Mùa hè ở xóm tôi không chỉ có mùi nhựa ổi hay tiếng ve kêu điếc tai trên cành phượng, mà còn có một thứ "đặc sản" khác: những buổi trưa nóng đến mức con chó Lu phải đào một cái hố dưới gầm chạn để nằm cho mát, còn đám trẻ con chúng tôi thì cảm thấy mình như những miếng bánh đa đang bị nướng trên mặt đường nhựa.
Vào những ngày như thế, người lớn thường trở nên cáu bẳn lạ kỳ. Mẹ tôi sẽ vừa quạt mo cau vừa than thở về hóa đơn tiền điện, ba tôi thì liên tục uống nước trà đá và càu nhàu về việc cái quạt máy phát ra tiếng kêu như trực thăng sắp cất cánh. Nhưng với chúng tôi, cái nóng không phải là kẻ thù. Nó là một cái cớ tuyệt vời để thực hiện một trong những hoạt động trí tuệ nhất của tuổi thơ: ngâm mình trong chậu nước và bàn chuyện nhân sinh.
Vương quốc Đa Bang hôm nay dời đô về sân sau nhà thằng Hùng "Đô". Nhà nó có một cái sân gạch rộng và một cái vòi nước chảy ra từ bể chứa lộ thiên, lúc nào cũng mát lạnh như kem. Quan trọng nhất, nhà nó có bốn cái chậu nhôm đại, vốn dùng để giặt chăn màn vào dịp Tết, nhưng giờ đây đã trở thành bốn "phi thuyền" cá nhân cho bốn vị triết gia nhí.
"Nghe này," thằng Tý "Mắt Tròng" lên tiếng khi nó đã yên vị trong chậu, nước ngập đến tận cổ, chỉ để lộ cái đầu với đôi mắt to tròn lém lỉnh. "Tớ vừa phát hiện ra một sự thật chấn động. Người lớn thực chất là những đứa trẻ bị hỏng."
Thằng Hùng "Đô" đang loay hoay nhét cái thân hình múp míp của nó vào chậu, nước bắn tung tóe ra sân gạch, ngơ ngác hỏi: "Hỏng là sao? Ba tớ vẫn đi làm được, vẫn sửa được bóng đèn, sao lại gọi là hỏng?"
Tý lắc đầu, vẻ mặt đầy thương hại cho sự ngây ngô của chiến hữu: "Hỏng về mặt tâm hồn ấy! Cậu nhìn xem, có đứa trẻ nào lại thích ngồi im một chỗ trong văn phòng tám tiếng đồng hồ không? Có đứa trẻ nào lại thích mặc quần tây áo sơ mi đóng thùng giữa cái nắng 40 độ này không? Họ đã đánh mất khả năng vui chơi, đó chính là dấu hiệu của việc bị hỏng hóc nghiêm trọng."
Tôi ngồi trong chậu của mình, hai chân gác lên thành chậu, cảm giác làn nước mát mẻ đang xoa dịu những vết xước từ vụ leo cây ổi hôm trước. Tôi nhìn lên bầu trời xanh ngắt, nơi có vài đám mây trắng xốp trôi lững lờ. "Có lẽ họ không hỏng đâu Tý. Họ chỉ bị 'nâng cấp' sai cách thôi. Giống như cái tivi nhà tớ ấy, từ hồi ba tớ lắp thêm cái đầu thu kỹ thuật số thì nó có nhiều kênh hơn thật, nhưng lại hay bị đứng hình và thỉnh thoảng còn phát tiếng rè rè. Người lớn cũng vậy, họ có nhiều kiến thức hơn, nhiều tiền hơn, nhưng họ lại hay bị 'đứng hình' trước những niềm vui đơn giản."
