Trong tâm trí của chúng tôi, bãi sông phía sau làng không phải là một dải đất bồi đơn thuần đầy cát và cỏ dại. Nó là vùng đất viễn tây, là hoang đảo của Robinson, hay thậm chí là một hành tinh mới vừa trồi lên từ lòng nước đỏ ngầu phù sa. Người lớn cấm chúng tôi ra đó vì sợ chúng tôi "sa chân" hoặc "cảm nắng", nhưng đối với những kẻ thù của sự tẻ nhạt như tôi và thằng Tí Sứt, những lời cảnh báo ấy chẳng khác nào một lời mời gọi đầy khiêu khích.
"Mày có nghe thấy tiếng gọi của dòng sông không Mùi?" – Tí Sứt đứng trên bờ đê, tay che trán nhìn xuống dải cát mênh mông – "Nó đang bảo là: Này mấy thằng nhóc, dưới này có vàng đấy, xuống đây mà nhặt!"
Tôi nhìn dòng sông Hồng mùa nước cạn, nước hiền hòa trôi lững lờ như một kẻ lười biếng đang ngái ngủ. Bãi sông hiện ra rộng thênh thang, phủ một màu xanh mướt của ngô và màu bạc của cát mịn.
"Vàng gì mà vàng, chỉ có bùn thôi." – Tôi đáp, nhưng đôi chân đã bắt đầu ngứa ngáy muốn tháo bỏ đôi dép nhựa để cảm nhận cái mát lạnh của đất ẩm.
"Bùn của sông chính là vàng của lũ trẻ con chúng mình." – Tí Sứt khẳng định, một triết lý mà tôi đồ rằng nó vừa mới bịa ra trên đường đi.
Cuộc viễn chinh bắt đầu vào một buổi chiều khi ba tôi đi họp ở xã và mẹ thì đang mải mê với mẻ bánh đúc vừa ra lò. Chúng tôi đi theo lối mòn của những người chăn bò, băng qua những rặng phi lao rì rào trong gió. Cái Tí Điệu lần này không mặc váy hoàng gia, nó mặc một bộ đồ hoa nhí trông rất "thực chiến", tay xách theo một cái xô nhựa nhỏ để đựng... kho báu.
Khi bước chân đầu tiên chạm vào cát nóng, tôi cảm thấy một luồng điện chạy dọc sống lưng. Cát ở đây mịn đến mức nó luồn qua kẽ ngón chân, mơn trớn và ôm ấp lấy bàn chân bé nhỏ của tôi như một người bạn lâu ngày gặp lại.
"Chúng ta phải chia quân ra." – Tí Sứt ra lệnh – "Mùi đi về phía hạ lưu tìm những mảnh gốm cổ. Tí Điệu đi nhặt những vỏ ốc lấp lánh. Còn tao, tao sẽ thám hiểm những hang hốc kia để tìm... dấu vết của thủy quái."
Chúng tôi tản ra như những nhà khảo cổ học thực thụ. Bãi sông là một bảo tàng lộ thiên khổng lồ. Ở đây, dòng sông đã hào phóng để lại những món quà sau mỗi mùa lũ: những mảnh gỗ lũa có hình thù kỳ quái, những chiếc vỏ trai dài như thanh kiếm của hiệp sĩ, và cả những mảnh sành có hoa văn xanh biếc mà tôi cam đoan là thuộc về một cung điện dưới nước đã bị sụp đổ hàng ngàn năm trước.
Tôi cúi xuống nhặt một mảnh sành nhỏ. Nó có hình một cánh hoa sen. Tôi áp nó vào má, cảm nhận sự mát lạnh của thời gian.
"Này Tí! Tao tìm thấy một mảnh vỡ từ chén uống trà của Long Vương rồi!" – Tôi hét lên đầy sung sướng.
Tí Sứt chạy lại, nhìn mảnh sành bằng ánh mắt của một chuyên gia giám định đồ cổ:
"Đúng rồi, hoa văn này không phải của người thường đâu. Chắc là trong một trận đại chiến dưới nước, Long Vương đã lỡ tay đánh rơi bộ ấm chén xuống đây đấy."
Cái Tí Điệu thì gom được một nắm vỏ ốc bé xíu. Nó bảo đây là tiền của "vương quốc dưới cát". Chúng tôi ngồi bệt xuống một đống cát cao, bắt đầu xây dựng một thành phố phù sa.
Chúng tôi dùng tay bới cát, tạo thành những con đường ngoằn ngoèo, những ngôi tháp cao ngất và một con đê bao quanh để ngăn cản những đợt sóng li ti từ mép nước vỗ vào. Trong thế giới của chúng tôi, thành phố này có tên là "Phù Sa Thành", nơi không có bài tập về nhà và trẻ con được quyền ăn kem mỗi giờ một lần.
"Mày nghĩ tại sao người lớn không ra đây chơi nhỉ?" – Cái Tí Điệu hỏi, tay đang cắm một cành phi lao vào đỉnh tháp làm cột cờ.
