Trong thế giới của những người trưởng thành, luật pháp là một tập hồ sơ dày cộp nằm trong những văn phòng máy lạnh, nơi người ta dùng những từ ngữ khó hiểu để tranh luận về đúng và sai. Nhưng ở vương quốc dưới gầm bàn của chúng tôi, công lý được thực thi ngay tức thì bằng một chiếc thước kẻ nhựa và một hội đồng xét xử gồm ba đứa trẻ chân lấm tay bùn.
Mọi chuyện bắt đầu từ một hũ đường phèn mà mẹ tôi cất kỹ trên chạn bát. Mẹ bảo đường phèn là để chưng với quất khi tôi bị ho, là "vật tư y tế" chiến lược không được xâm phạm. Thế nhưng, bằng một cách thần kỳ nào đó, một đội quân kiến lửa đã phát hiện ra kho báu này. Chúng hành quân thành một đường chỉ đen dài dặc từ vết nứt trên tường, băng qua sa mạc gạch men, leo lên ngọn núi chạn bát để đột nhập vào hũ đường.
"Mùi ơi! Nhìn kìa, bọn chúng đang thực hiện vụ cướp thế kỷ!" – Thằng Tí Sứt hét lên khi chúng tôi đang chơi đồ hàng cạnh bếp.
Tôi nhìn theo ngón tay trỏ của nó. Một con kiến lửa to nhất, có lẽ là thủ lĩnh, đang khệ nệ vác một tinh thể đường phèn to gấp đôi cơ thể nó. Nó đi hiên ngang như một vị anh hùng vừa chiến thắng trở về từ mặt trận.
"Không được! Đó là thuốc ho của tao!" – Tôi giận dữ – "Chúng ta phải mở phiên tòa ngay lập tức. Tội đồ này không thể dung thứ."
Chúng tôi quyết định tổ chức "Phiên tòa Công lý Gốc Bưởi". Tôi đóng vai Thẩm phán vì là chủ nhân của hũ đường. Thằng Tí Sứt làm Công tố viên vì nó có giọng nói rất đanh thép khi đòi kẹo. Còn cái Tí Điệu, với lòng trắc ẩn bao la dành cho mọi sinh vật (trừ sâu róm), được chỉ định làm Luật sư bào chữa.
Bị cáo là một con kiến lửa bị chúng tôi dùng nhíp gắp ra từ hũ đường, hiện đang bị giam lỏng dưới một chiếc ly thủy tinh úp ngược.
"Bị cáo Kiến Lửa, ngươi có biết tội của mình không?" – Tôi gõ chiếc thước kẻ xuống mặt bàn gỗ kêu "chát" một cái.
Con kiến chạy cuống cuồng quanh chân ly, râu quờ quạng liên hồi. Thằng Tí Sứt đứng dậy, chỉ tay vào bị cáo:
"Thưa Thẩm phán, bằng chứng đã rõ như ban ngày! Bị cáo đã xâm nhập bất hợp pháp vào lãnh thổ hũ đường, lấy cắp tài sản quốc gia và làm ô uế số đường phèn còn lại bằng những bước chân không rửa của mình. Tôi đề nghị mức án cao nhất: Trục xuất khỏi vườn hoặc... búng tay một cái bay ra ao!"
Cái Tí Điệu đứng bật dậy, chiếc vương miện lá bàng hôm trước giờ đã được thay bằng một dải lụa thắt trên đầu trông rất giống quan tòa nhưng lại mang vẻ dịu dàng:
"Phản đối! Thưa Thẩm phán, thân chủ của tôi không đi ăn cướp. Anh ấy chỉ đang làm việc chăm chỉ để nuôi gia đình thôi. Thử hỏi, nếu gia đình ông Thẩm phán đang đói, ông có đi tìm thức ăn không? Anh kiến này không có hóa đơn, không có siêu thị, anh ấy chỉ thấy đồ ngọt và mang về cho kiến mẹ, kiến con thôi mà!"
Tôi khựng lại. Lập luận của Luật sư Tí Điệu nghe cũng có lý. Tôi nhìn con kiến nhỏ bé bên dưới lớp thủy tinh. So với tôi, nó nhỏ xíu như một hạt bụi. Nhưng so với hạt đường nó đang vác, nó là một lực sĩ vĩ đại.
"Nhưng nó làm mẹ tao mắng tao!" – Tôi vặn lại – "Mẹ sẽ bảo là tại tao ăn vụng nên mới để hũ đường hở ra cho kiến vào."
"Đó là lỗi của cái nắp hũ, không phải lỗi của anh kiến!" – Tí Điệu kiên quyết bảo vệ thân chủ.
