Khi những vạt nắng cuối cùng của ngày mùa lịm dần sau rặng tre già, cả làng quê tôi chìm vào một thứ ánh sáng tím thẫm dịu dàng. Cánh đồng sau một ngày náo nhiệt giờ đây nghỉ ngơi dưới màn sương mỏng, chỉ còn lại những đống rơm mới tuốt cao ngất ngưởng, đứng sừng sững khắp các khoảng sân và ven những lối mòn. Với người lớn, rơm là thức ăn cho trâu bò, là chất đốt cho gian bếp quanh năm đỏ lửa; nhưng với lũ trẻ con chúng tôi, rơm là một thiên đường mềm mại, là tấm nệm khổng lồ mà đất mẹ ban tặng sau những ngày nhọc nhằn gieo cấy.
Mùi rơm tươi—thứ mùi hăng nồng của nhựa lúa hòa quyện với mùi nắng gắt vẫn còn vương lại trong từng sợi vàng óng—tạo nên một thứ hương vị đặc trưng làm say lòng người. Đêm nay, khi gió heo may thổi về mát rượi, cả đám chúng tôi quyết định xin phép bố mẹ để được thực hiện một ước mơ vĩ đại: ngủ trên đống rơm.
"Mùi! Mày có mang theo tấm liếp không? Nằm trực tiếp trên rơm là ngứa lắm đấy, rơm mới nó còn nhiều lông tơ lắm!"
Thằng Hải "Sún" gọi với sang từ phía đống rơm nhà nó. Nó đang loay hoay vác một tấm chiếu rách và cái gối ôm cũ kỹ đã sờn vải. Tôi không trả lời, chỉ lẳng lặng ôm một cái chăn mỏng rồi leo lên đống rơm cao nhất trước sân nhà mình.
Lèo lái thân mình lên đỉnh đống rơm không phải là việc dễ dàng. Rơm tươi còn trơn và tơi xốp, cứ mỗi bước chân dẫm lên là lại lún sâu xuống như đi trên mây. Nhưng khi đã lên đến đỉnh, nằm ngửa lưng ra và nhìn lên bầu trời, tôi cảm thấy mình như đang làm chủ cả vũ trụ.
"Hải ơi! Tí ơi! Lên đây đi, từ đây nhìn thấy cả nhà bác trưởng xóm luôn này!"
Cái Tí cũng leo lên, nó cẩn thận mang theo một cái túi nilon nhỏ đựng vài củ khoai lang nướng mà mẹ nó vừa lùi trong bếp. Ba đứa chúng tôi ngồi chụm lại giữa đỉnh đống rơm, xung quanh là bóng đêm yên tĩnh và tiếng côn trùng bắt đầu dạo bản nhạc đêm. Ánh trăng lúc này đã lên cao, bạc trắng và trong vắt, chiếu xuống những sợi rơm làm chúng lấp lánh như được dát một lớp bụi vàng li ti.
"Mùi này, mày có thấy rơm giống như tóc của bà đất không?" – Cái Tí đột nhiên hỏi, tay nó đưa một mẩu khoai lang nướng thơm lừng cho tôi.
"Tao thấy nó giống như cái tổ chim khổng lồ hơn. Tụi mình giống như mấy con chim con đang trú ngụ trong sự ấm áp của cánh đồng."
Thằng Hải "Sún" nằm vật ra, hai tay gối sau đầu, mắt nheo lại nhìn những vì sao lấp lánh.
"Tao thì thấy rơm thơm hơn cả nước hoa của cô giáo. Mùi này làm tao thấy no bụng, dù tao vừa mới ăn xong hai bát cơm gạo mới."
Chúng tôi im lặng nhấm nháp vị ngọt bùi của khoai nướng, nghe tiếng gió mùa thu lướt qua những kẽ rơm, tạo thành những tiếng xào xạc nghe như những lời thầm thì từ quá khứ. Đêm ở nông thôn không bao giờ tối hoàn toàn. Có ánh trăng soi đường, có ánh sáng lập lòe của những con đom đóm bay lượn quanh gốc cây xoan, và có cả ánh đèn dầu le lói từ những gian nhà phía xa.
Dưới sân, bố tôi đang ngồi rít thuốc lào. Tiếng điếu cày kêu giòn giã vang lên trong đêm thanh vắng. Khói thuốc xanh mờ bay lên, hòa quyện với mùi rơm rạ tạo thành một không gian đặc quánh sự bình yên.
"Các con ngủ đi nhé, đừng có đùa nghịch quá mà lăn xuống dưới đất đấy!" – Tiếng bố dặn dò, giọng trầm ấm và đầy tin cậy.
