Thế giới của tôi không rộng lớn như bản đồ địa lý treo trên tường lớp học, nơi có những đại dương xanh ngắt và những lục địa loang lổ màu vàng nâu. Thế giới của tôi bắt đầu từ dưới gầm bàn gỗ trong phòng khách, một không gian cao chưa đầy sáu mươi xăng-ti-mét, nồng mùi gỗ sồi cũ và bụi bặm của những buổi chiều nắng gắt.
Người lớn thường nói rằng trẻ con sống trong một thế giới nhỏ bé. Nhưng tôi cam đoan với bạn, từ dưới gầm bàn này, tôi thấy được nhiều thứ mà họ — với cái đầu ở tận trên cao kia — chẳng bao giờ nhìn thấy được. Tôi thấy những vết xước trên chân bàn, minh chứng của một lần ba giận dữ khi tranh luận về hóa đơn tiền điện. Tôi thấy mẩu kẹo cao su đã khô đét mà anh hai lén dính vào từ ba năm trước. Và quan trọng nhất, tôi thấy đôi chân của mọi người.
Người lớn là một loài sinh vật được định nghĩa bằng đôi chân. Đôi chân của mẹ tôi luôn có mùi nước lau sàn và thoang thoảng hương hành tỏi của những bữa cơm vội. Đôi chân của ba thì thô ráp, đầy lông lá và luôn xỏ vào những đôi tất đôi khi bị thủng ở ngón cái. Khi nhìn những đôi chân đó đi qua đi lại, tôi có thể đoán biết được tâm trạng của họ mà không cần nhìn mặt. Nếu mẹ bước những bước ngắn, nhanh và phát ra tiếng "côm cốp" dứt khoát, nghĩa là hôm nay chợ búa đắt đỏ. Nếu ba bước những bước nặng nề, lê thê, nghĩa là sếp của ba lại vừa có một buổi thuyết trình dài dằng dặc về cái gọi là "tầm nhìn chiến lược".
"Tí ơi, con lại rúc vào đấy làm gì? Ra ngoài này, tối tăm thế thì hỏng hết mắt!"
Mẹ tôi gọi, giọng mẹ cao vút như nốt nhạc bị lỗi. Mẹ luôn lo lắng về đôi mắt của tôi, nhưng mẹ không biết rằng ở dưới gầm bàn, mắt tôi hoạt động tốt hơn bất cứ lúc nào. Tôi đang bận theo dõi một cuộc di cư vĩ đại. Một đàn kiến đang khuân một mẩu bánh quy lớn gấp ba lần cơ thể chúng.
Tôi tự hỏi, tại sao loài kiến có thể đoàn kết đến thế khi khuân một mẩu bánh, trong khi người lớn lại thường xuyên cãi nhau chỉ vì một mẩu ý kiến khác biệt?
"Con đang bận họp quốc hội với các đại biểu kiến, mẹ ạ!" tôi đáp lại, giọng nghẹt đi vì phải nằm sấp.
Mẹ thở dài. Tôi nghe tiếng mẹ đặt cái rổ xuống bàn — tiếng "cộp" ấy nghe như tiếng búa của vị thẩm phán. Ở thế giới bên trên, mẹ là quan tòa, là cảnh sát, là người cấp phát lương thực. Còn ở dưới này, tôi là một vị hoàng đế không ngai, trị vì những hạt bụi và những giấc mơ không tên.
"Họp hành gì thì cũng phải ăn cơm. Hôm nay có sườn xào chua ngọt đấy."
Từ khóa "sườn xào chua ngọt" là một loại vũ khí hạng nặng. Nó có khả năng đánh sập mọi vương quốc gầm bàn trong vòng một nốt nhạc. Tôi lồm cồm bò ra, bụi dính đầy trên khuỷu tay và đầu gối. Khi đầu tôi nhô lên khỏi mặt bàn, thế giới bỗng chốc đảo lộn. Mọi thứ trở nên cao lớn, chênh vênh và đầy rẫy những quy tắc.
"Đi rửa tay ngay. Tay con đen như than thế kia mà đòi cầm đũa à?"
