Nếu người lớn có thị trường chứng khoán để theo dõi sự lên xuống của tiền bạc, thì trẻ con hẻm số 42 chúng tôi có tiệm tạp hóa của bà Năm để đo lường chỉ số hạnh phúc. Tiệm của bà Năm thực chất là một cái hộc gỗ lồi ra từ hiên căn nhà cổ, nằm ngay ngã ba nơi những giấc mơ của lũ trẻ con thường xuyên đụng độ với thực tế phũ phàng của ví tiền rỗng tuếch.
Đối với tôi, đó không phải là một cửa hàng. Đó là một bảo tàng kỳ quan. Nơi đó có mùi của đường tán, mùi thuốc lào của ông nội tôi quyện với mùi xà phòng cô Ba, và đặc biệt nhất là mùi vị của sự cám dỗ. Những hũ thủy tinh đựng kẹo bi xanh đỏ, những gói mì tôm trẻ em mằn mặn, và cả những xấp hình dán siêu nhân lấp lánh được xếp ngay ngắn như những báu vật quốc gia.
"Bà Năm ơi, cho con một xu kẹo kéo!"
Tiếng gọi đó đã trở thành một loại mật mã để mở cánh cửa vào thiên đường. Bà Năm là một người đàn bà không rõ bao nhiêu tuổi, vì từ lúc tôi biết nhận thức đến giờ, bà vẫn cứ già như thế với búi tóc bạc phơ và cái nhìn nheo nheo sau đôi mắt kính dày. Bà hiền, nhưng là cái hiền của một người nắm giữ toàn bộ huyết mạch kinh tế của hẻm.
Một buổi trưa nắng cháy đầu, tôi và thằng Tèo "triết gia" đứng chôn chân trước cửa tiệm. Trong túi tôi chỉ có đúng hai trăm đồng – một số tiền chỉ đủ để mua sự thèm khồng nhưng lại thiếu một chút để mua sự thỏa mãn. Thằng Tèo đứng cạnh, tay khoanh trước ngực, nhìn chăm chằm vào hũ kẹo lạc như đang nghiên cứu một công trình khoa học vĩ đại.
"Mày có biết tại sao bà Năm lại giàu không?" – Tèo hỏi, giọng đều đều như đang giảng bài.
Tôi lắc đầu, mắt vẫn không rời khỏi những viên kẹo màu hổ phách:
"Vì bà bán được nhiều đồ chứ sao?"
Tèo tặc lưỡi, vẻ mặt khinh khỉnh:
"Sai bét. Bà Năm giàu vì bà nắm giữ 'thời gian' của chúng ta. Mày nhìn xem, để có hai trăm đồng này, mày đã phải nhổ bao nhiêu sợi tóc sâu cho ông nội? Để có năm trăm đồng kia, con Tí đã phải ngồi ngoan cả buổi sáng không được làm nũng. Bà Năm đổi những viên kẹo lấy những giờ phút lao động khổ sai của tụi mình. Tiệm này thực chất là một cái ngân hàng trung ương, nơi chuyển đổi nỗi buồn thành niềm vui dưới dạng tinh bột và đường."
Tôi ngẩn người. Cái logic của thằng Tèo luôn làm tôi thấy thế giới này trở nên tăm tối và phức tạp hơn mức cần thiết. Với một đứa trẻ tám tuổi, việc nhổ tóc sâu cho ông nội là một nghĩa vụ cao cả, và phần thưởng là hai trăm đồng để mua kẹo là một kết thúc có hậu. Nhưng qua miệng thằng Tèo, tôi bỗng thấy mình giống như một công nhân đang bị bóc lột sức lao động một cách tinh vi.
"Nhưng kẹo ngon mà Tèo?" – Tôi phản kháng yếu ớt.
"Ừ, ngon. Đó chính là cái bẫy. Nếu kẹo không ngon, người ta đã không chấp nhận làm nô lệ cho những sợi tóc sâu."