Phiên tòa rơi vào bế tắc. Chúng tôi bắt đầu tranh luận về khái niệm "đúng" và "sai". Người lớn luôn bảo ăn cắp là xấu. Nhưng người lớn cũng khen ngợi những con kiến chăm chỉ. Vậy nếu một con kiến chăm chỉ đi ăn cắp thì nó là tốt hay xấu?
"Tao nghĩ thế này," – Tí Sứt đưa ra một sáng kiến – "Chúng ta hãy thử xem ý chí của bị cáo. Nếu nó có thể vác hạt đường này leo qua vách ly, chứng tỏ nó thực sự cần miếng ăn đó để cứu mạng gia đình. Lúc đó chúng ta sẽ tha bổng."
Chúng tôi nhấc chiếc ly ra, đặt một hạt đường phèn nhỏ trước mặt con kiến. Nó khựng lại một giây, râu rung rinh như đang thăm dò, rồi ngay lập tức lao vào ôm lấy hạt đường. Nó bắt đầu hành trình leo lên một chồng sách cũ mà chúng tôi dựng làm "vách núi".
Ba đứa trẻ chụm đầu lại, nín thở theo dõi từng bước chân của sinh vật bé nhỏ. Nó ngã xuống, rồi lại leo lên. Nó bị trượt chân ở mép tờ bìa bóng loáng, nhưng vẫn không buông hạt đường ra.
"Cố lên kiến ơi! Sắp tới đỉnh rồi!" – Cái Tí Điệu cổ vũ, quên mất mình đang là luật sư.
Cuối cùng, con kiến cũng leo qua được "vách núi" sách vở và biến mất vào một kẽ hở trên sàn nhà. Phiên tòa kết thúc mà không có bản án nào được tuyên. Thẩm phán, Công tố viên và Luật sư nhìn nhau, cảm thấy một sự nhẹ nhõm kỳ lạ.
"Tao nghĩ là vương quốc kiến cũng có những hóa đơn riêng của tụi nó." – Tí Sứt trầm ngâm – "Có lẽ là hóa đơn về 'số lượng hạt đường cần thiết để qua mùa đông'."
Đúng lúc đó, mẹ tôi đi vào bếp. Mẹ nhìn thấy hũ đường bị mở nắp và một hàng dài kiến đang hành quân:
"Mùi! Sao con lại để kiến vào hũ đường thế này? Đã bảo là phải đậy kỹ cơ mà!"
Tôi nhìn mẹ, rồi nhìn sang chiếc "vách núi" sách vở, dũng cảm nói:
"Mẹ ơi, con kiến đó đang đi làm việc để nuôi gia đình nó đấy. Con vừa mới mở phiên tòa xét xử và thấy nó... không có tội."
Mẹ sững người, cái xẻng lật trứng trong tay mẹ dừng lại giữa không trung. Mẹ nhìn tôi, rồi nhìn sang thằng Tí Sứt và cái Tí Điệu đang đứng khép nép. Một nụ cười từ từ xuất hiện trên gương mặt mệt mỏi của mẹ:
"Phiên tòa hả? Thế thẩm phán có biết là nếu kiến ăn hết đường thì con sẽ không có thuốc ho không?"
"Dạ, con sẽ nhường cho nó một ít thôi mẹ. Con còn nhiều bi ve lắm, con sẽ đổi bi ve lấy thuốc ho sau."
Mẹ cười thành tiếng, mẹ lấy nắp đậy hũ đường lại nhưng không dùng thuốc xịt côn trùng như mọi khi. Mẹ chỉ lấy một chiếc khăn ẩm lau sạch đường đi của kiến và đặt một mẩu bánh quy nhỏ ở góc tường, xa khỏi hũ đường.
"Đây là phần 'phúc lợi xã hội' cho vương quốc kiến của con. Bảo tụi nó từ mai đừng vào hũ đường nữa nhé."
Tôi thấy mẹ lúc đó thật vĩ đại. Mẹ không chỉ là người nấu cơm, người trả hóa đơn, mà mẹ còn là một vị nữ hoàng bao dung vừa ban hành một đạo luật hòa bình giữa thế giới con người và thế giới loài kiến.
Buổi chiều hôm đó, ba tôi đi làm về, thấy ba đứa chúng tôi đang ngồi bò lồm ngồm dưới sàn nhà để... đếm bước chân kiến.
"Lại trò gì nữa đây các nhà khoa học?" – Ba hỏi, đặt cặp táp lên bàn.
"Chúng con đang nghiên cứu về hệ thống vận chuyển của bị cáo kiến, ba ạ." – Tí Sứt trả lời đầy tự tin.
