Thế giới của người lớn là một thế giới của những thực đơn cứng nhắc. Sáng họ ăn phở, trưa ăn cơm với cá kho, chiều lại cơm với canh rau muống. Mọi thứ đều phải có tên gọi, phải có công thức và phải được nấu trên những chiếc bếp gas đỏ lửa. Nhưng đối với "vương quốc" sau hè của tôi, thằng Tí, con bé Tủn và Hải còi, ẩm thực là một loại nghệ thuật của sự ngẫu hứng, nơi mà vị giác phải phục vụ cho trí tưởng tượng thay vì cái bụng.
"Hôm nay chúng ta sẽ tổ chức một bữa tiệc thượng hạng," Tí triết gia tuyên bố khi cả bọn đang tụ tập dưới gốc cây khế già, nơi những bóng nắng xuyên qua kẽ lá tạo thành những đĩa bạc lung linh trên mặt đất. "Nhưng có một quy định: Tuyệt đối không được dùng đồ ăn thật của người lớn. Ai mang cơm nguội hay bánh quy vào đây là coi như phạm quy."
Tủn cau mày, đôi tay đang bận rộn cài một bông hoa dâm bụt lên mái tóc:
"Không có đồ ăn thật thì ăn bằng gì hả anh? Ăn bằng niềm tin à?"
"Đúng! Ăn bằng niềm tin và bằng những hương vị mà chưa ai đặt tên cho chúng," Tí đẩy gọng kính, trông nó giống như một vị đầu bếp ba sao đang chuẩn bị giới thiệu một thực đơn bí truyền. "Người lớn chỉ ăn những gì họ thấy bằng mắt, còn chúng ta sẽ ăn những gì chúng ta thấy bằng tim."
Thế là, cuộc tìm kiếm nguyên liệu bắt đầu. Hải còi xung phong đi tìm "thịt hổ rừng" – thực ra là những quả dại đỏ chót mọc ở hàng rào nhà chú Năm mà chim chóc hay mổ dở. Tủn đi hái "mì tôm của tiên nữ" – là những sợi cỏ lác mềm mại được nó tỉ mỉ tước ra thành từng sợi nhỏ. Còn tôi, nhiệm vụ nặng nề nhất là tìm "rượu của đại dương" – thứ nước đọng lại trong những kẽ đá sau trận mưa đêm qua, vốn mang mùi của rêu xanh và sự mát lạnh của bóng tối.
Bếp trưởng Tí ngồi đó, dùng hai hòn gạch làm bệ phóng cho một chiếc nắp xoong cũ rỉ sét mà nó gọi là "chảo thần kỳ". Nó không dùng lửa. Lửa của chúng tôi là ánh nắng.
"Nhìn này, khi nắng chiếu vào miếng lá chuối này, nó sẽ chín bằng nhiệt độ của mặt trời. Đó là món 'Lá chuối nướng hoàng hôn'," Tí vừa nói vừa đảo những miếng lá chuối cắt vụn trên cái nắp xoong nóng hổi vì nắng trưa.
Bữa tiệc bày ra trên một tấm lá chuối lớn. Có món "Bánh đúc mây trắng" làm từ vôi tôi vụn trộm được ở công trình nhà bác Ba, món "Súp ngọc bích" nấu từ nước mưa và những cánh hoa khế tím ngắt, và đặc biệt nhất là món "Gỏi thời gian" gồm những sợi cỏ khô trộn với hạt cát mịn.
Chúng tôi ngồi quanh "mâm cao cỗ đầy", mắt đứa nào cũng sáng rực.
"Mời các vị đại biểu dùng bữa!" Tí trịnh trọng.
Tôi cầm một chiếc thìa làm từ cuống lá mít, múc một ít "Súp ngọc bích" đưa lên miệng. Tất nhiên, chúng tôi không nuốt vào bụng. Chúng tôi chỉ chạm môi, cảm nhận sự mát lạnh và mùi hương hăng hắc của hoa khế, rồi để trí não làm nốt phần việc còn lại.
"Ôi, tuyệt quá! Vị của nó giống như là... một buổi sáng mùa đông nằm trong chăn bông vậy," tôi thốt lên.
Tủn gật gù khi nhấm nháp món "mì tôm tiên nữ":
"Còn cái này thì dai dai, vị giống như tiếng cười của mẹ khi mẹ được ba tặng quà ấy."
Chúng tôi say sưa trong bữa tiệc của mình, bình luận về hương vị của những món ăn không có thực bằng một sự nghiêm túc đáng kinh ngạc. Người lớn đi ngang qua, nếu thấy cảnh này, chắc chắn họ sẽ bảo chúng tôi bị hâm. Họ sẽ thấy bốn đứa trẻ đang nhai không khí và uống nước lã một cách đầy thỏa mãn. Nhưng họ không biết rằng, trong khoảnh khắc đó, chúng tôi thực sự cảm nhận được những hương vị tinh tế nhất mà một đầu bếp thượng hạng cũng không bao giờ chế biến ra được.
"Tại sao người lớn lại không thích chơi trò này hả Tí?" Hải còi hỏi, miệng vẫn đang nhai nhóp nhép một cái "đùi gà" làm từ củ khoai lang hỏng.
