Xóm nhỏ của tôi không chỉ được định hình bởi những rặng tre hay bụi chuối, mà còn bởi những âm thanh đi xuyên qua không gian, len lỏi vào từng giấc ngủ trưa hè. Đó là những tiếng rao. Không có nhạc hiệu điện tử, không có loa phóng thanh hiện đại, những tiếng rao ấy phát ra từ lồng ngực của những con người lam lũ, mang theo hơi thở của đường phố và cả những hương vị đặc trưng của từng mùa.
"Ai... xôi lạc, xôi khúc... nóng hổi đây!"
Tiếng rao của bà cụ bán xôi thường đến vào lúc sáng sớm, khi sương mù còn chưa tan hẳn trên những mái ngói. Tiếng "ai" kéo dài lê thê, nghe vừa như một lời mời gọi, vừa như một tiếng thở dài cho một ngày lao động mới. Tôi thường nằm trong chăn, hít hà cái mùi gạo nếp thơm nồng lẫn trong mùi lá chuối khô bị hơ trên lửa. Cái mùi ấy đối với tôi còn hấp dẫn hơn bất kỳ loại bánh mì bơ sữa nào ở tiệm sang trọng.
"Bố ơi, sao bà bán xôi không có loa như loa phường cho đỡ mỏi cổ ạ?" tôi hỏi, khi đang ngồi xem bố cạo râu trước gương.
Bố dừng tay, mỉm cười:
"Tiếng rao bằng người thật mới có tình con ạ. Loa phường thì đọc tin tức, còn tiếng rao thì kể về thân phận. Mỗi tiếng rao là một đời người đang cố gắng bám trụ vào phố phường đấy."
Lúc đó tôi chưa hiểu "thân phận" là gì. Tôi chỉ thấy những tiếng rao thật kỳ diệu. Tiếng rao của chú bán kem dạo với cái kèn bóp "bíp bíp" là âm thanh của thiên đường giữa trưa nắng. Tiếng rao "Ai... tào phớ đây!" là giai điệu mát lạnh của những buổi chiều oi ả. Và buồn nhất là tiếng rao "Ai... bánh giò... bánh khúc..." vào những đêm mưa lạnh lẽo.
Tôi thường tưởng tượng những người bán hàng rong là những vị khách lữ hành từ một hành tinh khác đến. Họ mang theo những "hành lý" kỳ bí: một cái thúng đầy ắp xôi, một thùng gỗ đựng kem bốc khói nghi ngút, hay một gánh tào phớ trắng ngần như mây. Họ đi qua xóm tôi, để lại những mảnh ký ức bằng mùi hương rồi biến mất vào cuối con đường, nơi tôi luôn tin rằng có một thành phố ẩn hiện trong mây.
Có lần, tôi theo mẹ ra đầu ngõ để mua bánh cuốn. Bà bán bánh cuốn có đôi bàn tay thoăn thoắt, tráng những lớp bột trắng mỏng tang lên tấm vải căng trên nồi nước sôi sùng sục. Khói bốc lên mờ mịt, làm khuôn mặt bà lúc ẩn lúc hiện.
"Bà ơi, bà đã tráng được bao nhiêu cái bánh rồi ạ?" tôi tò mò hỏi.
Bà cười, để lộ những nếp nhăn chi chít nơi khóe mắt:
"Nhiều lắm cháu ạ, chắc là đủ để lót đường từ đây đến tận chân trời đấy."
Tôi nhìn xuống đôi bàn tay ám khói của bà, rồi nhìn ra con đường nhựa đầy bụi bặm. Hóa ra, cuộc sống của người lớn là một chuỗi những công việc lặp đi lặp lại. Bà tráng bánh để nuôi con đi học, mẹ đi chợ để lo bữa cơm cho tôi. Những tiếng rao ấy, thực chất là tiếng gọi của trách nhiệm, là nỗ lực để biến mồ hôi thành cơm gạo.