Cái Tí "Điệu" thì khác. Nó không chỉ tắm, nó đang thực hiện một nghi lễ làm đẹp. Nó rắc vài cánh hoa mười giờ vào chậu nước, rồi dùng một miếng xơ mướp kỳ cọ cho con búp bê què chân. "Tớ nghĩ người lớn đáng thương lắm. Mẹ tớ bảo ngày xưa mẹ cũng từng thích nhảy dây, thích chơi đồ hàng. Nhưng giờ mẹ bảo mẹ không có thời gian. Thời gian của người lớn đi đâu hết rồi nhỉ? Hay là họ đánh rơi nó ở dọc đường đi làm?"
Câu hỏi của cái Tí làm cả hội im lặng. Chúng tôi bắt đầu suy ngẫm về sự biến mất của thời gian. Đối với chúng tôi, một buổi trưa có thể dài bằng một thế kỷ. Chúng tôi có thể dành cả tiếng đồng hồ chỉ để nhìn một con cuốn chiếu cuộn tròn lại, hoặc dành cả buổi chiều để tranh luận xem siêu nhân điện quang hay siêu nhân gao ai mạnh hơn. Nhưng với người lớn, một tiếng đồng hồ dường như chỉ đủ để họ thở dài và nhìn vào đồng hồ đeo tay.
"Thời gian bị ăn thịt bởi những thứ gọi là 'trách nhiệm'," thằng Tý kết luận, giọng nó trầm xuống như một nhà tiên tri. "Hôm qua tớ nghe ba tớ nói với mẹ là 'trách nhiệm gia đình đè nặng lên vai'. Tớ đã nhìn rất kỹ vào vai ba lúc ba cởi trần đi tắm, chẳng thấy cái gì đè lên cả. Nhưng rõ ràng là ba trông rất mệt mỏi. Có lẽ 'trách nhiệm' là một loại quái vật tàng hình, nó chuyên hút sinh lực và thời gian của con người khi họ bước qua tuổi 20."
Tôi rùng mình, nước trong chậu bỗng cảm thấy hơi lạnh dù nắng vẫn đang gắt. Tôi không muốn bị con quái vật tàng hình đó bám vào vai. Tôi muốn vai mình chỉ để đeo chiếc cặp sách nhẹ tênh và để cho con sáo mỏ vàng của ông nội đậu lên.
"Vậy làm sao để không bị quái vật đó ăn thịt?" Thằng Hùng "Đô" lo lắng hỏi, nó bắt đầu dùng tay tát nước lên mặt như thể muốn rửa trôi nỗi sợ.
"Dễ thôi," Tý nói, mắt sáng quắc. "Chúng ta phải giữ cho mình thật 'trẻ con'. Quái vật trách nhiệm chỉ thích ăn thịt những người nghiêm túc. Nếu chúng ta cứ đùa nghịch, cứ tin vào những điều vô lý, và cứ tiếp tục tắm chậu như thế này, nó sẽ tưởng chúng ta là những sinh vật không có giá trị dinh dưỡng và bỏ đi tìm người khác."
Chúng tôi đồng lòng nhất trí với phương án của thằng Tý. Và để thực hiện việc "không nghiêm túc", chúng tôi bắt đầu biến bốn cái chậu nhôm thành những chiến hạm trong một cuộc hải chiến giả tưởng. Nước bắn tung tóe, tiếng cười vang động cả sân sau. Con Lu cũng chạy ra, sủa vang hưởng ứng, nó nhảy bổ vào giữa sân gạch ướt nhẹp, lăn lộn một cách khoái chí.
Trong lúc hỗn loạn đó, tôi nhìn thấy mẹ thằng Hùng đi ra từ cửa sau. Chúng tôi nín thở, chuẩn bị tinh thần cho một trận lôi đình vì tội làm ướt sũng sân nhà và lãng phí nước. Người lớn thường không thích sự bừa bộn, đặc biệt là sự bừa bộn do trẻ con tạo ra.