Nói xong, Tèo thọc tay vào túi quần, lôi ra một đồng xu bạc trắng – thứ hiếm hoi mà nó có được sau khi giúp ba nó sắp xếp lại đống sách cũ. Nó tiến tới bàn gỗ, gõ nhẹ:
"Bà Năm, cho con một gói cốm vòng. Loại có màu xanh ấy."
Bà Năm cười, những nếp nhăn trên mặt xô lại như một tấm bản đồ cổ. Bà đưa gói cốm cho Tèo, không quên khuyến mãi một cái xoa đầu. Tôi đứng đó, bỗng thấy lòng mình chùng xuống. Sự chiêm nghiệm của thằng Tèo có thể đúng, nhưng cái bao tử của tôi thì lại đang biểu tình một cách sai trái.
Chúng tôi kéo nhau ra ngồi dưới bóng mát của bức tường rêu phong. Tèo mở gói cốm, mùi thơm của nếp mới và lá dứa bay ra ngào ngạt. Nó bốc một nhúm, đưa cho tôi:
"Ăn đi, dù sao thì mày cũng đã lỡ bán rẻ thanh xuân cho ông nội mày rồi, đừng để số tiền đó trở nên vô nghĩa."
Tôi nhai cốm, vị ngọt thanh tan trên đầu lưỡi, và bỗng nhiên, mọi triết lý cao siêu của thằng Tèo đều bay sạch. Hạnh phúc đôi khi đơn giản đến mức chỉ cần một chút đường và hương vị hóa học cũng đủ để làm người ta quên đi mọi bất công trên đời.
Nhưng tiệm tạp hóa của bà Năm không chỉ bán kẹo. Nó còn là nơi chứng kiến những bi kịch đầu đời của chúng tôi. Tôi nhớ có lần con Tí "điệu" khóc nức nở bên hiên tiệm chỉ vì bà Năm vừa bán đi con búp bê nhựa cuối cùng cho một đứa nhỏ ở hẻm khác. Với con Tí, con búp bê đó là cả một lý tưởng sống, là người bạn mà nó đã thầm hứa sẽ "rước về dinh" ngay khi gom đủ tiền bán vỏ lon bia.
Khi thấy con Tí khóc, bà Năm không dỗ dành bằng những lời sáo rỗng. Bà lẳng lặng vào trong, cắt một miếng bánh in to tướng, đưa cho nó và bảo:
"Nín đi con. Con búp bê đó đi lấy chồng rồi. Nó phải đi đến một nhà khác để dạy cho đứa trẻ ở đó cách làm mẹ. Con hãy đợi đi, tuần sau sẽ có một vị công chúa khác ghé thăm tiệm bà."
Con Tí nín bặt. Nó nhìn miếng bánh in, rồi nhìn bà Năm. Cái khái niệm "đi lấy chồng" và "dạy làm mẹ" của bà Năm bỗng chốc biến nỗi mất mát thành một sứ mệnh thiêng liêng. Người lớn luôn có cách biến những điều tàn nhẫn thành những câu chuyện cổ tích, để trẻ con chúng tôi có thể ngủ ngon mà không bị ám ảnh bởi sự thực rằng: trên đời này, nếu bạn chậm chân, thứ bạn yêu thích sẽ thuộc về người khác.
Thằng Tèo lúc đó đứng bên cạnh, nó thì thầm vào tai tôi:
"Bà Năm là một nhà tâm lý học lỗi lạc. Bà ấy vừa dùng một miếng bánh giá năm trăm đồng để giải quyết một cuộc khủng hoảng tinh thần trị giá năm ngàn đồng. Mày thấy chưa Bin, kinh tế học luôn hiện diện ở khắp mọi nơi."
Tôi chỉ biết gật đầu, dù thực ra tôi đang bận nghĩ xem liệu tuần sau vị công chúa mới có đẹp hơn con búp bê cũ hay không.
