đó, không khí mát mẻ khiến giấc ngủ đến thật dễ dàng. Tiếng ếch nhái kêu ran khắp các cánh đồng, tạo thành một bản hòa ca náo nhiệt. Tôi nằm mơ thấy mình đang ngồi trên một con thuyền lá dừa khổng lồ, cánh buồm chính là tàu lá dừa của vị thần đứng nghiêng. Thuyền lướt đi trên dòng sông cầu vồng, xung quanh là hàng ngàn con kiến đang reo hò cổ vũ. Tôi đi mãi, đi mãi, qua những vùng đất chưa ai biết tên, nhưng trong thâm tâm, tôi biết mình sẽ không bao giờ lạc lối, vì phía sau lưng tôi, bóng cây dừa lão vẫn luôn vươn cao, làm ngọn hải đăng chỉ lối quay về.
Sáng hôm sau, nắng lại lên, rực rỡ và ấm áp. Mọi dấu vết của cơn mưa dường như đã biến mất, chỉ còn lại những vũng nước nhỏ long lanh và màu xanh tươi mới của cỏ cây. Tôi lại chạy ra gốc dừa, bắt đầu một ngày mới với những kế hoạch mới.
Thế giới của tôi sau mỗi cơn mưa dường như lại rộng mở thêm một chút. Những con thuyền lá dừa có thể đã chìm, hoặc đã dạt vào một bờ bãi xa lạ nào đó, nhưng tinh thần của những thuyền trưởng nhí thì vẫn còn nguyên vẹn. Chúng tôi học được rằng: Dù cơn mưa có lớn đến đâu, dù dòng nước có chảy xiết thế nào, thì việc dám thả con thuyền của mình xuống dòng chảy đã là một chiến thắng.
Người lớn nhìn mưa thấy lo âu, thấy công việc. Trẻ con nhìn mưa thấy phép màu. Và cây dừa trước nhà, vị thần đứng nghiêng ấy, nhìn mưa bằng sự thấu hiểu lặng lẽ. Nó đứng đó qua bao mùa mưa nắng, chứng kiến biết bao hạm đội lá dừa ra khơi, chứng kiến những đứa trẻ rồi sẽ lớn lên và thực sự bước xuống những con thuyền gỗ để ra biển lớn. Nhưng trong lòng nó, có lẽ nó vẫn luôn giữ lại hình ảnh những con thuyền lá nhỏ bé, đơn sơ, chở đầy sự trong trắng của một thời để nhớ.
"Anh Măng! Lại đây làm thuyền tiếp đi! Lần này em muốn làm thuyền rồng cơ!"
Tiếng cái Tí vang lên lảnh lót. Tôi mỉm cười, vớ lấy bẹ dừa khô. Cuộc hành trình mới lại bắt đầu, ngay dưới bóng mát của vị thần đứng nghiêng.