Ba ngồi xuống ghế, nhìn chúng tôi một hồi lâu rồi nói:
"Các con biết không, ở công ty ba cũng có nhiều 'con kiến' lắm. Những người làm việc từ sáng đến tối, còng lưng vác những 'hạt đường' công việc khổng lồ trên vai chỉ để mang về một chút cơm áo cho gia đình."
Tôi nhìn ba, bỗng nhiên thấy hình ảnh con kiến lúc chiều chập chững leo qua vách sách hiện lên trong dáng vẻ của ba. Ba cũng đang vác một "hạt đường" khổng lồ tên là "Trách nhiệm gia đình". Và đôi khi, thế giới người lớn cũng xét xử ba bằng những "phiên tòa" doanh số, những "bản án" deadline.
"Vậy có ai bào chữa cho ba không?" – Tôi lo lắng hỏi.
Ba cười, kéo tôi lại gần:
"Có chứ. Luật sư của ba chính là mẹ con, và các 'thẩm phán' nhỏ tuổi như con đây. Mỗi khi ba về nhà và thấy các con vui vẻ, mọi bản án mệt mỏi đều được tha bổng hết."
Tôi áp tai vào ngực ba, nghe tiếng tim ba đập đều đặn. Tôi chợt hiểu rằng, công lý thực sự không nằm ở việc phân định ai đúng ai sai một cách rạch ròi, mà nằm ở sự thấu hiểu và sẻ chia. Con kiến lấy đường vì nó đói, mẹ mắng vì mẹ lo cho tôi, và ba làm việc vì ba yêu cả nhà. Tất cả những động cơ đó đều xuất phát từ tình yêu thương.
Trong ngăn kéo dưới gầm giường của tôi, tôi lấy một mẩu đường phèn nhỏ xíu đã bị vỡ ra, bọc vào một mảnh giấy bạc lấp lánh. Tôi đặt nó cạnh mảnh sành hoa sen.
"Đây là bằng chứng của lòng tốt." – Tôi thầm thì.
Tối hôm đó, tôi nằm mơ thấy mình biến thành một con kiến vĩ đại. Tôi mặc áo choàng hiệp sĩ, tay cầm kiếm gỗ, vác một viên đường phèn to bằng tòa nhà quốc hội. Tôi đi băng qua những sa mạc gạch men, vượt qua những dãy núi chạn bát để mang viên đường đó về cho ba mẹ. Trong giấc mơ, ba mẹ tôi là vua và hoàng hậu của tổ kiến, và chúng tôi cùng nhau ăn một bữa tiệc đường phèn ngọt ngào nhất thế gian mà không sợ bị ai "trục xuất".
Khi thức dậy, tôi thấy nắng sớm đã tràn vào phòng. Một con kiến nhỏ đang bò trên bệ cửa sổ. Tôi không đuổi nó đi, cũng không gắp nó vào ly thủy tinh nữa. Tôi chỉ khẽ thổi một cái cho nó bay vào đám cỏ xanh ngoài vườn.
"Đi đi hiệp sĩ nhỏ. Chúc một ngày làm việc năng suất!"
Tôi nhận ra, cuộc sống này đẹp hơn rất nhiều khi chúng ta nhìn nó bằng con mắt của một người luật sư bào chữa thay vì một vị thẩm phán nghiêm khắc. Trẻ con chúng tôi sinh ra đã có sẵn lòng bao dung đó, chỉ tiếc là khi lớn lên, người ta cứ mải học luật pháp mà quên mất cách tha thứ cho những "con kiến" xung quanh mình.
Tôi chạy ra sân, thấy thằng Tí Sứt đã đứng đợi sẵn với một chiếc túi nilon.
"Mùi ơi! Tao vừa phát hiện ra một 'vụ án' mới. Con mèo nhà cái Tí Điệu vừa ăn vụng khúc cá kho của bà nó!"
"Mở tòa ngay!" – Tôi hăm hở hét lên.
Và thế là, một ngày mới lại bắt đầu với những phiên tòa không có người bị hại, chỉ có những bài học về tình thương được viết bằng ngôn ngữ của sự hồn nhiên. Thế giới có thể bị hỏng ở những tòa án lớn, nhưng ở xóm nhỏ này, công lý vẫn luôn lấp lánh như viên đường phèn trong ánh nắng mai.
Hũ đường của mẹ vẫn còn đó, vương quốc kiến vẫn bận rộn, và tôi – vị thẩm phán tí hon – vẫn đang học cách để yêu thương cả những điều nhỏ bé nhất đang bò dưới chân mình. Vì suy cho cùng, ai trong chúng ta cũng đều là những con kiến đang cố gắng vác hạt đường của đời mình về phía tổ ấm, đúng không?