Vào cái thuở mà thiên nhiên vẫn còn là vị chúa tể duy nhất ngự trị trên những cánh đồng, khi những bản tin dự báo thời tiết trên chiếc radio chạy pin chỉ là những âm thanh rè rè khó nhọc thì cơn bão chính là một dấu mốc khắc nghiệt chia cắt dòng thời gian. Đó là giai đoạn mà những ngôi nhà vách đất lợp mái rạ phải gồng mình chống chọi với sức mạnh cuồng nộ của trời đất bằng những sợi dây thừng néo chặt và những bao cát chất đầy trên nóc. Nhưng đối với lũ trẻ chúng tôi, cơn bão không mang gương mặt của sự sợ hãi; nó mang hình hài của một cuộc đại tiệc mà thiên nhiên hào phóng ban tặng ngay khi tiếng gió hú vừa dứt và bầu trời bắt đầu hửng lên màu chì xám xịt.
Khi những rặng tre vừa ngừng nghiêng ngả và nước bắt đầu rút khỏi những con đường làng trơn trượt, vương quốc của chúng tôi bỗng rộn ràng hơn bao giờ hết. Đó là thời khắc của "nước đổ", lúc mà những loài cá từ sông hồ theo dòng nước dâng tràn lên các cánh đồng, để rồi khi nước rút đi, chúng bị mắc kẹt lại trong những hố bùn, những vũng nước đọng hay những con mương nhỏ vừa được tháo rãnh.
“Mùi ơi! Hải ơi! Mang giỏ ra mau, cá về đầy cánh đồng rồi!”
Tiếng thằng Tý "Triết gia" vang lên từ đầu ngõ. Hôm nay, trông nó không còn vẻ đạo mạo của một nhà tư tưởng thường ngày. Tý mặc một chiếc quần đùi cũ sờn, tay xách cái giỏ tre đã thủng vài nan, đôi mắt sáng rực sau làn kính cận bám đầy hơi nước.
Tôi và Hải lập tức vớ lấy "vũ khí". Đồ nghề của chúng tôi đơn giản chỉ là những cái nơm tre, những chiếc giỏ đeo bên hông và quan trọng nhất là một đôi bàn tay sẵn sàng lấm lem bùn đất.
“Hôm nay nhất định phải bắt được một con cá lóc thật to để mẹ nấu canh chua!” - Thằng Hải tuyên bố, nó nhảy lò cò qua những vũng nước đọng, mặt mày hớn hở như thể vừa tìm thấy một kho báu bị bỏ quên.
Chúng tôi tiến ra cánh đồng phía sau nhà ông Giáo. Cảnh tượng sau cơn bão thật hoang tàn nhưng cũng đầy sức sống. Những cây lúa non bị dập nát nằm rạp xuống bùn, nhưng dưới những gốc lúa ấy là cả một thế giới đang cựa quậy. Nước đục ngầu phù sa chảy rì rào qua các bờ mương, tạo thành những âm thanh vui tai.
“Nhìn kìa! Có con cá trê đang quẫy!” - Con Tủn reo lên.
Nó đứng trên bờ mương, ngón tay chỉ vào một vũng nước nhỏ đang sủi bọt. Con Tủn hôm nay không diện chiếc kẹp tóc hình con bướm mới mua ở phố huyện, nó xắn gấu quần lên cao, để lộ đôi chân trắng trẻo nhưng bắt đầu lấm bẩn.
Thằng Hải lao xuống như một con rái cá. Nó dùng hai tay sục sạo vào lớp bùn nhão nhoét.
“Bắt được mày rồi nhé!”
Hải nhấc tay lên, một con cá trê đen bóng, râu dài ngoằng đang quẫy đạp điên cuồng. Cái nhớt của cá quyện với bùn khiến nó trông giống như một quái vật tí hon từ lòng đất vừa trồi lên. Hải nhanh chóng nhét con cá vào giỏ, cười khoái chí.
“Cẩn thận nó đâm vào tay đấy Hải!” - Tôi nhắc nhở rồi cũng nhảy xuống mương.
Cảm giác bùn mát lạnh luồn qua kẽ chân là một trải nghiệm không gì sánh được. Ở cái tuổi mười hai, chúng tôi không sợ bẩn, không sợ vi trùng, chúng tôi chỉ sợ giỏ mình nhẹ hơn giỏ bạn. Chúng tôi học cách lắng nghe tiếng quẫy của cá dưới những lùm cỏ, học cách phân biệt bọt nước của cá rô với bọt nước của lươn.
“Các ông có bao giờ nghĩ,” - Thằng Tý lại bắt đầu bài thuyết trình khi tay nó đang sờ soạng dưới một hốc đá - “Rằng cơn bão là một cuộc cách mạng không? Nó xóa bỏ mọi trật tự cũ. Con cá ở sông sâu giờ đây có thể nằm chung một vũng nước với con cua đồng. Sự hỗn loạn này chính là lúc công bằng nhất, vì ai cũng có cơ hội bắt được cá to như nhau.”
“Tý ơi, cá lóc không nghe triết lý của mày đâu, nó chạy mất bây giờ!” - Tôi cười vang, tay vừa chộp được một con cá rô đồng vảy vàng óng ánh.
