Tôi có một bí mật mà cho đến tận bây giờ, khi tóc đã bắt đầu lốm đốm những sợi bạc của sự "trưởng thành cưỡng ép", tôi mới dám tiết lộ: Thế giới này thực chất được vận hành bởi trẻ con, còn người lớn chỉ là những nhân viên thực tập đầy lúng túng.
Vào cái thời mà những chiếc tivi đen trắng vẫn còn phải dùng tay vặn núm "cạch cạch" để dò đài và lũ trẻ chúng tôi coi tiếng ve kêu là một bản tin thời sự quan trọng nhất trong ngày, cuộc sống ở cái làng ven biển này thật sự là một thiên đường. Đó là những năm tháng mà điện lưới vẫn còn là một thứ xa xỉ phẩm, thỉnh thoảng lại "nháy" một cái rồi tắt ngấm, để lại cả không gian chìm trong ánh nến leo lét và mùi dầu hỏa nồng nàn từ chiếc đèn Hoa Kỳ của nội.
Hồi đó, tôi – tức là Cu Mùi – cùng thằng Tý, con Tủn và thằng Hải đã cùng nhau đưa ra một quyết định mang tính lịch sử: Chúng tôi sẽ không bao giờ lớn lên. Hoặc ít nhất, nếu có phải lớn lên, chúng tôi sẽ lớn lên theo cách của riêng mình, không giống như bố mẹ hay những ông chú, bà dì suốt ngày than thở về giá gạo và tiền thuế.
“Này Mùi, tao vừa phát hiện ra tại sao người lớn lại hay cáu gắt rồi.”
Thằng Tý nói khi hai đứa đang ngồi vắt vẻo trên cành khế già sau nhà. Thằng Tý là một đứa kỳ lạ. Nó có cái đầu to quá khổ so với thân hình gầy nhom, và trong cái đầu đó chứa đựng những triết lý mà tôi tin chắc rằng ngay cả những nhà bác học ở tận thủ đô cũng chưa chắc nghĩ ra được.
Tôi đang mải mê dùng chiếc gương vỡ để hắt ánh nắng vào mặt con mèo mướp đang ngủ dưới sân, lơ đãng hỏi:
“Tại sao?”
“Vì họ đeo đồng hồ!” - Tý khẳng định chắc nịch - “Mày cứ nhìn mà xem. Hễ ai đeo một cái vòng tròn có kim chạy liên tục trên tay là người đó bắt đầu đi đứng vội vàng, mặt mày nhăn nhó. Cái đồng hồ đó không phải để xem giờ đâu, nó là một cái máy hút niềm vui. Kim chạy đến đâu, niềm vui biến mất đến đó.”
Tôi nhìn xuống cổ tay gầy guộc của mình, rồi nhìn sang cánh tay đen nhẻm của nó. Cả hai chúng tôi đều chưa có "máy hút niềm vui". Đó là lý do tại sao chúng tôi có thể ngồi cả buổi chiều chỉ để đợi một con kiến tha miếng bánh vụn về tổ mà không thấy sốt ruột.
“Vậy thì chúng ta sẽ không bao giờ đeo đồng hồ.” - Tôi tuyên bố, cảm thấy mình vừa lập ra một lời thề bảo vệ nền hòa bình thế giới.
“Nhưng bố mày bảo sang năm mày phải đi học rồi đấy. Đi học là phải đúng giờ.” - Con Tủn từ dưới gốc cây nói vọng lên. Nó đang mải mê nhặt những cánh hoa khế tím rụng trên cỏ để nấu một nồi "canh chua" tưởng tượng trong cái bát sành sứt mẻ.
“Học là việc của người lớn bày ra để giam cầm bọn mình thôi.” - Tôi bĩu môi - “Tớ sẽ học cách nói chuyện với con bò. Con bò không bao giờ dùng đồng hồ mà nó vẫn biết khi nào thì nên đi về chuồng, đúng không?”
Con Tủn không cãi lại, nó chỉ mải miết xếp những "bát canh" của mình lên một phiến đá bằng phẳng. Ở thế giới của Tủn, mọi thứ đều có thể trở thành món ăn thịnh soạn: lá đa là bánh xèo, đất sét nặn tròn là thịt viên, và những hạt cát lấp lánh là muối tiêu hạng nhất. Người lớn nhìn vào chỉ thấy một đống rác rưởi, nhưng chúng tôi nhìn vào và thấy cả một đại tiệc hoàng gia.