"Bin, sau này con lớn lên, con muốn rao bán thứ gì?" mẹ hỏi, tay cầm túi bánh cuốn nóng hổi.
Tôi suy nghĩ một hồi lâu rồi đáp:
"Con sẽ rao bán giấc mơ mẹ ạ. Ai mua giấc mơ bay bổng thì con bán, ai mua giấc mơ không có bài tập về nhà thì con cho không."
Mẹ bật cười, xoa đầu tôi. Nhưng tôi lại thấy mình nói đúng. Thế giới này dường như quá bận rộn với việc bán xôi, bán bánh, bán sắt vụn... mà quên mất việc trao cho nhau những giấc mơ. Người lớn cứ mải miết đuổi theo những thứ thực dụng, để rồi tiếng rao của họ chỉ còn là những con số và giá cả.
Nhưng tiếng rao cũng có những nỗi buồn riêng. Tôi nhớ có một chú bán kẹo kéo thường hay ghé qua xóm tôi vào mỗi tối cuối tuần. Chú có một chiếc xe đạp cũ, đằng sau chở một thùng gỗ và một cây sào tre dài treo đầy những món đồ chơi bằng nhựa rẻ tiền. Chú không chỉ bán kẹo, chú còn thổi sáo và làm ảo thuật với những đồng xu.
"Tại sao chú lại làm nhiều thứ thế ạ? Chú chỉ cần bán kẹo thôi mà," tôi hỏi khi đang mút que kẹo kéo ngọt lịm.
Chú dừng thổi sáo, nhìn tôi bằng đôi mắt buồn buồn:
"Vì cuộc đời này đôi khi đắng quá cháu ạ. Chú thổi sáo để người ta thấy đời còn vui, và cũng để chú quên đi cái mỏi mệt của quãng đường dài."
Câu trả lời của chú làm tôi sững lại. Hóa ra, tiếng rao không chỉ để mời mua hàng, nó còn là một liệu pháp tâm lý. Những người bán hàng rong dùng niềm vui nhỏ bé của mình để xoa dịu nỗi đau của người khác, và xoa dịu chính mình.
Giờ đây, khi phố phường bắt đầu vắng bóng những tiếng rao thật, thay vào đó là những âm thanh thu âm sẵn phát ra từ những chiếc loa điện tử vô hồn, tôi bỗng thấy nhớ những tiếng "ai" kéo dài ấy vô cùng. Những âm thanh kỹ thuật số có thể to hơn, rõ hơn, nhưng chúng thiếu đi cái "tình" mà bố tôi từng nói. Chúng không biết mệt mỏi, không biết buồn, và vì thế, chúng chẳng bao giờ có thể chạm đến trái tim.
Tiếng rao của tuổi thơ là một phần của bản nhạc cuộc sống thường nhật, nhắc nhở tôi rằng thế giới này được vận hành bởi những đôi bàn tay lam lũ và những tấm lòng chân thành. Nó dạy tôi biết trân trọng giá trị của sức lao động và thấu hiểu rằng đằng sau mỗi món đồ rẻ tiền là cả một ước mơ lớn lao của người bán.
Mỗi tối, khi nằm nghe tiếng rao bánh giò đêm vọng vào từ xa, tôi lại nhắm mắt lại và cầu nguyện cho những vị khách lữ hành của phố phường có một giấc ngủ ngon. Tôi ước gì những giấc mơ mà tôi từng muốn "rao bán" sẽ bay đến với họ, để trong giấc ngủ, họ không còn phải lo về gánh hàng nặng trĩu, mà được thấy mình đang bay bổng trên những đám mây trắng ngần, nơi không có tiếng rao nào buồn bã, chỉ có tiếng cười vang vọng khắp không gian.
Và tôi, cậu bé Bin, vẫn mãi giữ trong mình một góc tâm hồn dành riêng cho những tiếng rao ấy – những giai điệu đơn sơ nhưng chứa đựng cả một bầu trời nhân văn của những ngày xưa cũ.