Tôi nhìn bàn tay mình. Thực ra nó không đen như than, nó chỉ hơi "màu thời gian" một chút thôi. Nhưng người lớn có một nỗi ám ảnh kỳ lạ với sự sạch sẽ. Họ dành nửa đời người để làm bẩn đôi tay mình bằng cách làm việc, rồi lại dành nửa đời còn lại để rửa sạch chúng bằng xà phòng thơm.
Trong bữa cơm, ba tôi thường ngồi đối diện với chiếc tivi đang phát bản tin tài chính. Những con số nhảy múa trên màn hình, màu xanh màu đỏ như những con cào cào trên đồng cỏ, nhưng ba nhìn chúng với vẻ mặt nghiêm trọng như thể chúng đang quyết định xem ngày mai mặt trời có mọc hay không.
"Giá vàng lại lên rồi em ạ," ba nói, mắt không rời khỏi màn hình.
Mẹ gắp một miếng sườn vào bát tôi, rồi thở dài: "Vàng lên thì gạo cũng lên, xăng cũng lên. Cái gì cũng lên, chỉ có lương của anh là thích đứng yên một chỗ như đứa trẻ bị phạt."
Tôi nhai miếng sườn ngon lành và thắc mắc: "Tại sao vàng lại phải lên hả ba? Nó không biết mỏi chân à?"
Ba nhìn tôi, một ánh nhìn vừa buồn cười vừa pha chút thương hại. Ba bảo: "Lớn lên con sẽ hiểu. Vàng lên nghĩa là tiền của chúng ta ít đi một chút."
Tôi nhăn trán: "Nếu nó làm tiền ít đi, sao ba không bảo nó xuống đi? Như lúc con leo lên cây khế, ba bảo con xuống ngay kẻo ngã ấy."
Ba cười khà khà, một điệu cười hiếm hoi trong những ngày bận rộn. "Giá mà kinh tế cũng dễ bảo như con, Tí ạ."
Đấy, người lớn luôn kết thúc những câu hỏi sâu sắc của tôi bằng câu "lớn lên con sẽ hiểu". Đó là một câu trả lời vạn năng, dùng để che đậy sự thật rằng chính họ cũng đang bị lạc lối trong một mê cung của những con số và những khái niệm trừu tượng.
Ăn cơm xong, nhiệm vụ của tôi là đi ngủ trưa. Đó là cực hình lớn nhất đối với một đứa trẻ tám tuổi. Ngủ trưa là một sự lãng phí thời gian khủng khiếp. Trong lúc tôi nhắm mắt lại để cố tìm kiếm một giấc mơ chẳng bao giờ đến đúng hẹn, biết đâu một bông hoa mười giờ vừa kịp nở, một chú chuồn chuồn kim vừa đậu xuống cầu ao, hay thằng Hải sún vừa tìm ra một tổ dế mới?
Tôi nằm trên chiếc chiếu trúc mát lạnh, nghe tiếng quạt trần quay đều đều "vù... vù... vù...". Tiếng quạt như một loại bùa chú gây mê, nhưng tôi vẫn cố cưỡng lại. Tôi nhìn ra ngoài cửa sổ. Nắng trưa vàng óng như mật ong đổ xuống sân gạch. Một con mèo mướp đang nằm cuộn tròn trên đống củi khô, nom nó thư thái đến mức tôi phát ghen. Con mèo không phải đi làm, không phải lo giá vàng, cũng không phải học bảng cửu chương. Nó chỉ việc sống, ngủ và thi thoảng bắt một con chuột để tỏ vẻ có ích.
"Tí, ngủ đi con. Đừng có nhìn chằm chằm ra cửa sổ thế." Tiếng mẹ vọng ra từ phòng trong.
Mẹ tôi có một khả năng ngoại cảm kỳ lạ. Ngay cả khi mẹ không ở trong phòng, mẹ vẫn biết tôi đang làm gì. Tôi đoán là mẹ có lắp một cái camera bí mật nào đó vào không trung, hoặc đơn giản là tất cả các bà mẹ đều là những phù thủy đã giải nghệ.
Tôi nhắm mắt lại, nhưng tâm trí tôi đã lẻn qua cửa sổ, nhảy qua bờ rào hoa dâm bụt để sang nhà thằng Hải sún.
