Nếu những cánh diều giấy của chương trước là hình ảnh của ước mơ tung bay, thì tiếng sáo diều lại là linh hồn của những đêm hè miền quê. Khi những cánh diều báo cũ của lũ trẻ thường chỉ bay được vào buổi chiều rồi thu dây về, thì những chiếc diều sáo vĩ đại của các bậc cha chú trong làng mới thực sự là "kẻ thống trị" bầu trời đêm.
Chiều hôm ấy, gió từ biển thổi về mạnh và đều hơn mọi khi. Ông Tư, nội của Lành, lôi từ trên gác bếp xuống một chiếc diều cánh phản to bằng cả vòng tay người lớn. Chiếc diều được làm bằng tre già ngâm nước cả năm trời, bọc bằng vải sáp mỏng nhưng dai vô cùng. Nhưng báu vật thực sự lại nằm ở bộ sáo diều gắn trên đầu chiếc diều ấy – một dàn sáo gồm năm chiếc ống tre từ lớn đến nhỏ, được gọt giũa kỳ công.
Nội ơi, nay nội cho diều sáo lên hả nội? – Lành chạy lại, mắt xoe tròn nhìn bộ sáo đen bóng vì ám khói bếp.
Ừ, gió này là gió "đẹp" con ạ. Gió này sáo mới đâm, tiếng mới vang được sang tận làng bên. – Ông Tư vừa nói vừa tỉ mỉ kiểm tra lại dây lèo.
Lành giúp nội khênh chiếc diều ra triền đê. Thằng Đực, thằng Cò và cái Mận thấy vậy cũng bỏ dở ván bi, chạy theo sau như một đám lính hầu. Triền đê lúc hoàng hôn buông xuống đẹp đến nao lòng. Mặt trời đỏ rực như một quả cầu lửa khổng lồ đang từ từ chìm xuống dòng sông, khiến mặt nước lấp lánh như được dát một lớp vàng ròng.
Việc thả một chiếc diều sáo không hề đơn giản như diều giấy. Phải cần đến hai người đàn ông lực lưỡng mới kìm được sức kéo của nó khi gặp gió lớn. Cha Lành và ông Tư cùng phối hợp, một người đâm diều, một người thả dây. Khi chiếc diều vừa rời tay, nó vút lên cao, kéo căng sợi dây thừng to bằng ngón tay út.
Và rồi, âm thanh ấy vang lên.
U… u… uơ… u…
Ban đầu là những tiếng trầm đục, dìu dặt, nhưng khi diều lên đến tầng cao, gió lùa mạnh vào miệng sáo, âm thanh bỗng trở nên lồng lộng, vang xa. Tiếng sáo không phải là một nốt nhạc đơn điệu, mà là một sự hòa quyện: có tiếng trầm của sáo cái (sáo lớn nhất), tiếng bổng của sáo con, và những thanh âm trung hòa của các sáo giữa. Tất cả tạo nên một bản nhạc không lời, vừa uy nghiêm, vừa da diết, như tiếng thở dài của đất đai, như lời tâm tình của bầu trời với vạn vật dưới cánh đồng.
Nghe kìa Mận, tiếng sáo của nội tao đang "hát" đó. – Lành thì thầm, cả bọn ngồi bệt xuống sườn đê, ngửa mặt lên trời.
Trong bóng tối đang dần sẫm lại, chiếc diều không còn nhìn rõ hình dáng, chỉ còn lại một đốm đen mờ ảo giữa những vì sao tinh tú bắt đầu hiện ra. Nhưng tiếng sáo thì vẫn thế, mỗi lúc một vang vọng hơn. Tiếng sáo diều len lỏi qua từng kẽ lá tre, bay qua những mái nhà tranh, lùa vào tận buồng ngủ của những đứa trẻ đang say giấc. Người làng bảo, đêm nào nghe tiếng sáo diều thanh thản, đêm đó mưa thuận gió hòa, lòng người cũng bình yên đến lạ.
Lành này, sau này đi xa, mày có nhớ tiếng sáo này không? – Thằng Đực bỗng nhiên hỏi, giọng nó trầm xuống, khác hẳn với vẻ ngổ ngáo thường ngày.
Nhớ chứ. Nội bảo tiếng sáo diều là tiếng quê hương. Đi đâu mà nghe tiếng này là biết mình đã về đến nhà rồi. – Lành đáp, lòng bỗng thấy bâng khuâng.
Cái Mận ngồi bên cạnh, tay mân mê một ngọn cỏ gà, khẽ hát theo nhịp điệu trầm bổng của tiếng sáo. Ánh trăng non bắt đầu ló rạng, soi rõ những gương mặt trẻ thơ đang ngập tràn cảm xúc. Với chúng, tiếng sáo diều không chỉ là một âm thanh, nó là một phần của hơi thở, là giai điệu ru vỗ những năm tháng nghèo khó nhưng đầy ắp nghĩa tình.
Đêm càng về khuya, gió càng lộng. Ông Tư quyết định "ngủ diều" – tức là buộc dây diều vào một cọc tre thật chắc đóng sâu xuống đất đê, để diều bay suốt đêm. Tiếng sáo sẽ thức cùng làng xóm, thức cùng những cánh đồng lúa đang thì con gái.
Lành bước về nhà, đôi chân tung tăng theo nhịp sáo. Bước qua ngõ, nó vẫn nghe thấy tiếng u… uơ… văng vẳng bên tai. Đêm đó, trong giấc ngủ sâu, Lành thấy mình hóa thành một nốt nhạc nhỏ, nương theo cánh diều của nội mà bay vút lên cao, nhìn xuống thấy mái nhà mình bé xíu, thấy mẹ đang ngồi khâu áo dưới ngọn đèn dầu, và thấy cả làng quê mình yên bình như một bức tranh thủy mặc.
Tiếng sáo diều trên đỉnh đê ấy, suốt bao năm tháng sau này, vẫn luôn là thanh âm thuần khiết nhất, neo giữ tâm hồn Lành mỗi khi cuộc đời ngoài kia nổi giông bão.