Cái chết là một từ ngữ quá lớn so với vốn từ vựng hạn hẹp của một đứa trẻ tám tuổi. Trong thế giới của tôi, những thứ biến mất thường sẽ quay trở lại: mặt trời lặn rồi sẽ mọc, mùa hè đi rồi mùa hè sẽ tái ngộ, ngay cả chiếc răng sún của thằng Hải cũng được ba nó hứa rằng sẽ có một chiếc răng khác mọc lên thay thế. Thế nhưng, vào một buổi sáng chủ nhật đẫm sương, tôi học được rằng có những sự biến mất là mãi mãi, và nó bắt đầu từ con Mướp.
Con Mướp không phải là một con mèo quý tộc. Nó là một gã giang hồ vặt với cái tai bên trái bị sứt một miếng — kết quả của một trận thư hùng giành lãnh thổ trên mái tôn — và bộ lông vằn vện lúc nào cũng dính đầy cỏ may. Nó ngủ nhiều đến mức tôi tưởng nó là một bức tượng lông mềm đặt trên đống củi khô sau bếp. Mướp là người bạn duy nhất không bao giờ phàn nàn khi tôi kể cho nó nghe về những kế hoạch thống trị gầm bàn, nó chỉ lim dim mắt, thỉnh thoảng khẽ ngoáy đuôi như để ra hiệu: "Ừ, tôi đang nghe đây, tiếp đi vị hoàng đế nhí".
Sáng hôm đó, tôi tìm thấy Mướp nằm cuộn tròn dưới gốc cây khế. Nó trông như đang ngủ, một giấc ngủ sâu hơn mọi ngày. Nhưng khi tôi chạm tay vào bộ lông của nó, một cảm giác lạnh lẽo chạy dọc sống lưng tôi. Nó không còn hơi ấm của nắng, không còn tiếng "gừ gừ" rung nhẹ nơi lồng ngực. Mướp đã rời bỏ vương quốc này để đi đến một nơi mà không con chuột nào có thể quấy rầy nó nữa.
"Tí ơi, Mướp nó... nó đi rồi con ạ," tiếng mẹ vang lên sau lưng tôi, nhẹ hẫng và buồn bã.
Tôi không khóc ngay. Tôi chỉ thấy lạ. Tại sao một sinh vật hôm qua còn nhảy phóc lên vai tôi lại có thể trở nên nặng nề và im lìm đến thế?
"Nó đi đâu hả mẹ? Sao nó không mang theo bộ lông này? Sao nó lại để lại thân xác lạnh ngắt ở đây?" tôi hỏi, những câu hỏi ngớ ngẩn mà có lẽ ngay cả những triết gia vĩ đại nhất cũng phải lúng túng.
Mẹ xoa đầu tôi, ánh mắt nhìn ra phía xa xăm: "Nó đi về phía bên kia bầu trời. Khi một sinh vật đã hoàn thành xong nhiệm vụ mang lại niềm vui cho thế gian, ông Trời sẽ gọi chúng về để nghỉ ngơi."
Tôi chạy sang nhà Hải sún. Thằng bạn thân của tôi nghe tin dữ thì bỏ dở cả bát cơm nguội, nó chạy sang với vẻ mặt nghiêm trọng như một vị cố vấn quốc gia vừa nghe tin kinh thành thất thủ. Con Tủn điệu cũng xuất hiện, trên tay nó là một bó hoa vạn thọ vàng rực — loại hoa mà nó bảo là "sang trọng nhất cho một chuyến đi xa".
"Chúng ta phải làm một đám tang thật lớn," Hải sún tuyên bố. "Mướp không phải là con mèo thường, nó là cận vệ của hoàng cung gầm bàn cơ mà."