Hải sún là bạn thân nhất của tôi, dù nó thiếu mất hai cái răng cửa vì một lần cố gắng học bay từ trên cây ổi xuống đất. Nó tin rằng nếu mình vỗ cánh đủ nhanh bằng hai cái tàu lá chuối, mình có thể thắng được lực hút của trái đất. Kết quả là lực hút trái đất thắng, còn hai cái răng của nó thì đi du lịch xuống lòng đất luôn.
Hải sún có một triết lý về cuộc sống rất đơn giản: "Thứ gì không ăn được thì không quan trọng".
Chiều hôm đó, sau khi kết thúc buổi ngủ trưa cưỡng bức, tôi và Hải sún ngồi bên bờ ao, ném những viên sỏi xuống mặt nước để xem những vòng tròn loang ra.
"Này Tí, mày có nghĩ người lớn từng là trẻ con không?" Hải sún hỏi, tay mân mê một con dế mèn vừa bắt được.
"Mẹ tao bảo thế. Mẹ bảo ngày xưa mẹ cũng hay trốn ngủ trưa đi hái trộm ổi."
Hải sún nhìn con dế, vẻ mặt đăm chiêu: "Thế thì lạ thật. Tại sao khi lớn lên họ lại quên sạch mọi thứ nhỉ? Họ quên cách leo cây, quên cách nói chuyện với dế, và quan trọng nhất là họ quên mất rằng một viên bi đẹp có giá trị hơn một tờ hóa đơn."
Tôi thở dài, cảm thấy một nỗi buồn man mác len lỏi vào lòng, dù tôi chẳng biết buồn vì cái gì. "Chắc là vì đầu họ chứa quá nhiều thứ khác. Nào là tiền bạc, nào là công việc, nào là những cuộc họp. Đầu họ giống như một cái tủ chật cứng, muốn nhét cái mới vào thì phải vứt cái cũ đi. Và cái cũ thường là những trò chơi của tụi mình."
Hải sún gật đầu, có vẻ đắc ý với phát hiện của tôi. "Vậy thì tao sẽ không bao giờ vứt bỏ cái gì cả. Tao sẽ làm một cái đầu thật to, to như cái thúng ấy, để chứa hết tất cả bi, dế và cả những buổi chiều như thế này."
"Nhưng đầu to quá thì mày sẽ không chui xuống gầm bàn được đâu," tôi nhắc nhở.
Hải sún lặng im. Đó là một bài toán hóc búa. Chúng tôi ngồi đó, hai đứa trẻ giữa một buổi chiều vàng, đối mặt với sự thật phũ phàng rằng thời gian là một tên trộm tàn nhẫn nhất. Nó không lấy đi ví tiền của bạn, nó lấy đi khả năng nhìn thấy phép màu trong những điều bình dị.
Bỗng nhiên, từ phía nhà tôi, tiếng gọi của ba vang lên. Ba đang đứng bên cửa sổ, tay cầm một xấp giấy tờ. Nhìn từ xa, ba trông thật nhỏ bé giữa cái khung cửa gỗ đại thụ.
"Tí ơi! Về ba bảo!"
Tôi đứng dậy, phủi mông quần. Hải sún cũng đứng dậy, thả con dế mèn về với đám cỏ. Con dế nhảy phóc đi, biến mất trong màu xanh thẫm, tự do và không hề biết đến những lo toan của loài người.
Khi tôi chạy về đến sân, ba đưa cho tôi một tờ giấy trắng. "Ba mới gấp cho con chiếc máy bay này. Loại máy bay siêu hạng, có thể bay qua cả bờ rào nhà bác Tám đấy."
Tôi nhận lấy chiếc máy bay từ tay ba. Nó được gấp bằng một tờ hóa đơn cũ, màu mực in đã nhạt nhòa. Tôi nhìn ba, thấy đôi mắt ba lấp lánh một niềm vui thơ trẻ, thứ ánh sáng mà ban nãy, khi nhìn vào bản tin tài chính, tôi không hề thấy.
