Khi những cuộc viễn chinh dưới lòng đất và trên mặt nước đã tạm lắng xuống, Liên minh Đa Bang bỗng nhận thấy một sự thật hiển nhiên: thế giới của người lớn đầy rẫy những tin đồn nhưng lại thiếu hụt trầm trọng những sự thật "chân chính" dưới góc nhìn của những kẻ cao một mét linh năm phân. Người lớn đọc báo Nhân Dân, báo Quân Đội để bàn chuyện thế giới, nhưng họ lại mù tịt về việc tại sao con mèo nhà bà Năm lại mất tích vào đúng đêm rằm, hay tại sao thầy hiệu trưởng trường tiểu học lại luôn đội mũ ngay cả khi ở trong phòng kín.
"Thông tin là sức mạnh," thằng Tý "Mắt Tròng" tuyên bố khi nó đang cầm một xấp giấy đại tập mới tinh. "Chúng ta không thể cứ để những bí mật của xóm nhỏ bị chôn vùi trong sự thờ ơ của người lớn. Chúng ta cần một cơ quan ngôn luận. Chúng ta cần 'Thời báo Đa Bang'."
Ý tưởng này nhanh chóng biến thành một cơn sốt. Trong vương quốc của chúng tôi, việc sở hữu một tờ báo cũng oai phong chẳng kém gì việc sở hữu một hạm đội giấy bọc sáp. Chúng tôi phân chia nhân sự một cách chuyên nghiệp đến mức chính chúng tôi cũng thấy nể phục mình. Thằng Tý đương nhiên là "Tổng biên tập" – người duyệt tin và định hướng dư luận. Tôi là "Phóng viên điều tra" – kẻ chuyên đi la cà ở những xưởng mộc, quán trà và bến sông để thu thập tin sốt dẻo. Thằng Hùng "Đô" được giao trọng trách "Giám đốc phát hành" kiêm "Vệ sĩ tòa soạn" để bảo vệ phóng viên khỏi những đối tượng bị đưa lên báo. Còn cái Tí "Điệu" là "Biên tập viên mỹ thuật", người chịu trách nhiệm vẽ minh họa và tô màu cho các trang báo thêm phần rực rỡ.
"Tiêu chuẩn tin bài của chúng ta rất khắt khe," Tý dặn dò tôi khi tôi chuẩn bị lên đường tác nghiệp. "Không viết chuyện giá gạo, không viết chuyện chính trị. Chúng ta chỉ tập trung vào ba mảng chính: Bí mật đời tư, Những điều vô lý của người lớn, và Mục tìm đồ thất lạc."
Chuyến tác nghiệp đầu tiên của tôi bắt đầu tại quán trà bà Năm. Tôi ngồi thu mình dưới chân chiếc bàn gỗ, giả vờ mải mê chơi quay nhưng thực chất là tai đang vểnh lên như hai cái radar.
"Bà này," bác Cường hàng xóm thầm thì với bà Năm, "tôi thề là tôi thấy ông hiệu trưởng nhà mình đi cắt tóc ở phố huyện đêm qua. Mà lạ nhé, lúc ông ấy tháo mũ ra, đầu ông ấy... nhẵn thín như quả dưa hấu."
Tôi nín thở. Đây rồi! Tin chấn động đầu tiên! "Bí mật đằng sau chiếc mũ của thầy hiệu trưởng". Tôi ghi chép vội vàng vào cuốn sổ tay bằng những ký hiệu mà chỉ tôi mới hiểu được (để phòng trường hợp bị mẹ tịch thu).
Tiếp theo, tôi lén lút bám theo con Lu ra phía bờ ao. Tôi phát hiện ra nó thường xuyên gặp gỡ một "đối tác" là con mèo đen nhà ông Thập. Thay vì đuổi bắt nhau như trong phim hoạt hình, chúng lại cùng nhau nằm sưởi nắng và chia sẻ một miếng xương khô. Một tình bạn xuyên loài! Tiêu đề hiện ra trong đầu tôi: "Sự thật về mối quan hệ chó - mèo: Kẻ thù hay đồng minh bí mật?".
