Khi những dải sương mù cuối cùng của đêm trăng rằm tan biến vào hư không, nhường chỗ cho những tia nắng đầu tiên mang màu hổ phách rạng rỡ, làng quê tôi bỗng nhiên rung chuyển bởi một nhịp sống khác hẳn thường ngày. Đó không còn là cái nhịp điệu thong thả của những buổi trưa chăn trâu thả diều, hay cái tĩnh lặng của những buổi sớm mai nghe dế gáy. Cả làng như một cỗ máy khổng lồ vừa được tra dầu mỡ, bắt đầu vận hành với tất cả công suất. Mùa gặt chính thức bắt đầu.
Mùi lúa chín, lúc này không còn dịu dàng thoang thoảng như khi lúa "uốn câu", mà nó bốc lên nồng nàn, đậm đặc, phủ trùm lên mọi ngõ ngách. Đó là mùi của sự no ấm, của sự dâng hiến cuối cùng từ đất mẹ trước khi những bông lúa hóa thân thành hạt ngọc trong bồ.
"Mùi! Dậy chuẩn bị ấm nước chè xanh rồi mang ra đồng cho bố. Nhớ bỏ thêm vài lát gừng cho ấm bụng nhé!"
Tiếng mẹ tôi vọng lên từ sân nhà, kèm theo tiếng xoèn xoẹt của đá mài liềm. Mẹ tôi dậy từ khi gà còn chưa gáy sáng, chuẩn bị cơm nắm, nước uống và kiểm tra lại những đôi quang gánh đã cũ. Tôi lồm cồm bò dậy, dụi mắt nhìn ra sân. Bố tôi đang buộc lại chiếc xe thồ, những bắp tay cuồn cuộn nổi lên dưới ánh nắng sớm. Gương mặt bố rạng rỡ một vẻ kiêu hãnh lạ kỳ, cái vẻ kiêu hãnh của một người lính sắp bước vào trận đánh quyết định để bảo vệ thành quả của cả một năm dài.
Đường ra đồng hôm nay không còn là con đường đất cô đơn. Từng đoàn người kéo nhau đi, tiếng cười nói xôn xao, tiếng đòn gánh kẽo kẹt, tiếng những chiếc máy tuốt lúa chạy bằng dầu hỏa bắt đầu nổ máy xình xịch... xình xịch... vang động cả một góc trời.
"Chào bác Cả, năm nay lúa nhà mình chắc là 'vỡ bồ' bác nhỉ?" – Bố tôi chào một người hàng xóm đi ngang qua.
"Cầu trời khấn Phật, nhìn bông lúa trĩu thế kia thì chắc là không phụ công người đâu chú ạ!"
Tôi lẽo đẽo chạy theo sau bố, tay xách chiếc ấm tích bọc trong giỏ mây. Cánh đồng hiện ra trước mắt tôi như một đại dương vàng ròng mênh mông vô tận. Những làn sóng vàng xô nhau dưới cơn gió sớm, tạo nên những âm thanh rì rào như tiếng vỗ tay tán thưởng của đất trời. Những cánh cò trắng muốt chao lượn trên nền trời xanh ngắt, thi thoảng lại sà xuống những thửa ruộng vừa được gặt xong để tìm kiếm những chú cá cờ hay cào cào lạc lối.
Trận chiến bắt đầu. Những người nông dân dàn hàng ngang trên cánh đồng. Một tay họ nắm lấy khóm lúa, tay kia vung chiếc liềm cong vút, sắc lẹm. Xoẹt... xoẹt... xoẹt... Tiếng liềm cắt vào thân lúa nghe thật dứt khoát và ngọt ngào. Chỉ trong nháy mắt, những thửa ruộng vàng rực đã lùi bước, nhường chỗ cho những hàng gốc rạ thẳng tắp và những bó lúa được xếp gọn gàng như những quân cờ.
"Mùi! Đừng có đứng đấy ngẩn ngơ, mang nước lại đây cho các bác!" – Tiếng chú Tám gọi vang.
Tôi chạy thoăn thoắt trên những bờ mương, rót từng bát nước chè xanh đặc quánh cho những người đang mồ hôi nhễ nhại. Những gương mặt đỏ bừng dưới cái nắng, những tấm lưng áo ướt đẫm dính chặt vào da thịt, nhưng ánh mắt ai cũng lấp lánh niềm vui. Ở làng quê tôi, giọt mồ hôi mùa gặt không mang vị mặn của sự nhọc nhằn, mà mang vị ngọt của sự thành đạt.
"Này Mùi, mày có thấy bố tao gặt nhanh không?" – Thằng Hải "Sún" xuất hiện từ đâu đó, tay nó cũng đang cầm một bó lúa nhỏ, chắc là nó vừa mót được ở rìa ruộng.
