Sau những ngày mải miết theo đuổi những cánh diều trên bầu trời cao rộng, vương quốc của chúng tôi bỗng chốc bị thu hút bởi một thứ quyền năng mới, không đến từ gió hay mây, mà đến từ một chiếc hộp gỗ màu đen bóng bẩy đặt trang trọng trên chiếc bàn giữa nhà bác Trưởng. Đó là chiếc vô tuyến truyền hình trắng đen đầu tiên xuất hiện ở cái vùng đất vốn chỉ quen với ánh đèn dầu và tiếng đài phát thanh rè rè mỗi sớm mai.
Sự kiện này đối với Đảo Vàng chẳng khác nào một cuộc cách mạng. Người lớn gác lại những câu chuyện về giá thóc, trẻ con quên mất những trận bóng giẻ vụn. Tất cả sự tò mò, háo hức và cả những lời đồn thổi kỳ quái đều đổ dồn về ngôi nhà ngói đỏ nằm dưới rặng nhãn già.
"Tao nghe nói trong cái hộp đó có những người tí hon sinh sống. Họ biết hát, biết múa và biết cả làm xiếc nữa."
Thằng Tèo tuyên bố khi ba đứa chúng tôi đang đứng lóng ngóng ngoài sân nhà bác Trưởng, cố gắng kiễng chân nhìn qua ô cửa sổ gỗ. Nó cầm một mẩu ăng-ten bằng dây nhôm cũ, vẻ mặt như một nhà khoa học đang nghiên cứu một hành tinh mới.
"Người tí hon sao mà chui vào đó được? Họ ăn bằng gì? Ngủ ở đâu?" – Con Tí hỏi, gương mặt nó hiện rõ sự hoang mang xen lẫn kinh ngạc.
"Thì họ ăn bằng điện chứ sao! Mày không thấy cái dây thừng đen thùi lùi cắm vào tường kia à? Đó là đường dẫn cơm cho họ đấy." – Tèo giải thích một cách đầy tự tin, dù chính nó cũng chưa một lần được chạm tay vào cái hộp ấy.
Tôi đứng lặng thinh, nhìn cái bóng phản chiếu của bầu trời trên mặt kính hơi cong của chiếc tivi. Trong tâm trí một đứa trẻ mười một tuổi như tôi, cái hộp đen kia không chỉ là một món đồ điện tử, nó là một cánh cửa thần kỳ dẫn đến những thế giới mà ngay cả những cuốn sách ở nhà ông giáo cũng chưa kịp kể hết.
Buổi tối hôm đó là một buổi tối lịch sử. Tin tức về việc nhà bác Trưởng "mở máy" lan đi nhanh hơn cả tiếng sáo diều. Ngay từ khi ánh hoàng hôn còn chưa tắt hẳn trên rặng tre, bà con lối xóm đã lục tục kéo đến. Người mang theo cái ghế đẩu, người xách theo manh chiếu rách, ai nấy đều hăm hở như đi xem hội đình.
Sân nhà bác Trưởng vốn rộng thênh thang nhưng hôm nay bỗng trở nên chật chội. Mùi mồ hôi mặn mòi của những người vừa đi làm đồng về, mùi khói thuốc lào thơm nồng và cả mùi trầu không cay nồng từ các bà lão hòa quyện vào nhau, tạo nên một bầu không khí náo nhiệt chưa từng thấy.
"Trật tự nào! Sắp đến giờ rồi!" – Tiếng bác Trưởng vang lên đầy quyền uy.
Bác bước lại gần chiếc tivi, cử chỉ chậm rãi và kính cẩn như thể đang thực hiện một nghi thức tôn giáo. Bác vặn cái núm tròn "tạch" một tiếng. Một luồng sáng trắng xanh bỗng bừng lên từ màn hình, soi rõ những gương mặt đang nín thở chờ đợi. Những hạt nhiễu trắng li ti nhảy múa như những đàn muỗi đói, kèm theo tiếng xè xè vang động.
"Kìa! Người tí hon sắp xuất hiện rồi!" – Con Tí reo khẽ, nó nắm chặt lấy tay tôi.