Sau một ngày làm việc cật lực, tòa soạn Đa Bang họp lại dưới gốc cây khế để lên trang. Cái Tí "Điệu" hì hục vẽ hình một chiếc mũ bay lên không trung để lộ cái đầu trọc lốc của thầy hiệu trưởng (nó vẽ thêm vài tia sáng tỏa ra cho thêm phần linh thiêng). Thằng Tý viết lời bình bằng những từ ngữ cực kỳ đao to búa lớn mà nó học được từ tivi: "Một sự thật bị che giấu suốt nhiều thập kỷ đã bị phơi bày ra ánh sáng!".
Số báo đầu tiên của "Thời báo Đa Bang" chỉ có duy nhất một bản, được viết tay trên bốn trang giấy đại tập, dán lại bằng cơm nguội. Chúng tôi quyết định treo nó công khai trên bảng tin của xóm – vốn là một tấm bảng gỗ cũ kĩ mà người ta thường dán thông báo tiêm phòng cho chó mèo.
"Ngày hôm nay sẽ đi vào lịch sử truyền thông," Tý nói một cách trang trọng.
Thế nhưng, quyền lực của những trang giấy kẻ ô lớn hơn chúng tôi tưởng. Chỉ hai tiếng sau khi tờ báo được treo lên, một đám đông người lớn đã tụ tập lại. Thay vì cười xòa trước sự ngây ngô của trẻ con, họ bắt đầu bàn tán xôn xao.
"Kìa, cái này chẳng phải nói về ông hiệu trưởng sao? Hèn gì lúc nào cũng thấy ông ấy đội mũ lệch!" Một bác trung niên cười lớn.
"Còn đây nữa, ai bảo con chó nhà ông Mùi hay cắn mèo nào? Nhìn ảnh minh họa xem, tình cảm chưa kìa!"
Tiếng cười vang lên khắp xóm. Nhưng rồi, rắc rối ập đến khi bác Cường nhìn thấy một mẩu tin nhỏ ở góc báo: "Bác Cường hay giấu quỹ đen dưới lót giày, đây là lý do bác đi lại lúc nào cũng có tiếng sột soạt". (Đây là tin tôi thu thập được khi thấy bác lén lút nhét tờ tiền vào giày ở cổng đình).
Bác gái nhà bác Cường, vốn đang đứng đó, bỗng nhiên sa sầm nét mặt. Bác túm lấy tai bác Cường lôi về nhà giữa những tiếng cười nhạo của mọi người. Thằng Hùng "Đô" nhìn thấy cảnh đó, mặt tái mét:
"Mùi ơi, chúng mình gây họa rồi. Bác Cường chắc chắn sẽ tìm chúng mình tính sổ."
Chưa kịp hoàn hồn thì thầy hiệu trưởng đi qua. Thầy dừng lại trước bảng tin, nhìn cái hình vẽ đầu dưa hấu tỏa hào quang của cái Tí. Thầy đứng lặng người rất lâu. Chúng tôi núp sau bụi dâm bụt, tim đập thình thịch như trống trận. Thầy không giận dữ, thầy cũng không xé tờ báo. Thầy khẽ tháo chiếc mũ ra, lấy tay xoa xoa cái đầu trọc của mình rồi thở dài một tiếng thật dài.
"Trẻ con... thật là những chiếc gương soi tàn nhẫn," thầy lầm bầm rồi lững thững đi tiếp, chiếc mũ cầm trên tay thay vì đội trên đầu.
Tối hôm đó, tòa soạn Đa Bang bị đình bản vô thời hạn bởi "cơ quan quản lý tối cao" – tức là ba mẹ của bốn đứa chúng tôi. Ba tôi cầm tờ báo về, đặt lên bàn, gương mặt ông không hẳn là giận dữ nhưng cực kỳ nghiêm túc.
"Mùi, con có biết tại sao người ta gọi là 'tin tức' không?"
"Dạ... vì nó mới và nó đúng ạ?" Tôi đáp lý nhí.