"Bố mày gặt nhanh, nhưng bố tao mới là người thắt lạt khéo nhất. Nhìn kìa, bó lúa của bố tao tròn xoe, chắc nịch, có vứt từ trên xe thồ xuống cũng không bung được!"
Cái Tí cũng không chịu kém cạnh. Nó đang cùng mẹ nhặt những bông lúa rơi vãi trên mặt ruộng. Nó bảo rằng mỗi bông lúa bị bỏ quên là một giọt nước mắt của ông trời, nên nó phải nhặt cho bằng hết. Chúng tôi, những đứa trẻ tám tuổi, bỗng nhiên thấy mình cũng có trách nhiệm với mùa màng. Chúng tôi không còn nghịch bùn hay bắt dế, chúng tôi trở thành những "hậu phương" cần mẫn của cánh đồng.
Đến giữa trưa, khi mặt trời đứng bóng, cả cánh đồng như sôi lên dưới cái nóng hầm hập. Nhưng chẳng ai dừng tay. Người ta tranh thủ từng phút, từng giây để đưa lúa về sân kho trước khi những cơn mưa dông bất chợt của mùa thu đổ xuống. Tiếng máy tuốt lúa càng lúc càng dồn dập. Những hạt lúa vàng óng phun ra từ cửa máy như những tia lửa, rơi xuống những tấm bạt lớn tạo thành những ngọn núi nhỏ lung linh dưới nắng.
"Cho lúa vào máy đi các bác ơi! Nhanh tay lên kẻo tối!" – Tiếng anh thanh niên vận hành máy tuốt hét lớn giữa tiếng động cơ gầm rú.
Tôi đứng nhìn những hạt lúa nhảy múa. Đó là một cảnh tượng hùng vĩ. Những thân lúa rơm rạ sau khi đã dâng hiến hạt ngọc thì bị đẩy sang một bên, tạo thành những đống rơm cao ngất ngưởng. Rơm tươi có màu xanh nhạt và mùi ngái nồng đặc trưng, khác hẳn với mùi rơm khô giòn tan mà chúng tôi hay nằm chơi.
Bố tôi vác những bao lúa nặng trĩu trên vai, bước đi vững chãi trên con đường đất. Mỗi bao lúa ấy là một thành quả của bốn tháng ròng rã bán lưng cho trời. Tôi chạy theo sau, tay cầm chiếc nón lá quạt lấy quạt để cho bố.
"Bố ơi, bố có mệt không?"
Bố dừng lại một chút, đặt bao lúa xuống bờ mương, dùng vạt áo lau mồ hôi trên trán rồi nhìn tôi mỉm cười:
"Mệt chứ con, nhưng mà vui. Nhìn hạt lúa chắc thế này thì mùa đông năm nay nhà mình không lo đói nữa. Con thấy không, công sức của mình đổ xuống đất, đất sẽ không bao giờ phụ mình."
Lời bố nói làm tôi nhớ đến ông nội và bài học về "gốc rễ". Hóa ra, mùa thu hoạch vàng không chỉ là việc thu dọn những bông lúa ngoài kia, mà là thu hoạch sự kiên trì và niềm tin vào sự tử tế của đất đai. Người nông dân không chỉ trồng lúa, họ trồng cả hy vọng.
Buổi chiều, khi nắng đã nhạt màu và những bóng người trên cánh đồng đổ dài như những bức tranh cắt giấy, lúa bắt đầu được chở về từng nhà. Những chiếc xe thồ, xe cải tiến chất đầy lúa cao ngất, trông như những tổ chim khổng lồ đang di động trên con đường làng. Tiếng gọi nhau ơi ới, tiếng trẻ con nô đùa trên những đống rơm mới tạo nên một bầu không khí lễ hội thực sự.
Về đến sân nhà, mẹ tôi đã chuẩn bị sẵn những tấm cói lớn để phơi lúa. Những hạt lúa được rải đều ra sân, vàng rực dưới ánh hoàng hôn tím thẫm. Mùi lúa mới hòa quyện với mùi khói bếp từ gian nhà dưới bốc lên, tạo nên một hương vị bình yên đến lạ kỳ.
"Mùi này, con có biết hạt lúa này còn được gọi là gì không?" – Mẹ vừa đảo lúa vừa hỏi tôi.
"Dạ, là hạt gạo ạ?"
"Người ta còn gọi nó là 'Hạt Ngọc Trời' đấy con. Vì nó chắt lọc tinh hoa của nắng, gió, sương và cả tấm lòng của con người. Con ăn một bát cơm, là con đang ăn cả một mùa thu hoạch, ăn cả sự vất vả của bố mẹ và cả sự bao dung của trời đất."