Nhưng lạ thay, mẹ thằng Hùng không quát. Cô đứng tựa cửa, nhìn chúng tôi nghịch ngợm. Một thoáng chốc, tôi thấy đôi mắt cô không còn sự mệt mỏi của một người phụ nữ vừa đi chợ về, mà nó long lanh một cách kỳ lạ. Cô khẽ mỉm cười, cái cười hiền như thể cô đang nhìn thấy chính mình của hai mươi năm về trước trong cái chậu nhôm cũ kỹ kia.
"Nghịch vừa thôi nhé mấy đứa, lát nữa tắm xong nhớ lau sân cho khô kẻo ngã," cô nói nhẹ nhàng rồi quay vào trong.
Thằng Tý nháy mắt với tôi: "Thấy chưa? Tớ vừa thấy con quái vật trách nhiệm bay ra khỏi vai cô ấy trong một giây đấy. Chỉ cần cô ấy nhìn chúng mình chơi, cô ấy cũng được lây một chút miễn dịch."
Chúng tôi tiếp tục ngồi trong chậu cho đến khi da đầu ngón tay, ngón chân nhăn nheo lại như quả táo tàu khô. Đó là dấu hiệu của việc "quá tải nước", nhưng không đứa nào muốn bước ra. Bước ra khỏi chậu nước nghĩa là bước về với thế giới khô khốc của những bài tập hè và những lời nhắc nhở "ăn nhanh lên kẻo nguội".
"Này, các cậu có nghĩ là khi chúng mình chết đi, chúng mình sẽ lại trở thành trẻ con không?" Cái Tí bất ngờ hỏi một câu khiến không khí bỗng chốc trở nên liêu trai.
"Tớ nghĩ là có," tôi đáp, dựa đầu vào thành chậu. "Ông nội tớ bảo người già và trẻ con thực ra là một. Họ đều thích ăn đồ mềm, thích được quan tâm, và đôi khi... cũng hay nói những điều mà người đang ở độ tuổi lao động không hiểu nổi. Chết đi có lẽ là cách để tâm hồn được rũ bỏ cái xác già nua đầy trách nhiệm để quay về với hình dáng nguyên thủy nhất."
Thằng Tý gật đầu tán đồng: "Đúng. Thiên đường chắc chắn là một nơi có rất nhiều chậu nhôm và vòi nước chảy mãi không hết. Ở đó không có cà vạt, không có hóa đơn, và quan trọng nhất là không có đồng hồ báo thức."
Buổi chiều dần buông, nắng không còn gắt nữa mà chuyển sang màu tím sẫm của ráng chiều. Chúng tôi miễn cưỡng bước ra khỏi những "chiến hạm" của mình. Thân hình đứa nào đứa nấy run cầm cập vì ngâm nước quá lâu, nhưng trong lòng lại thấy ấm áp vô cùng.
Chúng tôi cùng nhau cầm chổi lúa quét sạch nước trên sân như lời mẹ thằng Hùng dặn. Việc lao động này bình thường thì rất chán, nhưng lúc này lại giống như một nghi lễ kết thúc buổi họp thượng đỉnh. Mỗi nhát chổi quét qua là một mẩu suy nghĩ về nhân sinh được dọn dẹp lại ngăn nắp.
Khi chia tay nhau về nhà, thằng Tý gọi tôi lại, đưa cho tôi một mảnh sành nhỏ màu xanh lơ mà nó nhặt được dưới đáy chậu: "Cầm lấy đi Mùi. Đây là 'Huân chương của sự hồn nhiên'. Mỗi khi cậu thấy mình bắt đầu muốn đeo cà vạt hay muốn thở dài vì tiền bạc, hãy nhìn vào nó. Nó sẽ nhắc cậu nhớ rằng cậu từng là một triết gia vĩ đại trong chậu nhôm."
Tôi cầm mảnh sành, thấy nó mát lạnh và lấp lánh dưới ánh hoàng hôn. Tôi nhét nó vào túi quần, cảm giác như mình vừa mang theo một bùa hộ mệnh chống lại sự trưởng thành.