"Nó đúng, nhưng nó chưa đủ," ba tôi chậm rãi nói. "Sự thật đôi khi giống như một con dao sắc. Nếu con dùng nó để gọt hoa quả cho mọi người ăn thì tốt, nhưng nếu con dùng nó để đâm vào những nỗi khổ tâm hay những bí mật riêng tư của người khác, thì đó là sự tàn nhẫn. Thầy hiệu trưởng đội mũ vì thầy bị rụng tóc sau một trận ốm nặng, thầy thấy tự ti. Bác Cường giấu tiền vì bác muốn dành dụm mua cho bác gái chiếc áo ấm mới vào mùa đông này. Những 'bí mật' đó của họ không đáng bị đưa ra làm trò cười cho cả xóm."
Tôi cúi đầu, mảnh sành màu xanh trong túi quần dường như cũng trở nên nặng nề hơn. Tôi nhận ra rằng ở độ cao một mét linh năm phân, chúng tôi chỉ nhìn thấy cái bề nổi lấp lánh của sự việc mà quên mất những tầng sâu u uất bên dưới. Chúng tôi nghĩ mình đang làm một điều vĩ đại, nhưng thực chất chúng tôi đang xâm phạm vào những "vương quốc thầm kín" của người lớn bằng sự tò mò vô ý thức của mình.
"Con xin lỗi ba. Con sẽ không làm báo nữa," tôi nói, nước mắt bắt đầu chực trào.
Ba tôi ôm tôi vào lòng, giọng ba dịu lại: "Không, con vẫn nên viết. Nhưng hãy viết về cái đẹp. Hãy viết về việc con Lu đã dũng cảm thế nào khi bảo vệ nhà, hay việc bà Năm đã nấu nồi chè ngon ra sao. Ngòi bút của con nên là một đóa hoa, chứ không nên là một hòn đá ném vào mặt hồ đang yên ả."
Sáng hôm sau, Liên minh Đa Bang họp lại. Không còn không khí tưng bừng như ngày ra quân. Thằng Tý "Mắt Tròng" cầm cái bút chì, vẻ mặt suy tư:
"Tòa soạn chúng ta sẽ không đóng cửa. Chúng ta sẽ thay đổi tôn chỉ mục đích. Từ hôm nay, 'Thời báo Đa Bang' đổi tên thành 'Tập san Những điều Tử tế'. Chúng ta sẽ chỉ đưa tin về những người tốt, việc tốt và những điều kỳ diệu."
Thế là số báo thứ hai ra đời. Lần này, cái Tí "Điệu" vẽ một bức tranh tuyệt đẹp về thầy hiệu trưởng đang mỉm cười, cái đầu trọc của thầy được thay thế bằng một vòng nguyệt quế làm từ lá đa. Bài viết chính không còn là "Bí mật chiếc mũ" nữa, mà là: "Thầy hiệu trưởng – Người mang tri thức và sự kiên cường".
Tôi đi phỏng vấn bác Cường, không phải về quỹ đen, mà về việc bác đã âm thầm sửa lại cái cầu khỉ sau xóm để tụi trẻ con không bị ngã. Bài báo viết: "Bác Cường – Kỹ sư của lòng tốt".
Khi tờ báo mới được dán lên, không khí xóm nhỏ bỗng trở nên nhẹ nhàng lạ thường. Thầy hiệu trưởng đi qua, thầy dừng lại nhìn bức tranh vòng nguyệt quế, thầy mỉm cười thật tươi – một nụ cười mà chúng tôi chưa bao giờ thấy trong suốt bốn năm học. Bác Cường cũng đi ngang qua, bác không còn đi sột soạt nữa (chắc quỹ đen đã được chuyển chỗ), bác vỗ vai thằng Tý và tặng cho mỗi đứa một vốc kẹo dồi.
"Các cháu viết hay lắm," bác Cường nói, mắt nháy nháy đầy ẩn ý. "Sự thật đẹp đẽ luôn đáng giá hơn sự thật trần trụi."
Chúng tôi nhận ra một bài học lớn lao: Quyền lực của trang giấy không nằm ở chỗ vạch trần khiếm khuyết của người khác, mà nằm ở chỗ khơi gợi được phần tốt đẹp nhất trong mỗi con người. Khi chúng tôi gọi thầy hiệu trưởng là "người kiên cường", thầy bắt đầu tự tin hơn với vẻ ngoài của mình. Khi chúng tôi gọi bác Cường là "người tốt", bác lại càng hăng hái giúp đỡ mọi người hơn.