Sau một hồi bác Trưởng loay hoay xoay chiếc cột ăng-ten bằng tre ở ngoài sân theo tiếng hô "được rồi!", "chưa được!", "sang trái một tí!" của đám đông, hình ảnh bỗng chốc hiện ra. Đó là một người phụ nữ đang nói, gương mặt cô ấy xám xịt nhưng đôi mắt lại lấp lánh lạ thường.
Cả sân bỗng im phăng phắc. Người ta sững sờ nhìn cái bóng hình biết cử động và phát ra tiếng nói ngay trước mắt mình. Một bà cụ già móm mém run rẩy đưa tay lên sờ vào màn hình rồi vội vàng rụt lại:
"Ôi giời đất ơi, sao họ lại chui được vào cái khung ảnh nhỏ xíu thế kia? Có khi nào là quỷ hiện hình không ông nó?"
Ông cụ bên cạnh vừa rít một hơi thuốc lào, vừa thủng thẳng đáp:
"Quỷ cái gì mà quỷ, đây là khoa học đấy bà ạ. Người ta bắt lấy cái sóng ở trên trời rồi nhốt vào trong cái hộp này. Cứ như là mình bắt con cá vào lờ thôi."
Thằng Tèo và tôi chen chúc ở hàng ghế đầu, mắt không rời khỏi màn hình dù chỉ một giây. Trên cái nền trắng đen mờ ảo ấy, thế giới hiện ra thật lộng lẫy. Có những tòa nhà cao tầng vươn tới tận mây xanh, có những đoàn tàu dài dằng dặc xình xịch chạy qua những cánh đồng không phải là lúa mà là một loài cây lạ lẫm. Chúng tôi thấy cả những cuộc chiến đấu của các anh hùng, thấy những điệu múa uyển chuyển mà gánh xiếc rong hôm nọ còn lâu mới sánh kịp.
"Mùi này, mày có thấy những người trong đó họ cười không?" – Tèo hỏi, giọng nó nhỏ xíu – "Họ ở trong cái hộp chật chội thế, chắc là phải mệt lắm nhỉ?"
"Tao nghĩ họ không mệt đâu." – Tôi trả lời – "Họ đang kể chuyện cho chúng mình nghe đấy. Có lẽ họ là những thiên thần bị lạc vào thế giới điện tử, và nhiệm vụ của họ là mang ánh sáng từ phương xa về cho cái làng tối tăm này."
Nhưng buổi xem chung không chỉ có sự ngỡ ngàng, nó còn là một sân khấu của những tình huống dở khóc dở cười. Mỗi khi có cảnh quay một con hổ gầm vang, mấy đứa nhỏ lại giật mình ngã lăn ra đất, khóc thét lên vì tưởng con quái vật sẽ nhảy ra khỏi màn hình mà vồ lấy chúng. Hay mỗi khi hình ảnh bị nhiễu, cả sân lại đồng loạt đứng dậy, bắt đầu màn "ngoại cảm tập thể" bằng cách hướng dẫn bác Trưởng xoay cột tre ngoài sân.
"Xoay nữa đi bác ơi! Mất đầu ông tướng rồi!"
"Dừng lại! Đẹp rồi! Giữ nguyên thế nhá!"
Bác Trưởng mồ hôi nhễ nhại, tay giữ khư khư cái cột tre như thể đang giữ lấy vận mệnh của cả làng. Giữa bóng tối của đêm đen vùng cực Bắc Đảo Vàng, hình ảnh những con người nông dân lam lũ, chân lấm tay bùn, đang cùng nhau hướng về một nguồn sáng kỳ lạ, tạo nên một khung cảnh vừa bi tráng vừa đầy hy vọng.
"Này Tèo, mày có thấy bác Trưởng giống như người đang câu cá không?" – Con Tí cười khúc khích – "Bác ấy câu những hình ảnh từ bầu trời rơi xuống."
"Câu được hình ảnh nhưng không câu được sự thật đâu." – Thằng Tèo bỗng nhiên trầm ngâm – "Mày nhìn xem, trong đó cái gì cũng đẹp, cái gì cũng rực rỡ. Nhưng ở ngoài này, mình vẫn phải lội bùn, vẫn phải ăn cơm độn ngô. Cái hộp đó chỉ là một giấc mơ ngắn ngủi thôi."
