Nếu thế giới của người lớn được vận hành bằng những bản hợp đồng, những cuộc họp kéo dài lê thê và những tờ hóa đơn tiền điện, thì thế giới của chúng tôi lại được quản lý bởi một hệ thống luật lệ phức tạp hơn nhiều: luật của bờ mương. Bờ mương không chỉ là một dải đất đắp cao ngăn cách giữa dòng nước dẫn vào đồng và những thửa ruộng đang khát, nó là biên giới, là chiến trường, và cũng là nơi chứng kiến những vinh quang lẫn tủi nhục lớn nhất của thời thơ ấu.
Mùa này, nước từ con sông lớn phía xa được dẫn vào hệ thống mương máng, dòng nước đục ngầu phù sa chảy rì rào, mang theo cả bèo tấm và những chú cá cờ sặc sỡ. Bờ mương được phủ một lớp cỏ gà xanh mướt, loại cỏ có thân dai như dây thừng, là vũ khí tối thượng cho những cuộc "chọi gà" bất tận.
"Hôm nay, phe nhà mình sẽ chiếm giữ gò đất phía cây đa. Thằng Hải 'Sún' làm lính tiên phong, cái Tí làm hậu cần, còn tao là tổng tư lệnh!"
Tôi đứng trên một tảng đá xanh, tay cầm một cành phi lao thẳng tắp làm kiếm, dõng dạc tuyên bố. Thằng Hải nhìn tôi với vẻ mặt mếu máo, đôi răng sún của nó lộ ra trông thật tội nghiệp.
"Sao lúc nào tao cũng phải làm tiên phong? Tiên phong toàn bị phe thằng dũng 'mập' ném bùn vào mặt thôi!"
"Đó là vì mày có thân hình nhỏ gọn, dễ luồn lách qua các bụi dâm bụt," – Tôi giải thích bằng một giọng đầy tính chiến thuật mà tôi học được từ những bộ phim đen trắng nhà bác trưởng xóm – "Hy sinh của mày sẽ được lịch sử bờ mương ghi nhận, Hải ạ!"
Cái Tí thì bận rộn hơn. Nó không quan tâm đến việc ai làm tướng ai làm quân. Nó đang mải mê hái những quả duối chín vàng mọng và những nắm lá cách để làm "lương thực" cho quân đội. Đối với nó, một trận chiến không có đồ ăn thì chẳng khác nào một buổi trưa hè không có gió.
"Này tổng tư lệnh, nếu thắng thì tao có được phong chức không?" – Cái Tí hỏi, trong khi miệng vẫn đang nhai nhóp nhép một quả duối ngọt lịm.
"Mày sẽ được phong làm Công chúa bãi bồi, được quyền thu thuế bằng bi ve của tất cả những ai đi ngang qua gốc đa này," – Tôi hứa hẹn một phần thưởng mà chính tôi cũng chẳng biết lấy đâu ra để trả.
Phe đối diện của chúng tôi là nhóm của thằng Dũng "mập", một đối thủ đáng gờm với quân số đông hơn và đặc biệt là chúng có một kho vũ khí gồm toàn những quả dâm bụt chưa nở và những cục đất sét được nặn tròn vo. Trận chiến bên bờ mương bắt đầu bằng một tiếng hú dài của thằng Dũng, vang động cả một vùng quê đang yên ả dưới cái nắng ban trưa.
"Xông lên!" – Tôi thét lớn, vung cành phi lao về phía trước.
Thằng Hải "Sún" nhắm mắt nhắm mũi lao đi. Nó chạy dọc theo mép mương, đôi chân trần giẫm lên bùn nhão tạo ra những tiếng bộp bộp vui tai. Ngay lập tức, một "cơn mưa" đất sét từ phía bên kia trút xuống. Những tiếng cười, tiếng hò reo, và cả tiếng khóc thúc thít khi có đứa nào đó lỡ sẩy chân ngã xuống mương làm xao động cả những cánh cò đang thong thả kiếm ăn phía xa.
Người lớn đi làm đồng ngang qua, họ nhìn chúng tôi rồi lắc đầu cười. Một bác nông dân vai vác cuốc, đầu đội nón lá bạc màu, dừng lại bảo:
"Đánh nhau vừa thôi mấy ông tướng, tí nữa về mẹ lại cho ăn 'bánh quấn' vào mông bây giờ!"
