Cái nắng tháng Sáu như rút cạn chút hơi sức cuối cùng của đất đai. Những vết nứt chân chim trên cánh đồng ngày càng to hoác ra như những cái miệng khát khô đang chờ đợi. Thế rồi, vào một buổi chiều khi không khí đặc quánh lại và tiếng sấm rền vang từ phía chân trời xa tắp, cơn mưa rào đầu mùa cũng chịu đổ xuống.
Mưa rồi! Mưa rồi tụi bây ơi!
Tiếng thằng Đực hò hét vang cả xóm. Những hạt mưa đầu tiên to bằng hạt ngô, rơi bộp bộp xuống sân đất khô khốc, làm bốc lên cái mùi ngai ngái, nồng nặc của đất nung – cái mùi "ngỏm" đặc trưng mà người làng vẫn bảo là hơi đất thở. Chỉ vài phút sau, mưa như trút nước, biến không gian thành một bức màn trắng xóa. Đám trẻ con trong xóm, đứa nào đứa nấy lột trần, lao ra giữa sân đình, nhảy múa và hò hét dưới làn nước mát lạnh.
Lành không ra tắm mưa ngay như chúng bạn. Nó đang bận rộn cùng cha tìm những chiếc hũ sành cũ và chiếc vợt lưới được đan tỉ mỉ. Sau cơn mưa đầu mùa, nước từ các mương rạch sẽ dâng cao, và đó là lúc "báu vật" xuất hiện: những chú cá cờ đầy màu sắc.
Khi mưa ngớt, chỉ còn lại những giọt gianh lách tách rơi từ mái lá, Lành, Đực và Cò cùng nhau ra phía sau bãi bồi ven sông. Những vũng nước đọng sau mưa trong vắt, lấp lánh dưới ánh nắng yếu ớt vừa ló dạng.
Kia kìa! Một con cá cờ lửa! – Thằng Cò thì thào, tay chỉ vào mép một bụi cỏ ngập nước.
Giữa làn nước mát, một chú cá nhỏ xíu, chỉ bằng hai ngón tay nhưng mang trên mình bộ vảy rực rỡ như một dải cầu vồng. Thân nó màu xanh lục lấp lánh, đuôi và vây dài thướt tha mang sắc đỏ rực như ngọn lửa. Chú cá cờ quẫy đuôi nhẹ nhàng, kiêu hãnh như một vị vua nhỏ trong vương quốc bùn nước.
Lành nín thở, hai tay cầm chiếc vợt khéo léo lùa sát mặt nước. Phải thật chậm, thật êm, vì loài cá này tinh khôn lắm, chỉ cần một gợn nước nhẹ là chúng biến mất tăm vào đám rễ cây. Xoạch! Chiếc vợt vung lên, chú cá cờ lửa nằm gọn trong lưới, vảy cá lấp lánh dưới ánh mặt trời vừa bừng tỉnh sau cơn mưa.
Đẹp quá Lành ơi! Con này cho vào lọ thủy tinh thì tuyệt nhất xóm. – Cái Mận vừa chạy ra, tay cầm chiếc lọ chao vắt đã rửa sạch, đôi mắt long lanh nhìn chú cá đang quẫy đạp.
Cả buổi chiều hôm đó, đám trẻ mê mải với cuộc săn tìm. Chúng lội bì bõm dưới những mương nước xâm xấp, mặc cho bùn đất bám đầy ống chân. Ngoài cá cờ, chúng còn bắt được những con cá săn sắt xanh thẫm, những con cá bống béo múp míp trốn dưới những phiến đá. Nhưng quý giá nhất vẫn là bộ sưu tập cá cờ của Lành – có con màu tím sẫm, có con vảy bạc, mỗi con một vẻ như những viên ngọc sống của cánh đồng.
Lành mang chú cá cờ đẹp nhất về, thả vào chiếc lọ thủy tinh đặt bên cửa sổ. Nó bỏ vào đó vài cọng rong đuôi chó và mấy viên sỏi trắng nhặt dưới suối. Dưới ánh hoàng hôn muộn, chú cá cờ lội thong dong trong lọ, những chiếc vây dài mềm mại uốn lượn, phản chiếu ánh sáng lung linh khắp căn buồng nhỏ.
Nội Lành bước vào, nhìn chiếc lọ rồi cười hiền hậu:
Cá cờ chỉ đẹp khi ở dưới nước thôi con ạ. Mai mốt ngắm chán rồi thì thả nó về mương, để nó còn tìm bạn, tìm đàn. Giống như con người, chẳng ai muốn sống một mình trong cái lồng kính mãi đâu.
Lành nhìn chú cá, rồi nhìn ra cánh đồng đang hồi sinh sau cơn mưa rào. Những ngọn cỏ đã bắt đầu xanh trở lại, tiếng ếch nhái bắt đầu kêu ran khắp các bờ bụi. Cơn mưa không chỉ mang lại nước, mà còn mang lại sự sống và những niềm vui trẻ thơ giản dị.
Đêm đó, nằm trong mùng nghe tiếng ếch kêu vang trời, Lành thấy lòng mình nhẹ tênh. Nó nhận ra rằng, hạnh phúc của tuổi thơ đôi khi chỉ là cảm giác làn nước mưa mát lạnh dội xuống lưng, hay là vẻ đẹp rực rỡ của một chú cá nhỏ vừa bắt được sau nhà. Những chú cá cờ ấy, giống như chúng nó, tuy bé nhỏ nhưng mang trong mình sức sống mãnh liệt và sắc màu của cả một vùng trời tự do.
Chương 10 khép lại một chặng đường của những ngày nắng gắt và mưa rào đầu mùa. Đây cũng là lúc Lành và các bạn bước vào một giai đoạn mới, nơi những câu chuyện về mùa gặt và vị mặn mòi của mồ hôi bắt đầu chiếm lấy những trang đời tiếp theo.