Năm tháng trôi qua, hẻm số 42 thay da đổi thịt. Những căn nhà cao tầng mọc lên, tiệm tạp hóa của bà Năm cũng biến mất để nhường chỗ cho một cửa hàng tiện lợi sáng loáng với cửa kính tự động và những nhân viên mặc đồng phục luôn nở nụ cười công nghiệp. Ở đó, người ta bán mọi thứ, từ thực phẩm hữu cơ đến đồ gia dụng thông minh, nhưng tuyệt nhiên không ai bán "hạnh phúc một xu" hay những lời an ủi thấm đẫm mùi bánh in nữa.
Sáng nay, khi đi ngang qua vị trí cũ của tiệm bà Năm, tôi đứng lại một chút. Một cậu bé sành điệu bước ra từ cửa hàng tiện lợi, tay cầm một chai nước giải khát đắt tiền và túi khoai tây chiên đầy màu sắc. Cậu bé nhìn vào điện thoại, bước đi vội vã, chẳng buồn ngó ngàng đến những vũng nước mưa còn sót lại trên vỉa hè.
Tôi chợt thấy lòng mình thắt lại. Đứa trẻ ấy có tất cả, nhưng dường như nó thiếu một thằng Tèo bên cạnh để nói về triết lý của những viên kẹo, thiếu một bà Năm để kể về sứ mệnh của những con búp bê. Nó có sự tiện nghi, nhưng nó có niềm vui của việc "chắt chiu từng sợi tóc sâu" để đổi lấy một khoảnh khắc thiên đường?
Người lớn chúng ta thật kỳ lạ. Chúng ta xây dựng nên những siêu thị khổng lồ để mong tìm thấy sự đủ đầy, nhưng thực chất chúng ta lại đang lấp đầy khoảng trống trong lòng bằng những thứ vật chất vô tri. Chúng ta không còn kiên nhẫn để đợi đến tuần sau cho một "vị công chúa" mới, vì chúng ta có thể đặt hàng ngay lập tức trên mạng. Nhưng cũng chính vì thế, chúng ta đánh mất đi cái cảm giác hồi hộp, cái niềm hy vọng âm ỉ cháy trong lồng ngực khi đứng trước hộc gỗ của bà Năm ngày xưa.
Bà Năm đã đi xa từ lâu. Thằng Tèo giờ đây là một chuyên gia tài chính thực thụ, suốt ngày quay cuồng với những con số và biểu đồ thật sự, chứ không còn đứng xem kiến hành quân. Con Tí cũng đã "đi lấy chồng" thật sự, và có lẽ nó cũng đang dạy con nó cách làm mẹ, nhưng chắc chắn là không dùng miếng bánh in để dỗ dành.
Tôi đứng đó, giữa dòng người hối hả, chợt nhận ra mình đang thèm một viên kẹo bi đến cháy lòng. Không phải vì vị ngọt của nó, mà vì tôi muốn được quay lại cái thời mà giá trị của bản thân được định đoạt bằng số lượng bi ve trong túi, và cả thế giới này chỉ thu bé lại vừa bằng một góc hiên nhà có người đàn bà phúc hậu ngồi đợi.
Tiệm tạp hóa của bà Năm thực ra chưa bao giờ đóng cửa. Nó chỉ chuyển hộ khẩu vào sâu trong ký ức của mỗi đứa trẻ hẻm số 42. Ở nơi đó, lạm phát không bao giờ xảy ra, và nỗi buồn luôn có thể được chữa lành bằng một gói cốm vòng màu xanh lá dứa.
"Bin! Mày lại đứng ngẩn ngơ gì thế?"
Tôi giật mình. Tiếng vợ tôi gọi từ phía sau. Cô ấy đang xách túi đồ từ cửa hàng tiện lợi, gương mặt lộ rõ vẻ mệt mỏi sau một ngày làm việc. Tôi mỉm cười, đỡ lấy túi đồ cho cô ấy:
"Anh chỉ đang nghĩ về một ngân hàng hạnh phúc đã phá sản."