Tôi bỗng nhận ra một điều đáng sợ: Sự khác biệt lớn nhất giữa trẻ con và người lớn không phải là chiều cao hay số cân nặng, mà là khả năng "nhìn thấy". Người lớn chỉ nhìn thấy những thứ có thật, còn chúng tôi nhìn thấy cả những thứ "sẽ có" và "có thể có".
“Này, nếu chúng ta là những người làm chủ thế giới, chúng ta sẽ đổi tên mọi thứ lại từ đầu.” - Tôi nảy ra một ý tưởng thiên tài.
Thằng Tý mắt sáng rực lên:
“Ý hay đấy! Tại sao cái bàn lại gọi là cái bàn? Tại sao không gọi nó là 'cái bục để bay'?”
“Còn con chó vện nhà tao sẽ được gọi là 'ông tướng bốn chân'!” - Tôi hào hứng tiếp lời.
“Và việc đi học sẽ được gọi là 'đi thám hiểm những con chữ'.” - Con Tủn cũng tham gia vào cuộc chơi.
Thế là chiều hôm đó, dưới tán khế xanh rì, một trật tự thế giới mới được thiết lập. Chúng tôi bắt đầu gọi việc ăn cơm là "nạp năng lượng cho tàu vũ trụ", gọi việc bị mẹ mắng là "nghe nhạc rock miễn phí". Khi thay đổi tên gọi, dường như mọi thứ xung quanh cũng bớt đáng sợ và trở nên thi vị hơn hẳn.
Nhưng cuộc đời không chỉ toàn là hoa khế tím và những giấc mơ. Người lớn luôn có cách để kéo chúng tôi về thực tại bằng một thứ vũ khí tối thượng: "Bữa cơm chiều".
“Mùi ơi! Về ăn cơm nhanh lên không tao cho ăn roi bây giờ!”
Tiếng của mẹ tôi vang lên từ phía gian bếp ám khói. Đó là một thứ âm thanh có sức công phá khủng khiếp, có thể đánh tan mọi vương quốc tưởng tượng trong vòng chưa đầy một giây.
Tôi và thằng Tý nhìn nhau, thở dài. "Ông tướng bốn chân" cũng bắt đầu sủa vang như thể nhắc nhở rằng buổi trình diễn đã kết thúc.
“Ngày mai chúng ta lại thám hiểm tiếp nhé?” - Tý hỏi, giọng hơi buồn.
“Chắc chắn rồi. Ngày mai tớ sẽ mang theo cái đèn pin. Tớ muốn xem xem dưới gầm giường nhà tớ có phải là lối vào của một đường hầm bí mật nào không.”
Tôi nhảy xuống đất, phủi sạch bụi đất trên chiếc quần đùi xếch xếch. Trong bóng chiều tà, làng quê hiện lên thật bình yên với những làn khói bếp xanh mờ ảo bay lên từ những mái rạ. Những ngôi nhà gạch quét vôi vàng đã cũ, những con đường đất đỏ gập ghềnh vết xe thồ, và tiếng máy nổ xập xình của chiếc tàu đánh cá từ phía biển vọng lại.
Lúc đó là khoảng thời gian mà các phương tiện liên lạc hiện đại vẫn còn là những điều xa vời trong phim ảnh. Để gọi nhau, người ta dùng tiếng hú qua bờ rào; để biết tin tức, người ta quây quần quanh chiếc radio chạy pin cũ kỹ của ông trưởng thôn. Mọi thứ chậm chạp đến mức người ta cảm giác như thời gian đang đi bộ, chứ không phải đang chạy đua như bây giờ.
Bước chân vào nhà, mùi cá kho tộ quyện với mùi gừng cay nồng từ gian bếp của mẹ làm tôi quên bẵng đi kế hoạch "không nạp năng lượng cho tàu vũ trụ". Bố tôi đang ngồi ở hiên nhà, cặm cụi sửa lại chiếc nan quạt điện cũ. Ánh sáng từ chiếc đèn dầu hắt lên khuôn mặt khắc khổ nhưng hiền từ của ông những mảng sáng tối chập chờn.
“Lại đi nghịch đất cả buổi phải không con?” - Bố hỏi, không ngẩng đầu lên, nhưng giọng ông chứa đựng một sự thấu hiểu kỳ lạ.
“Con đi... nghiên cứu thế giới ạ.” - Tôi đáp, cố gắng dùng từ ngữ của một "nhà thám hiểm".