"Vâng ạ, bố cứ yên tâm, tụi con đang ở trên thiên đường rồi!" – Tôi đáp lại, lòng dâng lên một cảm giác an toàn tuyệt đối.
Nằm trên đống rơm, cảm giác mọi giác quan của con người đều được đánh thức. Lưng tôi chạm vào sự nhám thô của sợi rơm, tai tôi nghe thấy nhịp thở của đất đai, và mũi tôi tràn ngập hương vị của mùa màng. Đống rơm hơi ấm lên do nhiệt độ còn sót lại từ cái nắng ban ngày và từ quá trình ủ men tự nhiên của thân lúa. Đó là một thứ nhiệt lượng dịu nhẹ, không gắt gỏng như bếp lửa, cũng không lạnh lẽo như hơi đá.
"Mùi ơi, kể chuyện cổ tích đi," – Cái Tí thầm thì, nó đã bắt đầu cuộn mình trong cái chăn mỏng – "Kể chuyện về ông lão đánh cá và con cá vàng ấy."
Tôi hắng giọng, bắt đầu kể bằng cái giọng "ông cụ non" mà lũ bạn vẫn hay chê nhưng lại rất thích nghe. Tôi kể về biển cả mênh mông, về những điều ước tham lam và về cái kết của sự bội bạc. Nhưng khi kể giữa đống rơm vàng, câu chuyện bỗng nhiên biến đổi. Thay vì biển cả, tôi kể về một cánh đồng lúa khổng lồ, nơi có một ông lão nông dân nhặt được một hạt lúa vàng biết nói.
"Thế hạt lúa ấy có ban cho ông lão nhà cao tầng không?" – Thằng Hải tò mò hỏi.
"Không. Hạt lúa ấy bảo: 'Nếu ông chăm chỉ cày cấy, tôi sẽ cho ông những vụ mùa không bao giờ dứt, cho gia đình ông tiếng cười và cho bọn trẻ con một đống rơm thật cao để ngủ đêm mùa thu'."
Cái Tí mỉm cười, mắt nó đã lim dim. Thằng Hải cũng không còn hỏi thêm câu nào, hơi thở của nó bắt đầu đều đặn. Tôi nằm lại một mình với bầu trời sao. Ở thành phố xa xôi mà thầy giáo hay kể, chắc người ta không bao giờ nhìn thấy nhiều sao như thế này. Những vì sao ở quê tôi dường như gần hơn, sáng hơn, giống như những hạt lúa của trời được gieo vãi trên nền nhung đen thẫm.
Tôi nhìn về phía rặng tre già bao quanh làng. Trong bóng đêm, chúng giống như những người khổng lồ đang đứng canh gác cho giấc ngủ của xóm làng. Tôi chợt nhớ đến lời ông nội: "Đất đai là mẹ, rơm rạ là áo. Con người ta dù đi đâu cũng đừng quên hơi ấm của manh áo nghèo này."
Đống rơm dưới lưng tôi lúc này không chỉ là một phế phẩm nông nghiệp. Nó là ký ức của những giọt mồ hôi mẹ đổ xuống khi nhổ mạ, là nỗi lo của bố khi trời hạn hán, và là niềm vui vỡ òa khi hạt lúa đầu tiên rơi vào thúng. Mỗi sợi rơm đều mang trong mình một phần câu chuyện của gia đình tôi.
Nửa đêm, sương bắt đầu xuống. Một làn gió lạnh luồn qua kẽ chăn làm tôi rùng mình. Tôi xích lại gần thằng Hải và cái Tí, cảm nhận hơi ấm từ những người bạn thuở nhỏ. Ba đứa trẻ chúng tôi nằm tựa vào nhau, bao quanh bởi rơm thơm, như những hạt giống đang chờ mùa xuân để nảy mầm.
Trong giấc ngủ chập chờn, tôi mơ thấy mình biến thành một sợi rơm. Tôi được bay theo gió đi khắp cánh đồng, nhìn thấy những chú dế mèn đang bận rộn dọn dẹp nhà cửa, nhìn thấy những hạt sương đang kết tinh thành những viên kim cương nhỏ trên lá cỏ. Rồi tôi được mẹ bện thành một chiếc chổi, được bố dùng để lót chuồng cho con bê con mới đẻ. Tôi thấy mình thật có ích. Dù chỉ là một sợi rơm gầy guộc, tôi vẫn góp phần tạo nên sự ấm áp cho thế gian.
