Khu vườn của mẹ tôi không chỉ là nơi ngụ cư của những cây cà chua mọng nước hay những khóm hành xanh mướt, mà còn là một vương quốc đa sắc tộc của những sinh vật nhỏ bé. Với một đứa trẻ tám tuổi có quá nhiều thời gian rảnh như tôi, mỗi mét vuông đất vườn là một đô thị sầm uất với những cư dân lạ lùng, những kẻ lúc nào cũng bận rộn như thể thế giới sắp tận thế đến nơi.
Tôi thường nằm áp mặt xuống lớp cỏ gấu, nín thở quan sát một "vị khách" quen thuộc: bác Bọ Ngựa. Bác ta lúc nào cũng diện một bộ lễ phục màu xanh lá cây bảnh bao, đứng bất động trên cành hồng với đôi tay luôn chắp lại như đang cầu nguyện.
"Mẹ ơi, bác Bọ Ngựa đang đi lễ chùa ạ?" tôi hỏi khi thấy mẹ đang lúi húi nhổ cỏ gần đó.
Mẹ dừng tay, nhìn theo hướng ngón tay tôi rồi cười:
"Không đâu Bin, bác ta đang đi săn đấy. Đừng để vẻ ngoài thành kính đó lừa con, bác ta là một thợ săn cực kỳ đáng sợ của khu vườn này."
Tôi sững người. Hóa ra trong thế giới tự nhiên, việc "cầu nguyện" và "đi săn" lại có thể diễn ra cùng một lúc. Tôi tự hỏi liệu con người có giống vậy không? Bác Lâm bạn bố lúc nào cũng cười nói hiền hậu, nhưng bố bảo bác ấy là một "tay chơi đáng gờm" trên thương trường. Phải chăng người lớn cũng thường khoác lên mình những bộ lễ phục lịch thiệp để che giấu những ý định săn đuổi tiền bạc hay danh vọng?
Rời khỏi "phòng cầu nguyện" của bác Bọ Ngựa, tôi chuyển sự chú ý sang những cư dân dưới lòng đất: đại gia đình nhà Kiến. Nếu có một giải thưởng dành cho những người lao động cần cù nhất, chắc chắn Cup vàng phải thuộc về họ. Một đội quân kiến lửa đang hợp sức kéo một mẩu bánh quy to gấp mười lần cơ thể chúng. Chúng phối hợp nhịp nhàng, đứa đẩy, đứa kéo, đứa chạy đôn chạy đáo như người chỉ huy.
"Này Tèo, ông có nghĩ kiến cũng có chủ nhật không?" tôi hỏi thằng Tèo khi nó vừa sang chơi.
Tèo nhìn đám kiến một hồi lâu rồi lắc đầu:
"Chắc là không. Chúng nó bị ám ảnh bởi việc tích trữ. Ông xem, trời nắng thì khuân đồ vào tổ, trời mưa thì đắp đê ngăn nước. Đời kiến chắc chỉ toàn là công việc và công việc thôi."
"Thế thì chán thật," tôi bùi ngùi. "Chúng chẳng bao giờ biết đi thả diều hay chơi đồ hàng sao?"
"Có lẽ việc khuân mẩu bánh quy kia chính là trò chơi đồ hàng của chúng đấy," Tèo triết lý. "Hạnh phúc của mỗi loài mỗi khác mà. Với kiến, hạnh phúc là cái kho đầy thức ăn trước khi mùa đông tới."
Tôi bỗng thấy thương những con kiến, và rồi thấy thương cả bố mẹ mình. Sáng sớm mẹ dậy đi chợ, tối muộn bố mới từ cơ quan về, họ cứ mải miết "khuân" những tờ tiền có cánh về nhà để lo cho bữa cơm, cho học phí của tôi. Có vẻ như người lớn chính là những con kiến khổng lồ, và ngôi nhà của chúng tôi chính là cái tổ cần được lấp đầy. Họ đã quên mất cảm giác nằm trên cỏ để nhìn mây bay, vì mắt họ lúc nào cũng phải dán xuống đất để tìm kiếm "những mẩu bánh quy" tiếp theo.
Bên cạnh những thợ săn và những công nhân, khu vườn còn có những nghệ sĩ phù du. Đó là những chú Chuồn Chuồn Kim với đôi cánh mỏng manh như tơ, đậu hờ trên mặt nước chum vại. Hay những cô Bướm Phấn mặc váy hoa sặc sỡ, múa may quanh những đóm hoa xuyến chi. Họ sống một cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ, chẳng lo tích trữ cũng chẳng màng săn đuổi.
"Bin, đừng có bắt bướm! Con sẽ làm nát đôi cánh của chúng đấy," mẹ nhắc nhở.
"Con chỉ muốn mượn bộ váy của cô ấy một chút thôi mà mẹ," tôi lí nhí.
Mẹ ngồi xuống cạnh tôi, lau vệt bùn trên má tôi:
"Vẻ đẹp chỉ thực sự đẹp khi nó được tự do, con ạ. Nếu con nhốt cô bướm vào lọ, cô ấy sẽ héo hon và chết mất. Giống như niềm vui của con người vậy, nếu cứ cố nắm giữ thật chặt cho riêng mình, nó sẽ biến thành nỗi buồn."
Tôi buông tay, nhìn chú bướm bay vút lên bầu trời cao. Tôi nhận ra rằng mỗi "vị khách" trong vườn đều mang đến một bài học riêng. Bọ Ngựa dạy tôi về sự kiên nhẫn và lớp mặt nạ của thế gian. Kiến dạy tôi về sự nỗ lực nhưng cũng cảnh báo về cái bẫy của công việc. Và Bướm dạy tôi về sự tự do và cái giá của vẻ đẹp.
Thế giới của trẻ thơ chúng tôi là một sự pha trộn giữa thực tế và ảo tưởng. Chúng tôi nói chuyện với sâu bướm, đặt tên cho những con dế và tổ chức tang lễ cho những chú chim bạc mệnh rơi xuống từ tổ. Trong mắt người lớn, đó là những hành động kỳ quặc và vô ích. Nhưng họ đâu biết rằng, chính nhờ sự tương tác với những sinh vật nhỏ bé ấy mà chúng tôi học được cách thấu cảm với nỗi đau và tôn trọng sự sống.
Chiều tà, khi những con đom đóm bắt đầu thắp đèn lồng đi dạo trong vườn, tôi ngồi bên hiên nhà, lòng thấy ấm áp lạ kỳ. Khu vườn không còn là một khoảnh đất trống, nó là một nhà hát lớn nơi vở diễn của sự sống chưa bao giờ hạ màn. Những "vị khách" không mời vẫn cứ đến và đi, để lại trong tâm hồn tôi những hạt mầm của sự chiêm nghiệm.
Tôi thầm hứa với bác Bọ Ngựa rằng tôi sẽ luôn giữ sự thành tâm trong trái tim, hứa với bầy Kiến rằng tôi sẽ chăm chỉ nhưng không quên chơi đùa, và hứa với cô Bướm rằng tôi sẽ luôn trân trọng sự tự do của chính mình và người khác.
Khu vườn của mẹ vẫn xanh, và những bài học của đất vẫn tiếp tục nảy mầm, mỗi ngày một cao hơn trong trí tưởng tượng của một đứa trẻ đang dần lớn lên.