"Vì vị giác của họ bị 'chai lỳ' bởi gia vị mất rồi," Tí thở dài, điệu bộ như một nhà phê bình ẩm thực vừa thất vọng về thời đại. "Họ cần muối để thấy mặn, cần đường để thấy ngọt. Họ không còn khả năng cảm nhận được vị ngọt của gió, vị chát của sương hay vị cay của sự tự do. Đối với họ, ăn là để no, không phải để mơ."
Tôi nhìn về phía gian bếp nhà mình, nơi khói xanh đang bắt đầu bay lên từ mái lá. Mẹ tôi đang bận rộn với những món ăn "có tên". Mẹ phải tính toán xem hôm nay mua bao nhiêu tiền cá, bao nhiêu tiền rau. Bữa cơm của người lớn luôn đi kèm với sự lo toan. Họ phải ăn cho nhanh để còn đi làm, để còn dọn dẹp. Họ không có thời gian để thưởng thức cái "vị của thời gian" trong một cọng cỏ khô.
Đúng lúc chúng tôi đang say sưa nhất thì mẹ Tủn xuất hiện. Bà cầm một bát cơm đầy với trứng chiên vàng ruộm, mùi thơm sực nức bay khắp vườn, át cả mùi hoa khế và rêu xanh của chúng tôi.
"Tủn ơi! Về ăn cơm con, chơi gì mà mặt mũi lem luốc toàn cát với đất thế này?"
Mùi trứng chiên thực sự là một kẻ thù nguy hiểm của trí tưởng tượng. Cái bụng của Hải còi bắt đầu đánh trống "biểu tình". Sự hiện diện của đồ ăn thật làm cho những món "Súp ngọc bích" và "Gỏi thời gian" bỗng chốc hiện nguyên hình là nước lã và cỏ rác.
"Ơ... con đang dự tiệc mà mẹ," Tủn nói giọng tiếc nuối, nhưng đôi mắt nó đã dán chặt vào bát trứng chiên.
"Tiệc tùng gì mấy cái thứ bẩn thỉu này. Bỏ ngay đi, về rửa tay rồi ăn cơm nóng mẹ nấu này."
Bữa tiệc thượng hạng của chúng tôi tan rã trong vòng một nốt nhạc. Hải còi và Tủn lục tục đứng dậy, miệng vẫn còn vương những "hương vị thần tiên" nhưng chân đã bước theo tiếng gọi của thực tế. Chỉ còn tôi và thằng Tí ngồi lại bên "chảo thần kỳ".
"Thấy chưa Mận?" Tí nhìn cái nắp xoong, giờ đã bị một đám mây che mất nắng nên trở nên nguội ngắt. "Thực tế luôn là kẻ giết chết những giấc mơ một cách tàn nhẫn nhất. Chỉ cần một bát trứng chiên là người ta sẵn sàng từ bỏ cả vương quốc ngọc bích."
Tôi thở dài, cảm thấy cái bụng mình cũng đang bắt đầu lên tiếng.
"Nhưng trứng chiên ngon mà Tí. Mẹ tao cũng hay làm."
"Trứng chiên thì ngon, nhưng nó chỉ làm no cái bụng. Còn bữa tiệc của mình, nó làm no cái hồn. Mày có thấy khác nhau không?"
Tôi im lặng. Tôi hiểu ý thằng Tí, nhưng tôi cũng hiểu rằng con người không thể sống mãi bằng không khí và hoa khế. Chúng ta cần những bữa cơm có tên để lớn lên, để có sức mà đi tìm những thứ không tên khác.
Tối đó, khi ngồi vào mâm cơm gia đình, tôi thấy mẹ bưng lên đĩa rau muống luộc xanh ngắt và một bát nước mắm chanh ớt. Ba tôi cầm chén cơm, và một lần nữa, tôi lại thấy cái vẻ mặt "bánh răng rỉ sét" của ba. Ba ăn như một cái máy, chẳng thấy ba khen ngon, cũng chẳng thấy ba nhìn vào màu xanh của đĩa rau.
"Ba ơi, ba có thấy vị của đĩa rau này giống màu của cánh đồng không?" tôi đột ngột hỏi.
Ba dừng đũa, nhìn tôi trân trối:
"Hả? Rau muống thì vị giống rau muống chứ giống gì cánh đồng? Con lại đọc truyện tranh nhiều quá rồi đấy."
Mẹ cười, gắp cho tôi một miếng cá:
"Nó lại học theo thằng Tí triết gia đấy mà. Ăn nhanh đi con, rồi còn học bài."
Tôi nhìn bát cơm, bỗng thấy thương ba mẹ vô cùng. Cả đời họ ăn những món ăn có tên, nhưng dường như họ chưa bao giờ thực sự "thưởng thức" chúng. Họ ăn để có sức lo cho ngày mai, để ngày mai lại có cơm để ăn. Đó là một vòng lặp không lối thoát của sự no đủ nhưng khô khan.