Cuộc đi săn của chúng tôi kéo dài suốt buổi chiều. Ánh mặt trời bắt đầu xuyên qua những đám mây tan tác, chiếu xuống mặt ruộng những dải sáng vàng rực rỡ. Không gian lúc này tràn ngập mùi đất ẩm, mùi nồng của lá cây bị giập và mùi tanh nồng nàn của cá. Đó là cái mùi của sự sinh tồn, của sự hào phóng mà thiên nhiên dành cho những kẻ dũng cảm đối mặt với dư âm của bão tố.
Bỗng nhiên, một tiếng "ầm" lớn vang lên từ phía cống nước đầu làng.
“Nước phá bờ rồi! Cá lớn ra nhiều lắm!” - Tiếng người lớn hô hoán từ xa.
Chúng tôi bỏ mặc những con cá nhỏ, chạy thục mạng về phía cống nước. Ở đó, một cảnh tượng kinh ngạc hiện ra. Nước chảy xiết như thác đổ từ con mương chính vào ruộng. Giữa dòng nước xiết ấy, những con cá lóc, cá chép to bằng bắp chân đang cố gắng nhảy ngược dòng. Chúng lao mình lên không trung, vảy bạc lấp lánh dưới nắng chiều, tạo thành một vũ điệu của sự sống mạnh mẽ.
“Kìa! Con cá chép kìa!” - Tủn hét lớn, chỉ tay vào một bóng đỏ cam đang lấp ló giữa dòng nước đục.
Tôi không chần chừ, lao người xuống dòng nước đang cao quá đầu gối. Sức nước đẩy mạnh khiến tôi suýt ngã, nhưng khát vọng bắt được "vua của các loài cá" đã tiếp thêm sức mạnh cho tôi. Tôi úp chiếc nơm tre xuống, cảm nhận một sức mạnh lớn lao đang vùng vẫy bên trong.
“Bắt được rồi! Bắt được rồi!”
Cả ba đứa bạn chạy lại giúp tôi. Chúng tôi cùng nhau nhấc chiếc nơm lên. Bên trong là một con cá chép vảy đỏ vàng rực rỡ, mắt nó tròn xoe và cái miệng không ngừng đớp khí. Đây chắc chắn là con cá to nhất mà làng tôi từng thấy sau những mùa bão.
“Mùi, mày giỏi thật! Con này chắc phải hơn hai cân!” - Hải trầm trồ, ánh mắt đầy sự nể phục.
Chúng tôi ngồi trên bờ đê, bao quanh là những giỏ cá đầy ắp. Con cá chép nằm yên trong một cái xô nhựa lớn chứa đầy nước mà chúng tôi mượn được của nhà bác Tám. Nhìn nó bơi vòng quanh, tôi bỗng cảm thấy một nỗi buồn len lỏi.
“Này... mình có nên ăn nó không?” - Tôi hỏi, mắt vẫn nhìn chằm chằm vào vảy cá lấp lánh.
“Sao lại không? Cá chép om dưa là nhất đấy!” - Hải đáp ngay lập tức, bụng nó bắt đầu kêu lên vì đói.
Tý nhấc kính lên, quan sát con cá một cách sùng kính:
“Cá chép này chắc đã sống qua rất nhiều mùa bão rồi. Nó bơi từ sông vào đây không phải để bị ăn, mà để tìm một vùng đất mới. Nếu mình ăn nó, nghĩa là mình đã giết chết một hành trình vĩ đại.”
Con Tủn vuốt nhẹ lên vây cá:
“Hay là mình mang nó ra sông thả lại đi các ông? Nhà mình hôm nay cũng đủ cá rô với cá trê rồi mà.”
Ở cái thời điểm mà cái ăn vẫn còn là nỗi lo của người lớn, đề nghị của con Tủn nghe thật xa xỉ và điên rồ. Nhưng trong vương quốc của chúng tôi, những giá trị tinh thần luôn cao hơn một bữa ăn ngon. Chúng tôi nhìn nhau, rồi nhìn con cá đang kiên cường hít thở.
“Đồng ý! Thả nó về sông!” - Tôi quyết định.
Cả bốn đứa khênh cái xô nhựa ra phía bến sông, nơi dòng nước đã bắt đầu êm đềm trở lại. Tôi nghiêng xô, con cá chép cảm nhận được hơi nước sông, nó quẫy đuôi mạnh mẽ rồi lao vút đi, để lại một vòng sóng tròn xao động trên mặt nước.
“Tạm biệt nhé vua cá!” - Hải hét lớn, vẫy tay chào.
Chúng tôi đi về phía làng khi hoàng hôn đã nhuộm đỏ cả không gian. Khói bếp bắt đầu bay lên từ những mái nhà, mang theo mùi nồng nàn của cá nướng rơm. Đó là thời kỳ mà sự no ấm được định nghĩa bằng những bữa cơm giản đơn như thế.