"Vì họ bận lo cho những thứ 'trên cạn'." – Tí Sứt đáp, giọng già dặn – "Họ sợ bẩn, sợ ướt quần áo. Họ quên mất rằng hồi nhỏ họ cũng từng là những kiến trúc sư đại tài của vương quốc cát này."
Tôi nhìn ra dòng sông. Xa xa, một chiếc tàu chở cát đi qua, phát ra tiếng động cơ "pình pình" trầm đục. Khói đen bốc lên từ ống khói, hòa vào bầu trời hoàng hôn đang dần chuyển sang màu tím biếc. Tôi bỗng thấy thương những người trên chiếc tàu đó. Họ đi ngang qua bãi sông mỗi ngày, nhưng họ chỉ nhìn thấy "cát" là một loại vật liệu xây dựng để đổi lấy tiền, chứ không nhìn thấy những kho báu mà chúng tôi đang sở hữu.
"Mùi ơi, nhìn kìa!" – Tí Sứt chỉ tay về phía một vũng nước nhỏ còn sót lại giữa bãi cát.
Trong vũng nước ấy, một đàn cá cờ li ti đang bơi lội tung tăng. Những cái đuôi màu đỏ, vàng của chúng lấp lánh dưới ánh nắng cuối ngày như những vệt lửa nhỏ dưới nước. Chúng bị kẹt lại khi thủy triều rút đi.
"Chúng mình phải cứu tụi nó thôi!" – Tôi hét lên.
Thế là, cuộc thám hiểm biến thành một cuộc giải cứu vĩ đại. Chúng tôi dùng xô của Tí Điệu, dùng tay không, dùng cả nón lá để vớt những chú cá nhỏ bé ấy, cẩn thận mang chúng ra tận mép nước sông mênh mông để thả đi.
"Đi đi các bạn nhỏ! Hãy kể cho Long Vương nghe là Hiệp sĩ Mùi và Công tước Tí Sứt đã cứu các bạn nhé!" – Tí Sứt lầm bầm khi thả con cá cuối cùng xuống dòng nước đỏ.
Nhìn những chú cá quẫy đuôi lặn sâu vào lòng sông, tôi thấy lòng mình nhẹ tênh. Hóa ra, làm việc tốt trong thế giới trẻ con đơn giản chỉ là giúp một con cá quay về với mẹ sông. Không có bằng khen, không có lễ tuyên dương, chỉ có niềm vui âm ỉ trong lồng ngực và đôi tay dính đầy bùn đất.
Khi ánh hoàng hôn tắt hẳn, bãi sông trở nên huyền bí dưới ánh trăng mờ. Gió sông thổi mạnh hơn, mang theo mùi nồng nồng của phù sa và mùi thơm dịu của hoa ngô. Chúng tôi đứng dậy, phủi quần áo đầy cát, chuẩn bị cho cuộc hành trình trở về.
"Tiếc thật, Phù Sa Thành của mình chắc tối nay sóng sẽ cuốn đi mất thôi." – Tí Điệu nhìn lại thành phố cát của chúng tôi với vẻ luyến tiếc.
"Đừng buồn Tí ạ." – Tôi an ủi – "Sông lấy đi thành phố này để làm nguyên liệu xây dựng cho những thành phố khác ở phía hạ lưu. Ngày mai chúng mình lại ra xây cái mới, đẹp hơn, to hơn."
Chúng tôi đi ngược lại con đường mòn. Lúc này, bóng tối đã bao trùm vạn vật. Tiếng côn trùng kêu râm ran dưới những bụi cỏ làm tôi thấy hơi sờ sợ. Tôi nắm chặt lấy tay áo thằng Tí Sứt.
"Mùi này, mày có tin là có ma sông không?" – Tí Sứt thầm thì, giọng nó run run một cách cố ý để hù tôi.
"Làm gì có ma. Chỉ có những linh hồn của những viên bi bị thất lạc đang đi tìm chủ thôi." – Tôi đáp trả, dù tim đang đập "thình thịch".
Về đến cổng làng, chúng tôi thấy bóng ba tôi đang đứng đợi dưới ánh đèn dầu. Ba cầm một chiếc roi mây, khuôn mặt nghiêm nghị đến mức tôi muốn biến mất vào trong cái xô của Tí Điệu ngay lập tức.
"Các con đã đi đâu?" – Giọng ba trầm và nặng.
Tí Sứt và Tí Điệu im lặng cúi đầu. Tôi nhìn ba, nhìn đôi bàn tay lấm lem bùn đất của mình, rồi dũng cảm trả lời:
"Dạ, chúng con đi cứu vương quốc của Long Vương ạ."
Ba khựng lại. Chiếc roi mây trong tay ba hạ xuống một chút. Ba nhìn tôi, rồi nhìn sang chiếc xô đầy vỏ ốc và mảnh sành. Ba đi lại gần, nhặt một chiếc vỏ trai lên, săm soi nó dưới ánh đèn:
"Hóa ra các con ra bãi sông à?"