Thế là, một buổi lễ tiễn biệt được diễn ra dưới gốc cây ổi, nơi có bóng râm mát mẻ nhất khu vườn. Hải sún chịu trách nhiệm đào huyệt. Nó đào một cái hố nhỏ, vuông vức và cẩn thận như đang xây dựng một công trình kiến trúc để đời. Tủn điệu thì trải một lớp lá chuối xanh mướt xuống dưới, nó còn cẩn thận đặt thêm một con cá gỗ mà nó mượn được từ bộ đồ chơi nấu ăn.
"Để sang bên kia thế giới, Mướp có cái mà ăn, chứ nó lười bắt chuột lắm," Tủn sụt sịt nói.
Tôi đặt Mướp xuống. Lúc này, nước mắt tôi mới bắt đầu rơi. Tôi chợt nhận ra rằng, từ nay về sau, dưới gầm bàn sẽ chỉ còn mình tôi với những con kiến. Sẽ không còn ai cọ cái đầu đầy lông vào chân tôi, không còn tiếng kêu "meo meo" đòi ăn mỗi khi tôi đi học về. Sự biến mất không phải là một khoảng trống trên mặt đất, mà là một khoảng trống trong lòng người.
"Này Tí, đừng buồn," Hải sún vỗ vai tôi, dù mắt nó cũng đỏ hoe. "Tao đọc truyện thấy bảo mèo có chín cái mạng. Chắc là nó chỉ dùng hết mạng này ở nhà mày thôi, bây giờ nó đang đầu thai thành một con mèo khác ở đâu đó rồi."
Tôi nhìn ngôi mộ nhỏ đã được lấp đất bằng phẳng, trên cắm một cành hoa vạn thọ. "Nếu nó đầu thai, làm sao tao nhận ra nó được? Nó có còn cái tai sứt và thích nghe tao kể chuyện không?"
Câu hỏi của tôi làm cả bọn im lặng. Chúng tôi ngồi bệt xuống đất, vây quanh nấm mồ nhỏ. Một cơn gió thổi qua, làm những lá ổi rụng xào xạc. Thế giới người lớn ngoài kia vẫn đang vận hành. Ba tôi vẫn đang đọc báo, mẹ vẫn đang nấu cơm, tiếng đài radio của ông nội vẫn rè rè phát ra những bản nhạc cũ. Họ dường như không nhận ra rằng một phần ký ức của tôi vừa bị chôn vùi dưới lớp đất này.
"Người lớn thật lạ," Tủn điệu lên tiếng, tay nó lơ đãng vẽ những vòng tròn trên đất. "Hồi ông nội em mất, mọi người khóc lóc ghê lắm, nhưng chỉ vài ngày sau, họ lại cười nói, lại bàn chuyện giá vàng, chuyện đám cưới đám hỏi. Sao họ có thể quên nhanh đến thế?"
Hải sún triết lý: "Họ không quên đâu, họ chỉ giả vờ bận rộn để không phải nhớ thôi. Ba tao bảo, nếu cứ ngồi buồn mãi thì lấy ai ra tiền mà mua gạo. Nỗi buồn của người lớn đắt đỏ lắm, họ không dám tiêu xài hoang phí như tụi mình."
Tôi chợt nhớ đến ông nội. Ông thường ngồi lặng lẽ ở hiên nhà, nhìn vào khoảng không vô định. Có lẽ ông đang nhìn thấy tất cả những người đã "biến mất" trong cuộc đời ông. Có lẽ họ đang đứng ở đó, trong bóng râm của cây đa, hay trong tiếng rè rè của chiếc radio cũ. Người lớn không quên, họ chỉ chuyển những người thân yêu từ cuộc đời thực vào một căn phòng bí mật trong tim, và khóa cửa lại để tiếp tục sống.
Chiều hôm đó, tôi thấy ông nội đi ra sau vườn. Ông đứng trước ngôi mộ của con Mướp, tay cầm một nén nhang nhỏ. Khói nhang bay nghi ngút, cay nồng nhưng dịu nhẹ.
"Ông ơi, Mướp có về thăm con được không ạ?" tôi hỏi, giọng vẫn còn run.