Về đến nhà, mẹ tôi đang đứng ở hiên, gương mặt vẫn còn vương nét lo âu sau cơn bão. Nhìn thấy cái giỏ đầy cá của tôi, mẹ mỉm cười, một nụ cười rạng rỡ làm tan biến mọi mệt mỏi.
“Chà, hôm nay con trai mẹ giỏi quá! Cá rô này kho tộ thì ngon phải biết.”
“Con còn bắt được cả một con cá chép khổng lồ nữa mẹ ạ, nhưng chúng con đã thả nó về sông rồi.”
Mẹ hơi ngạc nhiên, rồi bà xoa đầu tôi, bàn tay mẹ vẫn còn mùi dầu hỏa vì mẹ vừa đi lau lại những chiếc đèn bão:
“Thả đi là đúng con ạ. Của thiên trả địa. Sau bão, giữ được cái mạng là quý, huống hồ là để những con cá ấy được sống tiếp. Lòng nhân đức sau cơn bão mới là thứ đáng quý hơn cả mâm cao cỗ đầy.”
Những lời của mẹ khiến tôi cảm thấy mình dường như đã lớn thêm một chút. Tôi chợt nhận ra rằng, cơn bão không chỉ lấy đi của con người những mái nhà hay những cánh đồng, nó còn mang lại cho chúng ta cơ hội để thể hiện lòng trắc ẩn và sự kết nối với thiên nhiên.
Sự hiện đại hóa sau này đã thay đổi hoàn toàn cảnh tượng ấy. Những con đê bê tông kiên cố được xây dựng, những trạm bơm điện công suất lớn khiến nước không còn dâng tràn lên đồng ruộng một cách tự nhiên nữa. Những mùa "nước đổ" đầy ắp cá tôm dần biến mất, thay vào đó là những cánh đồng thâm canh khô khốc với phân bón hóa học. Lũ trẻ sau này không còn được trải nghiệm cảm giác lặn ngụp dưới bùn để săn đuổi những giấc mơ vảy bạc.
Hôm nay, đứng giữa một siêu thị hiện đại, nhìn những con cá chép nằm bất động trên lớp đá lạnh dưới ánh đèn điện, tôi thấy lòng mình thắt lại. Những con cá này không có hành trình, không có những cú nhảy vượt vũ môn, chúng chỉ là những sản phẩm công nghiệp được đóng gói kỹ lưỡng.
Tôi nhớ cái mùi của bùn sau bão, nhớ tiếng cười giòn tan của thằng Hải và những triết lý "ông cụ non" của thằng Tý. Tôi nhớ cả đôi mắt long lanh của con Tủn khi chúng tôi cùng nhau thả tự do cho một sự sống.
Thời đại của chúng tôi, dù nghèo khó và phải chịu đựng sự khắc nghiệt của thiên nhiên, nhưng lại là một thời đại mà con người và vạn vật cùng chung nhịp đập. Chúng tôi học được sự kiên cường từ những rặng tre bị bão quật ngã rồi lại vươn lên, học được sự bao dung từ dòng sông đỏ nặng phù sa.
Khi cơn bão cuộc đời ập đến với tôi vào những năm tháng trưởng thành, khi những thất bại khiến tôi muốn gục ngã, tôi lại nhớ về hình ảnh con cá chép đỏ ấy. Tôi nhớ cách nó nhảy ngược dòng nước xiết, nhớ cách nó không bao giờ bỏ cuộc. Và tôi lại đứng dậy, tiếp tục cuộc hành trình của mình.
Vương quốc của tuổi thơ tôi đã chìm sâu dưới lớp bụi của thời gian và sự đô thị hóa, nhưng những bài học từ đáy bùn thì vẫn còn xanh mãi. Chúng tôi, những đứa trẻ của làng quê những năm tháng ấy, đã được rèn luyện để trở thành những người biết trân trọng sự sống, biết lắng nghe tiếng gọi của tự nhiên ngay cả trong những lúc hoang tàn nhất.
Đêm nay, khi nghe tiếng mưa rơi trên mái tôn của căn nhà phố, tôi lại mơ về cánh đồng sau bão. Tôi thấy mình đang chạy trên bờ mương, chân lấm tay bùn, lòng ngập tràn niềm vui thuần khiết. Tôi thấy những người bạn của mình đang đứng đó, giữa ánh chiều tà, cùng nhau canh giữ những giấc mơ vảy bạc lấp lánh dưới làn nước đục.
Có lẽ, mỗi cơn bão đi qua đều để lại một lớp phù sa cho tâm hồn, nếu chúng ta biết cách đón nhận nó bằng cả trái tim. Và tôi, Cu Mùi của năm mười hai tuổi, sẽ mãi mãi là cậu bé đứng bên bờ sông, dõi theo bóng dáng một vị vua cá đang bơi về phía đại dương tự do.
Dù thế giới có thay đổi bao nhiêu, dù những con đường đất đỏ có biến thành nhựa đen, thì tiếng quẫy nước của sự sống sau bão vẫn sẽ luôn vang vọng trong tâm khảm, nhắc nhở tôi rằng: Sau tất cả những đổ nát, sự sống sẽ luôn tìm thấy con đường để tái sinh, nếu chúng ta biết mở lòng mình ra để bao bọc nó.