Nếu tiếng sáo diều là linh hồn của những đêm hè thanh vắng, thì ánh trăng rằm tháng Sáu lại là sân khấu rực rỡ nhất cho những cuộc vui náo nhiệt của lũ trẻ làng. Ở cái thời mà điện lưới vẫn còn là một khái niệm xa xỉ, những đêm trăng tròn không chỉ là ánh sáng, mà là một ngày hội thực sự. Trăng ở quê không bị che khuất bởi những tòa nhà cao tầng, nó to, tròn và sáng rực rỡ, đổ xuống trần gian một lớp mật vàng óng ả, biến mọi ngóc ngách của ngôi làng trở nên lung linh, huyền ảo.
Trăng lên rồi! Tụi bây ơi, ra gốc đa nhanh lên! – Tiếng thằng Đực vang lên dõng dạc khắp đầu xóm.
Chẳng đợi gọi đến lần thứ hai, từ các ngõ nhỏ, bóng những đứa trẻ lăng xăng chạy ra phía đình làng. Trung tâm của mọi cuộc vui luôn là gốc đa cổ thụ – một "cụ già" nghìn năm tuổi với bộ rễ phụ chằng chịt, tủa xuống đất như những cánh tay khổng lồ, tạo thành những hốc tối bí ẩn. Dưới ánh trăng, tán lá đa xào xạc trong gió, in những bóng đen loang lổ lên mặt sân gạch sứt mẻ.
Cái Mận hôm nay mặc chiếc áo bà ba màu mỡ gà, tóc buộc cao, tay cầm theo một nắm hạt dưa rang muối – món quà quý giá mẹ nó vừa đi chợ phiên về mua cho. Thằng Cò thì vẫn bộ dạng cũ, quần đùi áo cộc, mặt mũi hớn hở. Lành là đứa đến sau cùng, nó vừa giúp mẹ dọn dẹp bát đũa xong là phóng như bay ra điểm hẹn.
Chơi trốn tìm đi! Đứa nào thua phải cõng cả bọn một vòng quanh sân đình! – Thằng Cò đề xuất.
Trò "oẳn tù tì" quyết định đứa "phải". Thằng Đực, đen đủi thay, lại là đứa thua cuộc. Nó lầm bầm bước lại gốc đa, úp mặt vào thân cây xù xì, bắt đầu đếm dõng dạc:
Năm, mười, mười lăm, hai mươi...
Cả bọn giải tán nhanh như một làn khói. Lành nắm lấy tay cái Mận, kéo cô bạn chạy về phía sau bức tường vây của đình làng, nơi có những bụi dành dành nở hoa trắng xóa, thơm nức trong đêm.
Trốn vào đây Mận, ở đây tối lắm, thằng Đực không thấy đâu. – Lành thì thầm, hơi thở còn dồn dập vì chạy nhanh.
Hai đứa ngồi thu mình trong bóng tối của bụi cây. Ánh trăng xuyên qua kẽ lá, rớt xuống mặt đất thành những hạt đậu vàng li ti. Trong không gian tĩnh mịch, Lành nghe rõ cả tiếng dế mèn gáy đêm và tiếng tim mình đập thình thịch trong lồng ngực. Mùi hương hoa dành dành dịu ngọt quyện với mùi tóc thơm của Mận khiến Lành bỗng cảm thấy một sự bình yên kỳ lạ.
Lành này, mai này trăng có còn sáng thế này không? – Mận khẽ hỏi, giọng nhỏ như tiếng gió.
Chắc là có chứ. Nhưng nghe nói trên phố người ta có nhiều đèn điện lắm, trăng chắc không còn quý như ở mình đâu. – Lành đáp.
Bỗng nhiên, tiếng bước chân sột soạt trên lá khô vang lên. Thằng Đực đang rình rập đâu đó gần đây. Nó vừa đi vừa lẩm bẩm: "Tao thấy cái chân thằng Cò rồi nhé! Ra đây đi con trai!". Một tiếng "A!" vang lên, rồi tiếng hò reo của thằng Đực khi tóm gọn được thằng Cò đang lúng túng núp sau tấm bia đá cổ.
Cuộc săn lùng tiếp tục. Lành và Mận vẫn im lặng như tờ. Trong bóng đêm nhạt nhòa, Mận bỗng lấy trong túi ra vài hạt dưa, khẽ khàng cắn bằng hàm răng trắng muốt. Tách, tách. Tiếng cắn hạt dưa khô khốc vang lên giữa đêm vắng chẳng khác nào một lời tự thú.
À ha! Thấy rồi nhé! – Thằng Đực reo lên, lao thẳng về phía bụi dành dành.
Lành và Mận hốt hoảng đứng dậy, định chạy thoát thân nhưng đã quá muộn. Đực đã chộp lấy vai Lành, cười khoái chí:
Bắt được rồi! Ăn vụng không rủ tao hả?
Cả bọn lại tụ tập lại giữa sân đình, ngồi bệt xuống nền gạch mát rượi. Chúng chia nhau nắm hạt dưa ít ỏi của Mận, vừa ăn vừa ngắm trăng. Ánh trăng rằm lúc này đã lên cao tít, tỏa sáng lung linh khắp mặt ao đình, nơi những đóa sen cuối mùa đang tỏa hương ngào ngạt. Tiếng cười đùa vang vọng khắp xóm nhỏ, làm sống dậy cả một không gian tĩnh mịch.
Chơi chán, cả bọn nằm ngửa ra sân gạch, nhìn lên bầu trời đầy sao. Ông nội Lành thường bảo, trên mặt trăng có chú Cuội ngồi gốc cây đa. Lành nhìn mãi, nhìn mãi vào những vệt mờ trên mặt trăng, tự hỏi không biết chú Cuội có buồn không khi chỉ có một mình trên đó, trong khi dưới này chúng nó có bạn, có trăng và có cả những trò chơi không bao giờ dứt.
Ước gì đêm nào cũng là đêm rằm tụi bây nhỉ? – Thằng Cò lầm bầm, mắt đã bắt đầu líu lại vì buồn ngủ.
Đêm trăng rằm ấy, đối với Lành, là một kho báu của sự gắn kết. Ánh trăng không chỉ soi sáng con đường làng đất đỏ, mà còn soi sáng cả những gương mặt trẻ thơ trong trẻo, hồn nhiên. Những trò trốn tìm dưới gốc đa cổ thụ không chỉ là một trò chơi, mà là cách chúng "trốn" khỏi những nhọc nhằn của cuộc sống nghèo khó, để được là chính mình, được mơ mộng và được yêu thương.
Tiếng trống điểm canh từ xa vang lại, báo hiệu giờ đi ngủ đã đến. Cả bọn lưu luyến chia tay nhau về nhà. Lành bước đi trên con đường ngập tràn ánh trăng, cái bóng của nó đổ dài trên đất, lồng vào bóng rặng tre xào xạc. Đêm rằm tháng Sáu cứ thế đi vào ký ức, ngọt ngào như hạt dưa rang muối và thơm nồng nàn như đóa hoa dành dành trong bóng đêm.