Hồi đó, tôi và thằng Tèo "triết gia" luôn tin rằng thế giới này vận hành nhờ một hệ thống siêu nhiên gồm những thế lực thần tiên ẩn nấp ngay sau những bụi chuối hoặc trên các tán cây cổ thụ. Đặc biệt là sau khi nghe bà ngoại kể chuyện cổ tích, tôi hoàn toàn xác tín rằng chỉ cần mình sống đủ khổ hoặc khóc đủ to, một ông cụ râu tóc bạc phơ sẽ hiện ra và hỏi: "Làm sao con khóc?".
Địa điểm mà chúng tôi chọn để "liên lạc" với thiên đình chính là gốc cây khế ngọt nhà bà nội tôi. Đó là một cây khế già cỗi, thân cây sần sùi với những hốc hác mà theo thằng Tèo là "cổng không gian" để các vị tiên hạ giới.
"Bin này, mày có thấy ông Bụt rất giống một vị giám đốc ngân hàng không?"
Tôi đang quỳ gối dưới gốc cây, lầm rầm khấn vái mong có được một bộ điều khiển từ xa cho chiếc ô tô đồ chơi đã hỏng, nghe Tèo hỏi vậy, tôi liền ngẩn mặt lên:
"Ông Bụt là tiên, sao lại là giám đốc ngân hàng?"
Tèo đẩy gọng kính cận, tay nó cầm một cành củi khô vẽ ngoằn ngoèo trên đất:
"Thì mày nhìn xem, ông ấy chỉ hiện ra khi mày gặp khủng hoảng tài chính hoặc tinh thần. Và để có được điều ước, mày phải chứng minh được mình là 'người tốt'. Đó chính là một loại hồ sơ tín dụng. Nếu mày hay bắt nạt con Tí hoặc lười tắm, điểm tín dụng của mày sẽ thấp, và ông Bụt sẽ không giải ngân đâu."
Tôi bắt đầu cảm thấy lo lắng. Điểm tín dụng của tôi dạo này không được tốt lắm. Tuần trước tôi lỡ tay làm vỡ bình hoa của mẹ rồi đổ thừa cho con mèo. Tuần kia tôi lại lén lấy trộm một viên kẹo lạc trong tủ của bà. Nếu ông Bụt thực sự là giám đốc ngân hàng như lời thằng Tèo nói, chắc chắn hồ sơ của tôi sẽ bị loại ngay từ vòng gửi xe.
"Vậy bây giờ phải làm sao để 'vay' được điều ước?" – Tôi lo lắng hỏi.
Tèo ra vẻ sành sỏi:
"Mày phải làm một bản giao kèo. Chúng ta sẽ làm việc thiện để tích điểm. Khi nào điểm đủ cao, ông Bụt sẽ tự khắc hiện ra. Tao đề xuất chúng ta bắt đầu bằng việc 'giải cứu thế giới'."
Chiến dịch "giải cứu thế giới" của hai đứa trẻ lên tám bắt đầu bằng việc đi nhặt những mảnh sành vụn bên đường để "người đi bộ không bị đứt chân", và sau đó là tưới nước cho đám cỏ ven đường vì "chúng đang chết khát trong sự thờ ơ của nhân loại" – theo lời thằng Tèo. Chúng tôi làm việc hăng say dưới cái nắng đổ lửa, mồ hôi nhễ nhại, lòng tràn đầy hy vọng về một cuộc gặp gỡ định mệnh dưới gốc khế.
Thế nhưng, sau ba ngày làm việc thiện, chẳng có ông cụ râu trắng nào hiện ra cả. Chỉ có mẹ tôi hiện ra với một chiếc roi mây vì tôi mải đi nhặt mảnh sành mà quên về ăn cơm.
"Tèo ơi, hình như ông Bụt đi nghỉ mát rồi. Tao làm việc thiện sắp xỉu mà chỉ thấy toàn đòn roi thôi."
Tèo ngồi bó gối dưới gốc cây khế, nó nhìn những chùm hoa khế li ti tím ngắt rụng đầy trên vai áo, giọng nó bỗng trở nên trầm tư một cách lạ thường:
"Có thể ông Bụt không thích những người làm việc thiện để đòi quà, Bin ạ. Có lẽ cái sai của chúng ta là biến lòng tốt thành một món hàng để trao đổi. Người lớn gọi đó là 'thương mại hóa đạo đức'."
Tôi ngẩn người. Hóa ra làm người tốt cũng khó đến thế sao? Nếu không vì cái ô tô đồ chơi, có lẽ tôi đã chẳng kiên trì nhặt mảnh sành giữa trưa nắng đến vậy. Tôi bắt đầu hoài nghi về sự tồn tại của các vị tiên. Hay là họ chỉ sống trong những cuốn sách in màu mà ba mua cho tôi mỗi dịp sinh nhật?
"Tèo, mày nghĩ ông Bụt có thật không?"