Gần sáng, tiếng gà rừng gáy vang từ phía bên kia sông đánh thức tôi. Không gian vẫn còn mờ ảo trong màn sương trắng, nhưng mùi rơm lúc này đã chuyển sang vị ngọt lịm và thanh khiết. Tôi thấy bố đã dậy tự bao giờ, ông đang quét dọn sân nhà và chuẩn bị mang lúa ra phơi tiếp.
"Dậy thôi các ông chủ nhỏ, trời sáng rồi!" – Bố gõ nhịp cán chổi vào thành đống rơm.
Chúng tôi lồm cồm bò dậy, tóc tai đầy những vụn rơm khô, mắt nhắm mắt mở nhìn nhau rồi cười nắc nẻ. Thằng Hải nhìn giống như một con nhím xù lông, còn cái Tí thì mặt lấm lem than khoai nướng từ tối qua.
"Ê Mùi, đêm qua tao mơ thấy tao bay lên trăng bằng cái diều sáo đấy," – Thằng Hải hào hứng kể khi đang tuột xuống khỏi đống rơm.
"Còn tao mơ thấy mình biến thành nàng công chúa lúa gạo," – Cái Tí vừa phủi áo vừa nói.
Tôi không kể về giấc mơ làm sợi rơm của mình. Tôi chỉ im lặng hít một hơi thật sâu cái không khí trong lành của buổi sớm mai. Bước chân xuống nền gạch mát lạnh, tôi cảm thấy người mình nhẹ nhõm vô cùng. Một đêm ngủ trên đống rơm đã gột rửa đi những mệt mỏi của những ngày đi học, những bài toán khó và những lo âu vụn vặt của trẻ con.
Chúng tôi giúp bố tãi lúa ra sân. Những hạt lúa vàng rực dưới ánh nắng sớm lại một lần nữa khoe sắc. Bố nhìn chúng tôi, rồi nhìn đống rơm đã bị chúng tôi làm cho lún xuống một mảng lớn.
"Ngủ rơm có sướng không?"
"Dạ sướng hơn ngủ giường nhiều bố ạ! Nó êm và thơm mùi nắng nữa."
Bố cười, bàn tay thô ráp xoa đầu tôi:
"Sau này lớn lên, có đi đâu xa, ngủ nệm kim đan hay khách sạn sang trọng, cũng đừng quên cái mùi rơm rạ này nhé con. Người nào còn nhớ mùi rơm, người đó còn giữ được cái tâm trong sáng của quê hương."
Câu nói của bố theo tôi suốt những năm tháng dài sau này. Quả thật, giữa những ồn ào và khói bụi của cuộc sống thành thị, đôi lúc chỉ cần nhắm mắt lại và tưởng tượng ra mùi rơm tươi đêm mùa gặt, lòng tôi lại trở nên dịu lại.
Mùa thu hoạch vàng không chỉ kết thúc ở những bao thóc đầy ắp trong bồ. Nó còn đọng lại ở những đống rơm vàng rực ngoài sân, nơi nuôi dưỡng những giấc mơ trong trẻo nhất của trẻ thơ. Rơm rạ dạy chúng tôi về sự tận hiến, về tình bạn gắn bó trong gian khó và về sự ấm áp của tình thâm.
Khi mặt trời đã lên cao, nắng bắt đầu hanh vàng trên những cánh đồng rạ, chúng tôi lại bắt đầu một ngày mới. Tiếng máy tuốt lúa lại nổ vang ở phía đầu làng, báo hiệu một ngày lao động khẩn trương. Nhưng trong tôi, dư âm của đêm ngủ trên đống rơm vẫn còn đó, êm đềm và ngọt ngào như một khúc hát ru.
Làng quê tôi, với những đống rơm vàng và những tâm hồn thuần hậu, chính là một bài thơ không bao giờ kết thúc. Và chúng tôi, những đứa trẻ được nuôi lớn từ hạt gạo và hơi ấm rơm rạ, sẽ mang theo bài thơ ấy đi khắp mọi nẻo đường đời, như một hành trang quý giá nhất để không bao giờ lạc lối.
Ngày mai, có thể đống rơm này sẽ được bố đánh thành một cây rơm cao để dự trữ cho mùa đông. Nhưng ký ức về đêm hội trên đỉnh đống rơm của ba đứa trẻ chúng tôi sẽ mãi mãi nằm lại đó, lấp lánh như những sợi vàng trong nắng hạ.
Mùa thu hoạch vàng, hóa ra không chỉ là vật chất, mà là tất cả những trải nghiệm giản đơn nhưng thấm đẫm tình yêu thương này. Tôi nhìn những sợi rơm cuối cùng còn vương trên vạt áo mình, khẽ mỉm cười và bước vào ngày mới với một trái tim tràn đầy ánh sáng.