Trẻ con có một đặc ân là có thể định nghĩa lại thế giới. Nếu chúng tôi nhìn thế giới bằng sự soi mói, thế giới sẽ đầy rẫy những vết nứt. Nhưng nếu chúng tôi nhìn thế giới bằng sự bao dung và ngợi ca, thế giới sẽ tự chữa lành những vết thương của nó.
"Các cậu này," thằng Tý nói khi chúng tôi đang cùng nhau chia kẹo của bác Cường. "Tớ nghĩ làm phóng viên của những điều tử tế khó hơn làm phóng viên scandal nhiều. Vì mình phải quan sát thật kỹ, thật sâu mới thấy được cái tốt ẩn giấu sau vẻ ngoài cộc cằn của người lớn."
Cái Tí "Điệu" gật đầu: "Nhưng vẽ hoa dễ hơn vẽ đầu dưa hấu nhiều. Vẽ hoa làm tay mình cũng thơm mùi màu vẽ."
Tôi nhìn con Lu đang nằm cạnh, nó vẫn là con chó vàng bình thường, không phải hổ, cũng không phải anh hùng. Nhưng trong số báo tiếp theo, tôi sẽ viết về việc nó đã kiên nhẫn chờ tôi dưới gốc bưởi suốt một buổi chiều tôi bị phạt học bài. Vì đó cũng là một loại tử tế của loài vật.
Người lớn vẫn tiếp tục đọc những tờ báo lớn với những tin tức căng thẳng về thế giới. Họ có lẽ vẫn cần những thông tin đó để tồn tại. Nhưng ở xóm nhỏ này, nhờ có tờ tập san kẻ ô của chúng tôi, họ đã bắt đầu nhìn nhau bằng ánh mắt ấm áp hơn. Họ bắt đầu hiểu rằng ngay cả khi có những bí mật vụn vặt, họ vẫn là những người tuyệt vời trong mắt những đứa trẻ cao một mét linh năm phân.
Ba tôi tối đó đọc tờ tập san mới của tôi, ông không nói gì, chỉ khẽ gật đầu và đặt lên trang báo một bông hoa nhài vừa hái ngoài vườn. Đó là giải thưởng cao quý nhất mà tòa soạn Đa Bang từng nhận được.
Chúng tôi hiểu rằng, ngôn từ có thể xây dựng hoặc phá hủy một vương quốc. Và Liên minh Đa Bang đã chọn cách xây dựng. Chúng tôi sẽ tiếp tục viết, tiếp tục vẽ, cho đến khi mỗi trang giấy đại tập đều tràn ngập ánh sáng của sự thiện lương. Bởi vì trong vương quốc của chúng tôi, không có chỗ cho sự phán xét, chỉ có chỗ cho những trái tim đang học cách yêu thương thế giới này theo cách dịu dàng nhất.
Đêm đó, tôi mơ thấy mình cầm một chiếc bút khổng lồ, viết lên bầu trời đêm những dòng chữ lấp lánh: "Thế giới này rất đẹp, xin đừng quên điều đó!". Và bên dưới, những người lớn – thầy hiệu trưởng không đội mũ, bác Cường với đôi giày êm ái, ba tôi với nụ cười hiền hậu – tất cả đều ngước lên nhìn và vẫy tay chào chúng tôi.
Tuổi thơ là một bản tin dài bất tận của những điều kỳ diệu. Và chúng tôi, những phóng viên nhỏ tuổi, nguyện sẽ là những người thư ký trung thành của những điều kỳ diệu ấy, để không có một nụ cười nào bị lãng quên, không có một hành động tử tế nào bị vùi lấp trong lớp bụi của thời gian.
Ngày mai, tôi sẽ rủ thằng Tý đi phỏng vấn ông Thập về cách "nói chuyện" với những cuốn sách. Tôi chắc chắn đó sẽ là một trang báo rực rỡ nhất mà tòa soạn Đa Bang từng thực hiện.