Ông nội nhìn tôi, đôi mắt hiền từ như chứa đựng cả một kho tàng sự sống. "Nó vẫn ở đây thôi con. Trong tiếng lá rụng, trong cơn gió chiều, và đặc biệt là trong những câu chuyện mà con sẽ kể sau này. Con người ta, hay con vật cũng vậy, chỉ thực sự biến mất khi không còn ai nhắc đến họ nữa."
Tôi nhìn vào làn khói nhang đang tan dần trong không khí. "Nghĩa là nếu con vẫn nhớ Mướp, thì Mướp vẫn còn sống ạ?"
"Đúng vậy. Sự tồn tại không chỉ nằm ở hơi thở. Nó nằm ở dấu ấn mà ta để lại trong lòng người khác. Mướp đã để lại cho con những buổi trưa bình yên, những lần bầu bạn dưới gầm bàn. Những thứ đó không ai chôn đi được."
Lời nói của ông nội giống như một luồng sáng chiếu vào cái tâm trí đang u tối của tôi. Tôi bỗng thấy cái chết không còn là một con quái vật đáng sợ đến cướp đi mọi thứ. Nó chỉ là một người gác cổng, đưa những người bạn của chúng ta vào cõi ký ức, nơi họ trở nên bất tử và không bao giờ phải chịu đau đớn nữa.
Đám tang kết thúc, nhưng bài học về sự biến mất thì vẫn còn đó, âm ỉ và sâu sắc. Những ngày sau, tôi vẫn theo thói quen gọi "Mướp ơi" mỗi khi đi học về, để rồi lại hụt hẫng khi nhận ra sự tĩnh lặng. Nhưng thay vì khóc, tôi bắt đầu học cách "nhìn thấy" Mướp bằng trí tưởng tượng. Tôi tưởng tượng nó đang nằm trên những đám mây trắng bồng bềnh như những chiếc bánh bao khổng lồ, tưởng tượng nó đang chơi đùa với những thiên thần kiến.
Một buổi trưa, khi đang ngồi dưới gầm bàn, tôi thấy một con mèo lạ — một con mèo nhỏ xíu, gầy gò với bộ lông vàng nhạt — đang rụt rè đứng ở cửa phòng khách. Nó nhìn tôi bằng đôi mắt to tròn, đầy vẻ dò xét nhưng cũng rất tò mò.
"Mướp đấy à?" tôi thì thầm.
Con mèo nhỏ không đáp lại bằng tiếng "meo" quen thuộc, nhưng nó bước tới, cọ cái đầu nhỏ xíu vào chân tôi. Một cảm giác ấm áp lại trỗi dậy. Tôi chợt hiểu ra điều Hải sún nói về "chín cái mạng". Cuộc sống là một dòng chảy liên tục. Một người bạn ra đi để nhường chỗ cho một người bạn khác đến, mang theo những niềm vui mới nhưng vẫn giữ lại sợi dây liên kết với quá khứ.
Tôi chia cho con mèo vàng một mẩu bánh quy. Nó ăn ngon lành rồi nằm cuộn tròn đúng vị trí mà con Mướp từng nằm.
Chiều hôm đó, tôi kể cho ba nghe về sự xuất hiện của con mèo mới. Ba dừng việc đọc báo, nhìn tôi rồi nhìn con mèo nhỏ. "Cuộc đời là một chuỗi những cuộc chia ly và hội ngộ, Tí ạ. Con học được cách đón nhận sự mất mát, nghĩa là con đã bắt đầu lớn thêm một chút rồi đấy."
Tôi nhìn ba, rồi nhìn sang mẹ đang bận rộn trong bếp. Tôi tự hỏi, liệu họ đã phải trải qua bao nhiêu "đám tang" của ký ức để có thể đứng vững như ngày hôm nay? Họ có những ngôi mộ nào trong lòng mà không bao giờ cho tôi thấy?