Tôi nhìn Tèo, ngạc nhiên vì sự già dặn đột ngột của nó. Có lẽ ánh sáng từ chiếc tivi đã chiếu rọi vào một góc tối nào đó trong tâm hồn nó, làm nảy mầm một sự nhận thức về khoảng cách giữa thực tại và những ảo ảnh phương xa.
Khi chương trình kết thúc bằng một bản nhạc không lời du dương, bác Trưởng tắt máy. Cánh cửa thần kỳ khép lại, trả lại cho ngôi nhà sự tĩnh lặng vốn có. Đám đông lục đục đứng dậy, xách ghế, cuốn chiếu đi về. Tiếng bàn tán vẫn còn xôn xao cả một quãng đường làng.
Ba đứa chúng tôi đi bộ về trên con đường mòn. Trăng đêm nay không tròn nhưng ánh sáng của nó vẫn dịu dàng hơn hẳn cái thứ ánh sáng trắng xanh lúc nãy. Gió thổi qua rặng nhãn, mang theo hơi sương mát lạnh làm tỉnh táo cả người.
"Mùi ơi, mày có thích cái hộp đen đó không?" – Tí hỏi, giọng nó có vẻ hơi buồn.
"Thích chứ. Nó làm tao thấy thế giới này rộng lớn quá."
"Nhưng tao lại thấy sợ." – Tí thú nhận – "Tao sợ một ngày nào đó, ai cũng chỉ nhìn vào cái hộp ấy mà quên mất việc nhìn vào nhau. Quên mất cả việc nhìn lên trời xem trăng có đẹp không."
Lời của Tí làm tôi chạnh lòng. Đúng thật, tối nay hàng trăm con người đã ngồi im lặng như những bức tượng, mắt dán chặt vào một cái màn hình nhỏ xíu, trong khi cả một bầu trời sao lấp lánh trên đầu và cánh đồng lúa đang rì rào kể chuyện ngay bên cạnh lại chẳng ai đoái hoài.
"Mày lo xa quá Tí ạ." – Tèo gạt đi – "Cái hộp đó chỉ là một món đồ chơi của người lớn thôi. Nó không thay thế được Đảo Vàng của mình đâu. Làm sao cái người tí hon trong tivi có thể cùng mình đi bắt châu chấu, hay làm sao cái xe lửa kia có thể chở mình ra mương hái hoa súng?"
Chúng tôi dừng chân lại dưới gốc đa cổ thụ. Ngôi miếu cổ nằm im lìm trong bóng tối, vẫn tỏa ra một uy quyền trầm mặc. Tôi chợt nhận ra rằng, dù cái tivi có mang đến bao nhiêu điều kỳ diệu từ thành phố xa xôi, nó cũng không thể chứa đựng được cái linh hồn của mảnh đất này. Nó không có mùi của bùn non, không có vị mặn của mồ hôi bố, và cũng chẳng có sự ấm áp từ bàn tay của mẹ.
"Này, chúng mày có để ý thấy lúc nãy bác Trưởng rất tự hào không?" – Tôi lên tiếng – "Bác ấy nhìn cái tivi như nhìn một đứa con cưng. Tao nghĩ người lớn họ cũng cần những giấc mơ."
"Người lớn khổ quá nên họ mới phải mơ qua cái tivi." – Tèo đúc kết – "Họ làm việc từ mờ sáng đến tối mịt, lưng đau gối mỏi. Cái hộp đó là cách để họ quên đi cái mệt, để họ thấy rằng ngoài kia vẫn còn những điều tốt đẹp đang chờ đợi. Tao sẽ không bao giờ mắng bố tao nếu bố đòi sang nhà bác Trưởng xem tivi nữa."
Ba đứa cùng cười. Sự bao dung của trẻ con đôi khi đến thật giản đơn và bất ngờ. Chúng tôi hiểu rằng thế giới đang thay đổi, những biểu tượng mới của văn minh đang len lỏi vào từng kẽ lá tre, từng mái nhà tranh. Đảo Vàng không còn là một ốc đảo biệt lập nữa.
Về đến nhà, tôi thấy bố vẫn đang ngồi hút thuốc bên hiên. Bố không đi xem tivi. Bố bảo bố thích nghe tiếng dế mèn hơn là tiếng nói phát ra từ cái hộp sắt.