Tèo không trả lời ngay. Nó nhặt một quả khế chín vàng rụng dưới đất, đưa lên mũi ngửi rồi nói:
"Có chứ. Nhưng có khi ông ấy không mặc áo bào hay cầm phất trần đâu. Có khi ông ấy là cái bóng mát của cây khế này lúc mày mệt. Hoặc ông ấy chính là bà nội mày, người luôn để dành cho mày quả khế to nhất mà không cần mày phải nhặt một mảnh sành nào cả."
Tôi nhìn quả khế vàng rực trên tay Tèo, rồi nhìn lên tán cây xanh mướt đang che chở chúng tôi khỏi cái nắng gắt của mùa hè. Một luồng gió mát rượi thổi qua, làm những bông hoa tím rung rinh. Trong khoảnh khắc đó, tôi chợt thấy lòng mình bình yên lạ lùng. Không có điều ước nào được thực hiện, chiếc ô tô của tôi vẫn hỏng, nhưng cảm giác ngồi cạnh thằng bạn thân dưới gốc cây già bỗng trở nên quý giá hơn bất cứ món đồ chơi đắt tiền nào.
"Mày biết không Bin," – Tèo tiếp tục, giọng nó nhẹ như tiếng gió – "Người lớn thường đến chùa hay nhà thờ để xin xỏ đủ thứ. Họ cũng đang làm giao kèo giống tụi mình đấy thôi. Họ hứa sẽ cúng dường, hứa sẽ sống tốt để đổi lấy giàu sang, sức khỏe. Thực ra, họ mới là những đứa trẻ chưa lớn, vì họ vẫn còn tin rằng lòng tốt là một thứ có thể đem ra mặc cả."
Tôi chợt thấy thương người lớn. Họ bận rộn quá, tính toán nhiều quá, đến nỗi ngay cả khi đối diện với thần linh, họ cũng mang theo cái cân và bộ óc của một thương gia. Họ quên mất rằng mục đích của việc làm người tốt không phải để nhận được phần thưởng, mà để tâm hồn mình không bị gai góc của cuộc đời làm cho trầy xước.
"Vậy từ nay mình không làm giao kèo nữa hả Tèo?"
"Không. Mình cứ làm người tốt thôi. Nhưng không phải để ông Bụt hiện ra, mà để mình không phải hổ thẹn khi nhìn vào hốc cây khế này."
Năm tháng trôi đi, cây khế già nhà bà nội tôi đã bị đốn hạ để nhường chỗ cho một gara ô tô hiện đại. Bà nội cũng đã về với tổ tiên, mang theo bí mật về những quả khế vàng mọng nước. Tôi giờ đây đã là một người lớn thực thụ, thỉnh thoảng cũng đi chùa, cũng thắp nhang và đôi khi cũng bắt gặp mình đang lầm rầm khấn vái xin cho dự án này thành công, cho thăng tiến, cho tiền tài.
Mỗi lúc như thế, hình ảnh thằng Tèo đeo kính cận ngồi dưới gốc khế lại hiện về, nhắc nhở tôi về "bản giao kèo" ngây ngô năm ấy.
Người ta thường nói trẻ con không biết gì, nhưng thực ra trẻ con lại là những người nhìn thấu bản chất của niềm tin nhất. Chúng tin bằng cả trái tim, không vụ lợi, và khi chúng thất vọng, đó là nỗi thất vọng thuần khiết nhất. Còn người lớn, chúng ta tin bằng lý trí, và mỗi niềm tin đều kèm theo một điều khoản phụ lục về lợi ích.
Tôi chợt nhận ra rằng, ông Bụt thực sự đã hiện ra vào cái chiều hè năm ấy. Ông không hiện ra bằng xương bằng thịt, mà hiện ra thông qua cái triết lý giản đơn của một thằng nhóc tám tuổi. Ông dạy tôi rằng hạnh phúc không phải là có được thứ mình muốn, mà là hiểu được tại sao mình lại muốn nó.
Đôi khi, tôi đứng trước gương, nhìn gương mặt mệt mỏi của chính mình và tự hỏi: "Nếu bây giờ ông Bụt hiện ra và hỏi 'Làm sao con khóc?', tôi sẽ trả lời thế nào?".
Tôi sẽ khóc vì áp lực công việc? Vì những mối quan hệ tan vỡ? Hay vì tôi đã đánh mất đi khả năng cảm nhận cái mát rượi của gió dưới một tán cây? Có lẽ tôi sẽ không xin ô tô điều khiển từ xa nữa, tôi chỉ xin ông cho tôi một ngày được quay lại làm đứa trẻ nhặt mảnh sành ven đường, để lại được tin rằng thế giới này có thể được cứu chuộc bằng lòng tốt của hai đứa nhóc tì.
Người lớn thường tự hào rằng mình đã "giác ngộ" khi không còn tin vào chuyện cổ tích. Nhưng tôi thấy đó là một sự mất mát lớn lao. Khi bạn không còn tin vào ông Bụt, bạn cũng dần mất đi niềm tin vào những điều kỳ diệu ẩn giấu trong cuộc sống đời thường. Bạn nhìn một gốc cây chỉ thấy gỗ và tiền, nhìn một cơn mưa chỉ thấy sự bất tiện, và nhìn một đứa trẻ chỉ thấy sự phiền phức.