Hóa ra, đôi khi người lớn không hoàn toàn quên mất cách làm trẻ con. Họ chỉ cất nó vào một ngăn kéo bí mật nào đó, và chỉ mở ra khi họ cảm thấy thế giới bên trên quá đỗi nặng nề.
Tôi giơ tay, lấy đà và phóng chiếc máy bay đi. Nó chao lượn trong không trung, vượt qua giàn mướp đang nở hoa vàng, vượt qua cả nỗi lo về giá vàng của ba, rồi đáp xuống nhẹ nhàng trên thảm cỏ xanh.
Lúc đó, tôi hiểu rằng gầm bàn không phải là nơi duy nhất để trốn chạy. Chỉ cần còn một chiếc máy bay giấy, người ta vẫn có thể bay lên khỏi những bộn bề, dù chỉ trong một vài giây ngắn ngủi.
Tôi quay sang nhìn ba, cười toe toét: "Ba gấp cho con chiếc nữa đi! Chiếc này bay chưa tới mặt trăng đâu!"
Ba cười, nụ cười làm những nếp nhăn nơi khóe mắt xô lại vào nhau, trông hiền lành như một ông tiên trong truyện cổ tích. Ba ngồi xuống bậc thềm, tỉ mẩn gấp một tờ giấy khác. Và trong khoảnh khắc đó, tôi thấy ba không còn là một người lớn đầy ưu tư nữa. Ba chỉ là một cậu bé cao lớn, đang bận rộn với sứ mệnh chinh phục bầu trời cùng con trai mình.
Buổi chiều hôm ấy, sân nhà tôi đầy những máy bay giấy. Chúng nằm rải rác như những cánh chim trắng lạc đàn, mang theo cả những lo toan của ba và những giấc mơ của tôi gửi vào gió.
Tôi nhận ra một điều quan trọng: Người lớn không đáng ghét, họ chỉ đáng thương thôi. Họ phải đóng vai những người nghiêm túc quá lâu đến nỗi đôi khi họ quên mất cách tháo chiếc mặt nạ đó xuống. Và nhiệm vụ của những đứa trẻ như tôi, có lẽ là thỉnh thoảng kéo họ xuống gầm bàn, hoặc tặng họ một chiếc máy bay giấy, để họ nhớ rằng mình cũng từng biết bay.
Đêm đó, tôi nằm trong màn, nghe tiếng dế mèn kêu ngoài vườn. Tôi nghĩ về đàn kiến dưới gầm bàn, về hai cái răng của Hải sún, và về những nếp nhăn trên trán ba. Thế giới đời thường này, với tất cả sự vụn vặt và rắc rối của nó, bỗng trở nên lấp lánh lạ thường.
Hóa ra, để thấy được vẻ đẹp của cuộc sống, ta không cần phải nhìn bằng đôi mắt của một nhà thông thái. Ta chỉ cần nhìn bằng đôi mắt của một đứa trẻ đang ngồi dưới gầm bàn, chờ đợi một ngày mai đầy những chuyến phiêu lưu mới.
Tôi nhắm mắt lại, cảm nhận hơi thở của mùa hè đang tràn vào qua khe cửa sổ. Tuổi thơ không phải là một quãng thời gian, nó là một trạng thái của trái tim. Và chừng nào tôi còn thích thú với một chiếc máy bay gấp bằng hóa đơn, chừng đó tôi vẫn còn giữ được chiếc vé quý giá nhất để ở lại với vương quốc của chính mình.
Tôi sẽ không bao giờ lớn lên theo cách mà họ muốn. Tôi sẽ lớn lên theo cách của một cái cây, vươn cao lên bầu trời nhưng rễ vẫn cắm sâu vào mảnh đất của những kỷ niệm trong veo này.
Và tôi ngủ thiếp đi, mơ thấy mình đang ngồi trên một chiếc máy bay giấy khổng lồ, bay qua những cánh đồng kẹo kéo thơm lừng, nơi giá vàng luôn đứng yên và những nụ cười thì không bao giờ tắt.
Tôi mong bạn cũng có một chiếc máy bay như thế, bạn thân mến. Nếu chưa có, hãy thử nhìn xuống gầm bàn xem, biết đâu bạn sẽ tìm thấy nó ở đó.