Chúng tôi chẳng ai quan tâm. Trong thế giới của chúng tôi lúc đó, việc chiếm được gò đất dưới gốc đa có ý nghĩa sống còn hơn cả việc giữ cho quần áo sạch sẽ. Bùn đất bắn lên mặt, lên tóc, biến chúng tôi thành những "chiến binh" thực thụ của đất đai.
Trận chiến diễn ra quyết liệt cho đến khi tất cả chúng tôi đều kiệt sức. Tôi nằm vật ra bãi cỏ, nhìn lên những tán lá đa xanh thẫm in hình lên bầu trời. Những quả đa chín rụng đầy xung quanh, mùi thơm ngai ngái của nhựa cây hòa quyện với mùi nắng nồng nàn. Thằng Dũng "mập" cũng lết đến ngồi cạnh, mặt nó dính đầy bùn trông như một con mèo mướp.
"Này Mùi, tao nghĩ phe mày thắng rồi đấy. Thằng Hải nó lì quá, bị tao ném trúng ba phát mà vẫn không chịu lùi," – Dũng vừa thở hổn hển vừa nói.
Thằng Hải "Sún" lúc này đang ngồi rửa chân dưới mương, nghe thấy thế thì cười hì hì:
"Tại tao sợ lùi lại thì va phải cái Tí, nó mà cáu lên thì còn đáng sợ hơn cả đất sét của mày!"
Cả lũ cười ồ lên. Trận chiến kết thúc không có kẻ bại trận thực sự. Chúng tôi lại cùng nhau chia sẻ số "lương thực" mà cái Tí đã chuẩn bị. Những quả duối, những nắm bỏng ngô vụng trộm lấy từ bếp của mỗi nhà trở thành những món cao lương mỹ vị nhất thế gian.
Ngồi bên bờ mương, tôi nhìn dòng nước trôi đi lặng lẽ. Dòng nước ấy rồi sẽ chảy ra đồng, nuôi dưỡng những hạt lúa đang khát sữa, rồi lại chảy ra sông, ra biển. Tôi chợt thấy mình và đám bạn cũng giống như những hạt phù sa trong dòng nước ấy. Chúng tôi đang va vào nhau, đang tạo nên những con sóng nhỏ, nhưng tất cả đều đang cùng nhau đi về một hướng: sự trưởng thành.
"Tại sao người lớn không đánh nhau bằng bùn đất như mình nhỉ?" – Thằng Hải đột nhiên hỏi, mắt nhìn xa xăm về phía những người nông dân đang lúi cúi trên ruộng lúa.
"Vì họ sợ bẩn quần áo," – Cái Tí trả lời ngay lập tức – "Và vì họ không có thời gian để đi giặt những bộ đồ đầy bùn như mẹ mình."
Tôi lắc đầu:
"Không phải đâu. Người lớn đánh nhau bằng những thứ đáng sợ hơn nhiều. Bố tao bảo, đôi khi họ đánh nhau bằng những lời nói, bằng sự im lặng, hoặc bằng cách không nhìn mặt nhau nữa. Cái đó mới khó rửa sạch hơn bùn đất."
Lũ bạn nhìn tôi, sự im lặng bao trùm lấy bờ mương trong một khoảnh khắc. Những đứa trẻ tám tuổi đôi khi có những phút giây chiêm nghiệm già nua đến lạ lùng. Chúng tôi cảm nhận được rằng, cái thế giới mà mình đang khao khát lớn lên để bước vào ấy, thực ra không hề rực rỡ và dễ dàng như những trận chiến bên bờ mương này. Ở đây, sau một trận đánh, chúng tôi vẫn có thể ngồi lại với nhau, chia nhau miếng bánh và cười đùa. Còn thế giới người lớn, đôi khi một "trận chiến" có thể kéo dài cả đời người.
Nắng chiều bắt đầu nhạt dần, đổ bóng những hàng cau dài dằng dặc trên con đường làng. Gió từ cánh đồng thổi về mang theo hơi ẩm của đất và mùi thơm của lúa đang vào mùa gặt. Đó là một mùi hương của sự no ấm, của những hy vọng được kết tinh từ mồ hôi và nước mắt của cha ông.