Người lớn thật dũng cảm. Họ mang theo cả một nghĩa trang của những hoài niệm nhưng vẫn có thể mỉm cười để gấp máy bay giấy cho con, vẫn có thể lo lắng về giá vàng để xây dựng một tương lai vững chãi. Còn tôi, tôi mới chỉ bắt đầu những bước chân đầu tiên trên con đường của sự chiêm nghiệm, nơi mỗi dấu chân đều in hình một sự biến mất.
Bốn đứa chúng tôi — tôi, Hải sún, Tủn điệu và con mèo vàng — lại tụ họp dưới gốc cây khế. Chúng tôi không còn buồn bã nữa. Hải sún mang ra một cái hộp carton, bảo là "biệt thự mới" cho thành viên mới của nhóm.
"Tí, mày đặt tên cho nó đi. Đừng gọi là Mướp nữa, để tên đó cho gã cận vệ già đi," Hải sún gợi ý.
Tôi nhìn con mèo vàng đang đùa nghịch với một chiếc lá rụng. "Gọi nó là Nắng. Vì nó đến vào lúc chúng ta đang cần ánh sáng nhất sau cơn mưa buồn."
Cả bọn đồng ý. Thế là vương quốc gầm bàn có một thành viên mới.
Khi bóng tối dần phủ xuống, tôi đứng bên mộ con Mướp một lần cuối trong ngày. Cành hoa vạn thọ đã hơi héo, nhưng hạt giống của nó chắc chắn sẽ rơi xuống đất và mọc lên những bông hoa mới vào mùa sau. Sự biến mất, suy cho cùng, chỉ là một cách để sự sống tái sinh dưới một hình hài khác.
Dưới gầm bàn tối nay, tôi không còn cô đơn. Tôi nghe thấy tiếng thở đều đặn của Nắng, tiếng radio xa xăm của ông nội và cả tiếng thì thầm của gió kể về những linh hồn mèo đang bay lượn trên bầu trời sao.
Tôi nhận ra rằng, người lớn không đáng thương vì họ phải đối mặt với sự mất mát. Họ đáng phục vì họ biết cách biến nỗi đau thành sức mạnh để che chở cho những đứa trẻ như tôi khỏi sự lạnh lẽo của thực tại. Và tôi cũng sẽ học cách làm như thế. Tôi sẽ giữ gìn những kỷ niệm về Mướp thật kỹ, giống như cách ông nội giữ những bản nhạc trong chiếc radio cũ, để một ngày nào đó khi tôi trở thành người lớn, tôi cũng sẽ có một "kho tàng" để kể lại cho những đứa trẻ của mình.
Đêm đó, tôi ngủ một giấc thật ngon. Trong mơ, tôi thấy Mướp với cái tai sứt đang ngồi trên một mặt trăng bằng phô mai, nó nháy mắt với tôi như muốn nói: "Cậu bé, cậu làm tốt lắm. Cứ tiếp tục làm vị hoàng đế của gầm bàn đi, tôi sẽ canh gác bầu trời cho cậu".
Sáng hôm sau, mặt trời lại mọc. Nắng vàng lại trải dài trên sân. Cuộc sống thường nhật vẫn tiếp diễn, nhưng trong trái tim tôi, đã có một sự thay đổi lặng lẽ. Tôi đã hiểu rằng, yêu thương một ai đó đồng nghĩa với việc chấp nhận rằng một ngày nào đó họ sẽ biến mất, nhưng sự biến mất đó không bao giờ là kết thúc nếu chúng ta vẫn còn giữ được vị ngọt của những quả khế đã từng chia đôi.
Tôi vươn vai, hít hà mùi sương sớm. Nắng (con mèo) chạy lại quấn quýt dưới chân. Tôi mỉm cười, sẵn sàng cho một ngày mới với những bài học mới, trong cái vương quốc bé nhỏ nhưng đầy rẫy những triết lý vĩ đại của riêng mình.
Sự biến mất hóa ra không đáng sợ đến thế, nếu chúng ta nhìn nó bằng con mắt của một đứa trẻ luôn tin vào những phép màu của sự hồi sinh.