"Vâng ạ. Ba đừng mắng tụi con. Tụi con đã thả hết cá cờ về với sông rồi."
Ba im lặng một hồi lâu. Tôi thấy nếp nhăn trên trán ba giãn ra. Ba không dùng roi, ba chỉ thở dài một tiếng, nhưng lần này không phải là tiếng thở dài mệt mỏi vì hóa đơn. Đó là tiếng thở dài của một người chợt nhận ra mình đã quá khắc nghiệt với những giấc mơ.
"Về rửa chân tay đi. Mẹ đang để phần bánh đúc trong bếp đấy." – Ba nói khẽ, rồi quay người đi vào nhà.
Đêm đó, sau khi đã chén sạch đĩa bánh đúc thơm mùi vôi và hành phi, tôi nằm trong ngăn kéo kỉ niệm (thực ra là nằm trên giường nhưng tâm trí đang ở dưới gầm giường). Tôi lấy mảnh sành hình hoa sen ra, đặt nó lên ngực.
Tôi chợt nhận ra một điều: Bãi sông kia chính là chiếc ngăn kéo kỉ niệm của dòng sông. Nó chứa đựng tất cả những gì sông đã đi qua, những gì sông đã gom nhặt được từ rừng núi và đồng bằng. Và chúng tôi, những đứa trẻ xóm vắng, chính là những người được sông tin tưởng trao cho chiếc chìa khóa để mở ngăn kéo ấy mỗi ngày.
Người lớn sợ bãi sông vì họ sợ sự bất định của dòng nước. Họ sợ những gì không nằm trong sự kiểm soát của chiếc đồng hồ đeo tay. Nhưng trẻ con chúng tôi yêu bãi sông vì ở đó, không có quy luật nào ngoài quy luật của sự tưởng tượng. Ở đó, một mảnh sành vỡ có giá trị hơn một tờ tiền, và một thành phố cát có thể chứa đựng cả một thiên hà.
"Ba ơi," – Tôi gọi vọng sang phòng bên – "Hồi nhỏ ba có ra bãi sông không?"
Tiếng ba vọng lại, trầm ấm giữa đêm khuya:
"Có chứ. Ba còn từng định đóng một con thuyền bằng lá chuối để đi dọc dòng sông này đến tận biển cơ. Nhưng rồi... gió to quá, thuyền của ba chưa kịp rời bờ đã chìm nghỉm."
"Vậy mai ba ra bãi sông xây lại thuyền với con nhé?"
Ba im lặng một lát, rồi khẽ đáp:
"Để xem đã. Nếu ba xong việc sớm..."
Tôi mỉm cười, nhắm mắt lại. Tôi biết "để xem đã" của người lớn thường nghĩa là "khó lắm", nhưng tôi vẫn hy vọng. Vì tôi tin rằng, sâu thẳm trong ba, vẫn còn một cậu bé đang ngồi đợi con thuyền lá chuối ấy nổi lên từ phù sa.
Thế giới người lớn có thể là một dòng sông đầy bão tố, nhưng tuổi thơ là cái bãi cát bình yên nơi chúng tôi có thể trú ẩn. Và dù Phù Sa Thành có bị sóng cuốn đi bao nhiêu lần, thì những viên gạch của sự hồn nhiên vẫn sẽ luôn nằm lại trong lòng đất, chờ đợi những cuộc viễn chinh tiếp theo.
Tôi chìm vào giấc ngủ, mơ thấy mình đang ngồi trên một mảnh sành hoa sen khổng lồ, lướt đi trên dòng sông đỏ nặng phù sa. Phía sau tôi là thằng Tí Sứt đang cưỡi con thủy quái (hóa ra là một con cá cờ khổng lồ) và cái Tí Điệu đang rắc những vỏ ốc lấp lánh xuống mặt nước để làm đường đi. Chúng tôi bay về phía chân trời, nơi mặt trăng đang chờ đợi với một nụ cười rạng rỡ.
Sáng mai thức dậy, tôi sẽ bảo mẹ cho thêm một ít hành phi vào bánh đúc, để tôi mang ra bãi sông làm "lương khô" cho cuộc hành trình mới. Bởi vì kho báu của phù sa là vô tận, và chúng tôi – những nhà thám hiểm tí hon – vẫn còn cả một vương quốc cát đang chờ được tái sinh.
Tuổi thơ, suy cho cùng, chính là dải phù sa bồi đắp cho tâm hồn chúng ta trước khi chúng ta bị cuốn vào đại dương mênh mông của sự trưởng thành. Và tôi sẽ giữ mãi mảnh sành hoa sen này, như một lời nhắc nhở rằng: Đừng bao giờ sợ lấm bẩn, vì chính từ bùn đất, những bông sen đẹp nhất mới có thể nở hoa.