Chúng tôi đứng dậy, thu dọn tàn cuộc. Thằng Hải nhặt lại đôi dép tổ ong bị tuột quai, tôi nhặt cành phi lao gãy làm đôi. Mỗi đứa mang theo trên mình một lớp "giáp" bằng bùn khô, lững thững đi về phía làng.
Về đến ngõ, tôi thấy mẹ đang đứng bên giếng nước, tay múc từng gàu nước trong vắt đổ vào bể. Thấy tôi trong tình trạng thê thảm, mẹ không quát mắng như tôi tưởng. Mẹ chỉ khẽ thở dài, một tiếng thở dài nhẹ như gió thoảng.
"Lại đây mẹ dội nước cho, đồ quỷ nhỏ."
Làn nước giếng mát lạnh dội từ đỉnh đầu xuống, gột rửa đi lớp bùn đất, gột rửa đi cả những bụi bặm của "trận chiến". Tôi đứng đó, tận hưởng cảm giác sạch sẽ và sảng khoái. Tôi nhìn những vệt bùn đen chảy xuống khe rãnh, biến mất vào lòng đất.
"Mẹ ơi, mai lúa nhà mình có gặt không ạ?" – Tôi hỏi, giọng run run vì lạnh.
"Mai bắt đầu gặt rồi. Con lo mà dậy sớm mà mang nước ra đồng cho bố. Đừng có mải chơi bên bờ mương nữa."
Tôi nhìn ra phía cánh đồng đang dần chìm vào sương mù buổi tối. Màu vàng của lúa dưới ánh hoàng hôn trông như một biển vàng ròng. Mùa thu hoạch vàng của xóm làng đã đến, và đó cũng là lúc chúng tôi phải tạm gác lại những trận chiến vô lo để phụ giúp gia đình.
Đêm đó, nằm trên giường, tôi nghe tiếng dế mèn kêu ri ri dưới chân tường. Tôi nghĩ về thằng Hải "Sún", về cái Tí, về thằng Dũng "mập". Chúng tôi là những người lính của một vương quốc không có thật, nhưng những niềm vui và nỗi buồn mà chúng tôi có được lại thật hơn bất cứ điều gì.
Người lớn có những mùa thu hoạch lúa, còn chúng tôi có những mùa thu hoạch ký ức. Mỗi trận chiến bên bờ mương, mỗi vết sẹo trên đầu gối, mỗi lần bị mẹ mắng... tất cả đều là những hạt vàng mà chúng tôi đang âm thầm tích lũy. Sau này, khi mái tóc đã pha sương, khi đôi chân không còn muốn chạy nhảy trên những bờ mương trơn trượt, chúng tôi sẽ nhận ra rằng, vinh quang lớn nhất không phải là chiếm được gò đất dưới gốc đa, mà là đã từng có những người bạn sẵn sàng cùng mình "vào sinh ra tử" trong một trưa hè đầy nắng.
Bờ mương vẫn nằm đó, dòng nước vẫn chảy, và những thế hệ trẻ con tiếp theo sẽ lại đến, lại dàn trận, lại ném bùn vào nhau. Nhưng bờ mương của chúng tôi – cái bờ mương của những năm cuối thế kỷ 20 ấy – sẽ mãi mãi mang một màu sắc riêng biệt: màu của sự giao thoa giữa cũ và mới, giữa sự hồn nhiên tột cùng và những dự cảm đầu tiên về sự nhọc nhằn của cuộc đời.
Tôi nhắm mắt lại, trong giấc mơ tôi thấy mình lại cầm cành phi lao, đứng trên gò đất cao nhất, hét lên một tiếng thật vang. Tiếng hét ấy bay qua cánh đồng, bay qua dòng sông, và đọng lại thành một ngôi sao lấp lánh trên bầu trời đêm của miền quê yêu dấu.
Mùa thu hoạch vàng đang gõ cửa từng nhà, và tôi biết, sớm mai thức dậy, tôi sẽ thấy một thế giới khác – bận rộn hơn, vất vả hơn, nhưng cũng tràn đầy ý nghĩa hơn. Bởi vì sau mỗi trận chiến, dù là chiến trận trẻ con hay cuộc đời người lớn, điều quan trọng nhất vẫn là chúng ta còn có một mái nhà để trở về và một người mẹ đứng chờ bên giếng nước để gột rửa cho ta những vết lấm lem.