Tôi nhắm mắt lại, múc một thìa nước canh rau muống, nhưng lần này tôi cố gắng tưởng tượng nó là "tinh hoa của những giọt sương sớm". Kỳ lạ thay, bát nước canh bỗng trở nên ngọt ngào và mát rượi một cách lạ thường. Tôi thấy mình đang đứng giữa cánh đồng xanh mướt, nghe tiếng dế mèn kêu và cảm nhận hơi thở của đất mẹ.
"Ngon quá mẹ ạ!" tôi reo lên.
Mẹ ngạc nhiên nhìn tôi, rồi nhìn ba. Một nụ cười hiếm hoi xuất hiện trên gương mặt ba.
"Thằng bé này hôm nay lạ thật. Có bát nước rau mà làm như ăn đại tiệc."
Nhưng nhờ câu nói của tôi, không khí bữa cơm bỗng trở nên nhẹ nhõm hẳn. Ba bắt đầu kể chuyện về những ngày ba đi công tác ở vùng cao, nơi có những loại rau rừng không tên mà vị của chúng "cay như nỗi nhớ nhà". Mẹ cũng góp chuyện về những món bánh bà ngoại hay làm ngày xưa, những món bánh mà giờ đây chẳng ai còn bán nữa.
Hóa ra, ngay cả trong thế giới của những bữa cơm có tên, người ta vẫn có thể tìm thấy những hương vị không tên, nếu họ chịu mở lòng mình ra một chút. Những món ăn không tên ấy chính là những kỷ niệm, là tình cảm và là sự chia sẻ.
Tôi nhận ra rằng, bữa tiệc dưới gốc cây khế của chúng tôi không hề bị thất bại. Nó chỉ chuyển hóa từ "đồ chơi" sang "đời thật". Nó nhắc tôi nhớ rằng, giá trị của một bữa ăn không nằm ở nguyên liệu đắt tiền, mà nằm ở cách ta đón nhận nó. Nếu ta ăn bằng sự biết ơn và trí tưởng tượng, thì một đĩa rau muống cũng có thể trở thành sơn hào hải vị.
Sau này, khi lớn lên, tôi có dịp được đi ăn ở những nhà hàng sang trọng, nơi người ta phục vụ những món ăn được trang trí cầu kỳ và đặt những cái tên rất kêu. Nhưng chưa bao giờ tôi tìm lại được cái vị "thần tiên" của món Súp ngọc bích nấu từ hoa khế và nước mưa của thằng Tí. Bởi vì ở những nơi đó, người ta bán thức ăn, nhưng họ không bán kèm sự hồn nhiên.
Trưởng thành là khi chúng ta bắt đầu phải trả tiền cho những bữa ăn có tên, và dần quên mất cách tự chế biến những bữa tiệc không tên cho tâm hồn mình. Chúng ta trở nên quá bận tâm đến lượng calo, đến giá cả, đến thương hiệu mà quên mất cái vị nguyên thủy nhất của sự sống.
Nhưng thỉnh thoảng, vào những buổi chiều mưa, khi ngồi một mình bên tách trà nóng, tôi vẫn thường nhắm mắt lại và thực hiện lại "nghi lễ" năm xưa. Tôi tưởng tượng mùi trà là mùi của những giấc mơ dang dở, vị đắng là vị của những trải nghiệm và hậu vị ngọt ngào là niềm hy vọng vào ngày mai. Những lúc đó, tôi thấy mình lại là thằng Cu Mận tám tuổi, đang ngồi dưới gốc cây khế, chờ đợi một bữa tiệc thượng hạng sắp được bày ra.
Thế giới này vẫn luôn đầy rẫy những món ăn không tên, chỉ cần ta đừng để vị giác của mình bị chai lỳ bởi những lo toan cơm áo.
Đêm nay, xóm nhỏ chìm trong tĩnh lặng. Tôi nghe tiếng mẹ dọn dẹp bát đĩa trong bếp, tiếng lách cách của những chiếc thìa nhôm chạm vào nhau. Tôi mỉm cười, biết rằng ngày mai mẹ sẽ lại nấu những món ăn có tên, nhưng tôi sẽ giúp mẹ thêm vào đó một chút gia vị của sự mơ mộng. Để ba không còn thấy bánh răng mình bị rỉ sét, để mẹ thấy vai áo mình bớt nặng, và để căn nhà của chúng tôi luôn thơm nức mùi hương của những điều kỳ diệu không thể gọi tên.
Và tôi biết, ở nhà bên kia, thằng Tí chắc cũng đang mơ về một "đại tiệc ngân hà" nơi nó được thưởng thức những vì sao lung linh trên đĩa bạc. Vì đối với những đứa trẻ không bao giờ chịu lớn như chúng tôi, thế giới này chính là một thực đơn vô tận của niềm vui, nơi mà chỉ cần ta còn biết "ăn bằng tim", ta sẽ chẳng bao giờ thấy đói.
Trái đất vẫn quay, người lớn vẫn bận rộn, nhưng những bữa tiệc không tên sẽ mãi là bí mật ngọt ngào nhất mà tuổi thơ dành tặng cho mỗi chúng ta, để chúng ta có đủ sức mạnh mà đi qua những ngày giông bão sau này.