Tôi nhìn những hạt lúa li ti trên sân. Mỗi hạt đều có một cái "đuôi" nhỏ xíu, trông như một sinh vật sống đang nằm ngủ. Tôi chợt thấy mình thật giàu có. Sự giàu có này không nằm ở tiền bạc, mà nằm ở sự hiện diện của những hạt lúa vàng rực che kín sân nhà, nằm ở nồi cơm gạo mới đang tỏa hương nghi ngút trong bếp.
Tối hôm đó, mâm cơm nhà tôi có thêm một đĩa lòng lợn luộc và một bát canh rau tập tàng nấu với tôm đồng—phần thưởng cho một ngày lao động vất vả. Bát cơm gạo mới trắng ngần, dẻo và thơm lừng vị ngọt của sữa lúa. Cả nhà ngồi bên nhau, tiếng bát đũa khua lạch cạch hòa cùng tiếng cười nói rôm rả.
"Năm nay nhà mình được mùa, tôi định sửa lại cái mái bếp cho bà, chứ mưa gió thế này tội bà quá," – Bố nói với mẹ, mắt nhìn về phía gian bếp cũ.
Mẹ mỉm cười, đôi mắt lấp lánh niềm hạnh phúc:
"Vâng, ông tính thế thì tốt quá. Còn dư chút ít thì mua cho thằng Mùi bộ quần áo mới để nó đi học, quần áo nó cũ quá rồi."
Tôi ngồi nghe bố mẹ bàn tính chuyện tương lai, lòng thấy ấm áp lạ kỳ. Mùa gặt không chỉ mang lại thóc lúa, nó mang lại những dự định, những ước mơ nhỏ bé nhưng vô cùng chân thực. Nó làm cho những lo toan trở nên nhẹ nhàng hơn và làm cho tình thân trở nên gắn bó hơn.
Ngoài kia, cánh đồng giờ đây chỉ còn lại những gốc rạ trơ trụi dưới ánh trăng. Nhưng trong lòng đất, những mầm sống mới đã bắt đầu chuẩn bị cho một chu kỳ khác. Tiếng dế mèn lại bắt đầu dạo lên bản nhạc đêm, nhưng bản nhạc hôm nay nghe có vẻ hân hoan hơn, như đang cùng dân làng ăn mừng chiến thắng.
Tôi bước ra sân, giẫm chân trần trên những hạt lúa mát lạnh. Cảm giác những hạt lúa lăn dưới bàn chân thật thú vị. Tôi nhìn lên bầu trời, thấy những ngôi sao cũng như những hạt lúa vàng được vãi trên nền trời đen thẫm. Tôi hiểu rằng, mỗi chúng ta cũng là một hạt lúa trong cánh đồng nhân gian này. Chúng ta cần nắng của tình thương, gió của thử thách và đất của sự bao dung để có thể "uốn câu" và chín rộ một cách rực rỡ nhất.
Mùa gặt chính thức bắt đầu, và mùa thu hoạch vàng của tâm hồn tôi cũng bắt đầu từ đó. Tôi không còn là cậu bé chỉ biết nghịch ngợm dưới gầm giường, tôi đã biết trân trọng giá trị của lao động, biết yêu những giọt mồ hôi của bố và biết ơn những hạt ngọc của mẹ.
Ngày mai, mặt trời sẽ lại lên, và chúng tôi sẽ lại ra đồng để thu hoạch những thửa ruộng còn lại. Cánh đồng sẽ dần trống trải, nhưng bồ lúa trong nhà sẽ đầy thêm, và những kỷ niệm về một mùa vàng sẽ mãi mãi lấp lánh trong tâm trí tôi như những hạt nắng không bao giờ tắt.
Đêm nay, tôi sẽ ngủ một giấc thật sâu, trong mùi thơm nồng nàn của lúa mới và trong sự che chở của mái nhà tranh đơn sơ nhưng đầy ắp tình người. Mùa gặt không chỉ là một khoảng thời gian trong năm, nó là một phần máu thịt của quê hương, một minh chứng cho sức sống mãnh liệt của những con người gieo hy vọng trên đất cằn.
"Ngủ đi con, mai còn phải dậy sớm mang nước ra đồng," – Tiếng mẹ thì thầm bên tai, êm đềm như một khúc hát ru của cánh đồng.
Tôi nhắm mắt lại, thấy mình đang bay trên một biển vàng vô tận, nơi mỗi bông lúa đều kể cho tôi nghe một câu chuyện về sự sống. Và tôi biết, dù sau này đi đâu, mùi lúa gặt ngày hôm nay sẽ luôn là chiếc la bàn dẫn lối tôi trở về với những gì chân thực nhất.