Vợ tôi nhìn tôi bằng ánh mắt "lại nữa rồi", cái ánh mắt mà người lớn dành cho những kẻ mơ mộng giữa ban ngày. Nhưng tôi biết, sâu trong thâm tâm cô ấy, hay bất cứ ai đã từng đi qua tuổi thơ, đều có một "bà Năm" cho riêng mình.
Chúng ta lớn lên, học cách tiêu tiền triệu, tiền tỷ, nhưng lại chẳng bao giờ mua được cái cảm giác thỏa mãn như khi cầm đồng hai trăm đồng nhăn nhúm đổi lấy một xu kẹo kéo. Có lẽ, sai lầm lớn nhất của người lớn là họ tưởng rằng hạnh phúc tỷ lệ thuận với kích cỡ của cửa hàng, mà quên mất rằng nó thực ra nằm ở khả năng chiêm nghiệm cái vẻ đẹp của những điều nhỏ nhặt nhất.
Trưa nay, tôi sẽ về nhà, tìm lại chiếc hộp sắt cũ. Có lẽ trong đó, bên cạnh đôi cánh dế, vẫn còn sót lại một mẩu giấy gói kẹo sặc sỡ nào đó. Tôi sẽ đưa nó lên mũi ngửi, để mặc cho mùi hương của quá khứ dẫn lối tôi về lại cái ngã ba định mệnh ấy – nơi có một tiệm tạp hóa không tên nhưng chứa đựng tất cả kho báu của thế gian.
Tôi tự hỏi, nếu bây giờ tôi gặp lại bà Năm, tôi sẽ mua gì? Một gói cốm? Một con búp bê? Hay là tôi sẽ xin bà cho tôi gửi lại sự trưởng thành mệt mỏi này để đổi lấy một vé đi ngược về phía những ngày nắng rát, nơi nỗi đau lớn nhất chỉ là một vết sẹo ở đầu gối và nỗi buồn lớn nhất là khi bà Năm thông báo hết kẹo kéo?
Có những ngân hàng mà khi bạn càng gửi nhiều ký ức vào, lãi suất bạn nhận được chính là sự cô đơn khi về già. Nhưng cũng có những ngân hàng, như tiệm của bà Năm, nơi mà mỗi kỷ niệm đều là một khoản đầu tư cho tâm hồn, để mỗi khi mệt mỏi, ta lại có thể rút ra một chút ngọt ngào để đi tiếp giữa cuộc đời đầy bão giông này.
Nắng trưa vẫn đổ xuống mặt đường nhựa nóng bỏng. Tôi dắt tay vợ bước đi, thầm hứa với lòng mình rằng tối nay, tôi sẽ kể cho con trai tôi nghe về một người đàn bà có phép thuật biến những sợi tóc sâu thành kẹo. Vì tôi không muốn con tôi chỉ biết đến những cửa hàng tiện lợi khô khốc, tôi muốn nó biết rằng, hạnh phúc thật sự luôn nằm trong những tiệm tạp hóa của trái tim, nơi mà tiền bạc chỉ là những mảnh giấy vụn, còn nụ cười mới là loại tiền tệ có giá trị nhất.
Tiếng còi xe inh ỏi kéo tôi về thực tại, nhưng trong lồng ngực, tôi vẫn nghe thấy tiếng lạch cạch của những hũ thủy tinh va vào nhau, và giọng nói trầm đục của bà Năm vang vọng: "Đợi tuần sau nhé con, cái gì đẹp nhất cũng cần thời gian để tới...".
Vâng, chúng ta đều đang đợi "tuần sau", nhưng có lẽ điều đẹp nhất đã nằm lại ở những "tuần trước" của hai mươi năm về trước rồi.