Về đến nhà, tôi thấy ba đang ngồi sửa cái quạt máy. Mồ hôi nhễ nhại trên trán ba, gương mặt ba vẫn đầy sự căng thẳng. Tôi tiến lại gần, cầm cái quạt mo cau quạt lấy quạt để cho ba.
"Ba ơi, ba có muốn ngồi vào chậu nước không?" tôi hỏi, giọng đầy chân thành.
Ba tôi ngẩng đầu lên, nhìn tôi một hồi rồi bật cười. Tiếng cười của ba làm rung cả mấy cái nan quạt đang tháo dở. "Ba già rồi, ngồi vào chậu nhôm nhà mình thì cái chậu nó bẹp mất con ạ."
"Thì ba ngồi vào cái bể nước sau nhà ấy! Con sẽ làm thuyền trưởng, còn ba làm cá mập," tôi hào hứng gợi ý.
Ba tôi dừng tay, nhìn vào khoảng không vô định một lát, rồi khẽ xoa đầu tôi: "Để hôm nào rảnh ba làm cá mập với con nhé. Giờ ba phải sửa xong cái quạt này cho mẹ con ngủ ngon đã."
Tôi nhìn ba, chợt nhận ra rằng "trách nhiệm" đôi khi không phải là một con quái vật đáng sợ như thằng Tý nói. Đôi khi, nó là một hình thức khác của tình yêu. Ba tình nguyện để con quái vật đó đè lên vai để đổi lấy làn gió mát cho mẹ và tôi. Người lớn có thể "hỏng" một chút ở khả năng vui chơi, nhưng họ lại "nâng cấp" tuyệt vời ở khả năng hy sinh.
Tối hôm đó, tôi nằm trong màn, tay nắm chặt mảnh sành màu xanh lơ. Dưới gầm giường, con Lu đang mơ thấy một khúc xương to, chân nó thi thoảng lại cào cào vào không khí. Tôi thì mơ thấy mình và ba cùng ngồi trong một cái chậu khổng lồ, trôinh dạt trên một đại dương nước mát lạnh, hướng về phía vương quốc của những đứa trẻ không bao giờ lớn.
Thế giới này vẫn vận hành theo cách của nó. Người lớn vẫn bận rộn, trẻ con vẫn mải chơi. Nhưng trong những kẽ hở của cuộc sống đời thường, vẫn luôn có những chậu nước mát lành chờ đợi để rửa trôi đi những ưu phiền. Chỉ cần chúng ta đừng quên cách ngồi xuống, hạ thấp tầm nhìn, và cho phép mình được ngây thơ thêm một chút nữa thôi.
Bởi vì suy cho cùng, triết lý lớn nhất không nằm trong những cuốn sách dày cộp, mà nằm trong tiếng nước vỗ vào thành chậu, trong nụ cười của ba khi nhìn đứa con nghịch dại, và trong niềm tin rằng ngày mai, mặt trời sẽ lại lên để chúng tôi có thêm một buổi trưa huy hoàng nữa.
Tôi thiếp đi, cảm thấy chiều cao một mét linh năm phân của mình là một đặc ân. Một đặc ân cho phép tôi nhìn thấy sự vĩ đại trong những điều nhỏ bé, và thấy được tình yêu ẩn nấp dưới những nếp nhăn của trách nhiệm.
Ngày mai, tôi sẽ rủ thằng Tý thám hiểm phía sau chuồng gà. Nghe nói ở đó có một cánh cổng dẫn đến thế giới của loài giun đất. Và chắc chắn, chúng tôi sẽ lại tìm ra những triết lý mới, sâu sắc hơn cả những gì các giáo sư đại học có thể tưởng tượng ra. Vì ở xóm nhỏ này, mỗi đứa trẻ đều là một vị vua, và mỗi buổi trưa hè đều là một huyền thoại.