Thằng Tèo giờ đây ở phương xa, thỉnh thoảng chúng tôi vẫn gọi điện cho nhau. Nó không còn nói về ông Bụt nữa, nó nói về thị trường chứng khoán, về lãi suất ngân hàng – những thứ mà năm xưa nó đã dùng để ví von một cách hài hước. Nhưng tôi biết, trong một góc nào đó của tâm hồn nó, "bản giao kèo dưới gốc khế" vẫn chưa bao giờ bị hủy bỏ.
"Bin này," – Có lần nó nói qua điện thoại – "Mày có thấy người lớn chúng ta đang sống rất 'tệ' không? Chúng ta làm việc tốt chỉ khi có ống kính camera hoặc khi muốn xây dựng thương hiệu cá nhân. Chúng ta đã trở thành những chuyên gia môi giới đạo đức thực thụ rồi."
Tôi im lặng. Câu nói của nó vẫn sắc lẹm như ngày nào. Chúng ta đã đi quá xa khỏi gốc cây khế ngọt, đến mức mùi vị của sự thuần khiết đã bị lấn át bởi mùi khói bụi và sự toan tính.
Cuộc sống đời thường không phải lúc nào cũng có phép màu, nhưng nó luôn có những "ông Bụt" ẩn danh. Đó là người lạ dắt tay bà cụ qua đường, là người hàng xóm chia sẻ bát canh chua, hay đơn giản là một đồng nghiệp sẵn sàng lắng nghe khi bạn bế tắc. Họ không cần phất trần, họ chỉ cần một trái tim chưa bị "thương mại hóa".
Tôi nhìn lên bầu trời đêm của thành phố, nơi không có ánh trăng tròn vành vạnh như ở quê, chỉ có ánh đèn neon nhấp nháy. Tôi thầm nhủ: "Ông Bụt ơi, con không xin điều ước nữa. Con chỉ xin ông giữ cho con cái nhìn của thằng Bin năm tám tuổi, để con có thể nhìn thấy những điều kỳ diệu giữa những ngày bình thường nhất."
Ngày mai, tôi sẽ mua một túi khế về nhà. Tôi sẽ ngồi ăn khế và kể cho con tôi nghe về bản giao kèo năm xưa. Tôi muốn con tôi biết rằng, gốc cây khế không chỉ cho quả ngọt, mà còn là nơi khởi đầu của những tâm hồn biết yêu thương mà không cần điều kiện. Và biết đâu, giữa những câu chuyện tôi kể, một ông Bụt thực sự sẽ hiện ra trong đôi mắt trong veo của con tôi, nhắc nhở tôi rằng thế giới này vẫn đẹp đẽ biết bao, chỉ cần ta thôi không mặc cả với cuộc đời.
Ký ức về gốc cây khế ngọt giống như một vệt sáng cuối chân trời, dù mờ nhạt nhưng đủ để dẫn lối tôi đi qua những đêm dài của sự trưởng thành. Tôi nhận ra rằng, chúng ta không cần phải quỳ dưới gốc cây để gặp tiên. Chỉ cần ta biết trân trọng những gì mình đang có, và biết cho đi mà không mong nhận lại, thì mỗi phút giây trôi qua đều là một phép màu, và mỗi người chúng ta gặp đều có thể là một vị tiên đang thử thách lòng kiên nhẫn và sự tử tế của mình.
Giao kèo thực sự của cuộc đời không phải là "làm tốt để nhận quà", mà là "sống tốt để chính mình được thanh thản". Đó là bài học đắt giá nhất mà tôi đã học được từ một thằng nhóc đeo kính và một gốc cây đã không còn tồn tại.
Nghĩ đoạn, tôi mỉm cười. Có lẽ sáng mai, tôi sẽ đi nhặt một vài mảnh sành bên đường, không phải để ông Bụt hiện ra, mà đơn giản là vì tôi không muốn có ai đó phải đau chân. Và tôi biết, ở một nơi nào đó, thằng Tèo cũng đang mỉm cười nếu nó thấy tôi làm thế. Bởi vì cuối cùng, chúng tôi đã hiểu được định nghĩa thật sự của hai chữ "người tốt" – những kẻ ngốc nghếch dám tin vào cái thiện giữa một thế giới đầy rẫy những bản hợp đồng.
Tiếng gió rít qua khe cửa sổ chung cư nghe như tiếng lá khế xào xạc. Tôi nhắm mắt lại, mơ về một buổi trưa vàng nắng, nơi có hai đứa trẻ đang ngồi chia nhau quả khế ngọt và bàn chuyện thiên đình. Ở đó, thời gian ngừng lại, và hạnh phúc là thứ luôn có sẵn, chỉ cần bạn đưa tay ra là chạm tới, không cần bất cứ một bản giao kèo nào.