"Thế nào, có thấy gì hay không con?" – Bố hỏi, làn khói thuốc trắng mờ bay lơ lửng trong đêm.
"Dạ, con thấy nhiều thứ lắm bố ạ. Có những cái nhà cao thật là cao, cao hơn cả cây tre nhà mình."
Bố cười, giọng trầm trầm:
"Nhà cao thì cũng để che nắng che mưa thôi con. Quan trọng là cái người sống trong nhà đó có thấy vui không. Con cứ xem cho biết thế giới, nhưng đừng để cái tivi nó lừa mất cái tâm hồn mình nhé."
Tôi ngồi xuống bên cạnh bố, cảm nhận hơi ấm từ cái chõng tre đã cũ. Tôi kể cho bố nghe về người ảo thuật hôm nọ và về những người tí hon trong tivi tối nay. Bố lắng nghe, thỉnh thoảng lại gật đầu. Trong khoảnh khắc đó, tôi nhận ra rằng sự kết nối giữa người với người thông qua lời kể chuyện còn sống động và chân thực hơn bất kỳ chương trình truyền hình nào.
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình đang bay lơ lửng giữa một thành phố rực rỡ ánh đèn như trong tivi. Nhưng kỳ lạ thay, mỗi khi tôi chạm vào một tòa nhà, nó lại biến thành một đống rơm khô. Mỗi khi tôi chạm vào một chiếc xe lửa, nó lại biến thành một con trâu già hiền lành. Và những người tí hon trong tivi bỗng nhiên bước ra ngoài, họ tháo bỏ những bộ đồ lấp lánh để khoác lên mình tấm áo nâu sồng, cùng tôi ra đồng gặt lúa.
Hóa ra, trong giấc mơ của một đứa trẻ Đảo Vàng, mọi vinh hoa phú quý của thế giới cuối cùng cũng đều quay trở về với màu vàng của ruộng đồng và sự bình dị của quê hương.
Sáng hôm sau, thằng Tèo lại đứng ở cổng làng, nhưng hôm nay nó không cầm diều hay gậy gỗ. Nó đang loay hoay dùng những mảnh gỗ thừa để đóng một cái khung nhỏ, rồi lồng vào đó một bức tranh nó tự vẽ bằng phấn màu.
"Mày làm gì đấy Tèo?"
"Tao đang làm cái tivi của riêng tao!" – Tèo hào hứng khoe – "Trong cái tivi này, hình ảnh sẽ không bao giờ bị nhiễu. Và quan trọng nhất là nhân vật chính sẽ là ba đứa mình."
Tôi nhìn vào cái "màn hình" gỗ của Tèo. Nó vẽ ba đứa tôi đang đứng trên đỉnh đồi thả diều, phía dưới là cánh đồng lúa chín vàng rực rỡ. Bức tranh tuy nguệch ngoạc nhưng tràn đầy sức sống.
"Cái tivi này chạy bằng gì?" – Con Tí tò mò.
"Nó chạy bằng trí tưởng tượng!" – Tèo gõ vào đầu mình – "Chỉ cần mình nhắm mắt lại, phim sẽ bắt đầu chiếu. Không cần cột ăng-ten, không cần điện, và không bao giờ tắt máy trừ khi mình không muốn mơ nữa."
Chúng tôi cùng nhau cười vang. Tiếng cười bay xa, vượt qua rặng tre, vượt qua cả ngôi nhà của bác Trưởng với cái cột tre cao ngất ngưởng. Đảo Vàng của chúng tôi vẫn rực rỡ dưới nắng mai, và dù thế giới có mang đến bao nhiêu chiếc hộp đen kỳ ảo, thì cái "tivi trí tưởng tượng" của ba đứa vẫn là thứ rực rỡ và chân thực nhất.
Chúng tôi tiếp tục bước đi trên con đường mòn, đôi chân trần lại chạm vào bùn đất ấm áp. Thế giới ngoài kia có thể có những tòa nhà cao tầng, có những con tàu chạy nhanh như gió, nhưng ở đây, chúng tôi có nhau, có cánh đồng và có những giấc mơ không bao giờ tắt.
Cuộc đời vẫn là một bộ phim dài tập tuyệt vời nhất, và chúng tôi chính là những đạo diễn, những diễn viên tự do nhất dưới bầu trời này.