Bố cười, tiếng cười trầm thấp hòa vào tiếng dế mèn bắt đầu râm ran dưới gầm tủ:
“Thế giới có gì hay không?”
“Dạ, có nhiều lắm. Con biết tại sao người lớn hay buồn rồi ạ. Vì mọi người đeo đồng hồ nhiều quá.”
Bố dừng tay, nhìn vào cổ tay trống không của mình, rồi nhìn tôi. Một thoáng ngẩn ngơ hiện lên trong mắt ông. Có lẽ bố đang nhớ lại cái thời ông cũng từng là một Cu Mùi, cũng từng ghét cay ghét đắng những chiếc kim đồng hồ vô tri đang gặm nhấm tuổi trẻ.
“Có lẽ con đúng, Mùi ạ. Khi người ta thôi nhìn vào đồng hồ, người ta sẽ thấy hoàng hôn đẹp hơn.”
Tôi ngồi xuống cạnh bố, cảm nhận hơi ấm từ mặt đất tỏa lên qua đôi bàn chân trần. Ở ngoài kia, bóng tối bắt đầu bao phủ lấy những rặng tre, nhưng trong lòng tôi, một vương quốc rực rỡ đang được xây dựng. Một vương quốc không có những con số áp lực, không có những bảng chấm công, chỉ có những chuyến thám hiểm bất tận vào lòng ký ức.
Bữa cơm tối hôm đó diễn ra dưới ánh đèn dầu. Những hạt cơm trắng ngần, bát canh rau tập tàng ngọt lịm và miếng cá kho mặn mòi... Tất cả dường như ngon hơn hẳn khi được thưởng thức trong một vương quốc không có tên gọi cũ. Tôi thầm hứa với lòng mình, dù sau này có ra sao, tôi cũng sẽ giữ lại một ngăn nhỏ trong tim mình để chứa những cánh hoa khế tím và những triết lý "không đồng hồ" của thằng Tý.
Bởi vì tôi biết, khi một người trưởng thành, họ sẽ mất đi khả năng nhìn thấy những điều kỳ diệu trong những thứ bình thường nhất. Họ nhìn một cái cây và chỉ thấy gỗ, nhìn một con sông và chỉ thấy nước. Còn tôi, tôi muốn nhìn một cái cây và thấy một tòa lâu đài, nhìn một con sông và thấy một dải lụa của các vị thần.
Đêm đó, tôi nằm trên chiếc chõng tre giữa sân, nhìn lên bầu trời đầy sao – cái bầu trời của những năm cuối thập niên chín mươi chưa bị ô nhiễm bởi ánh sáng điện và khói bụi công nghiệp. Những ngôi sao lấp lánh như những hạt kim cương mà ai đó vô tình làm đổ trên tấm thảm nhung đen.
Tôi tự hỏi, trên những ngôi sao kia, liệu có những đứa trẻ nào đang nhìn xuống đây và cũng đang lên kế hoạch để không bao giờ phải lớn lên hay không?
Tiếng gió thổi qua rặng dừa xào xạc như tiếng vỗ tay của thiên nhiên dành cho những giấc mơ nhỏ bé. Tôi chìm vào giấc ngủ với một nụ cười, trong tay vẫn còn nắm chặt một hòn bi ve xanh biếc – vật báu duy nhất mà tôi tin rằng có thể mua được cả một mùa hè vĩnh cửu.
Cuộc sống khi ấy đơn giản như một bài toán cộng một cộng một bằng hai, nhưng lại chứa đựng những ẩn số hạnh phúc mà sau này, dù có dùng những thuật toán phức tạp nhất của cuộc đời người lớn, tôi cũng chẳng bao giờ tìm lại được đáp án chính xác như thế.
Ngày mai, mặt trời sẽ lại lên, và chúng tôi sẽ lại tiếp tục cuộc hành trình thám hiểm những con đường đầy cỏ may, nơi mà mỗi bước chân đều mở ra một chương mới của cuốn tiểu thuyết không bao giờ kết thúc mang tên "Tuổi Thơ".
Những chiếc đồng hồ ngoài kia vẫn cứ chạy, nhưng ở làng tôi, dưới mái hiên đầy nắng và gió biển này, thời gian dường như đã quyết định dừng lại để chơi trốn tìm cùng lũ trẻ chúng tôi. Và trong cuộc chơi đó, tôi biết chắc chắn rằng, mình sẽ không bao giờ là người thua cuộc, chừng nào tôi còn giữ được đôi mắt của Cu Mùi năm mười tuổi.