2,178 từ
Nếu tiếng rao đêm là những nốt nhạc trầm buồn mang theo hơi sương của bóng tối, thì buổi họp chợ quê vào sáng sớm chính là một bản giao hưởng rực rỡ, náo nhiệt và tràn đầy sức sống của ánh bình minh. Đối với người lớn, đi chợ là một nghĩa vụ, một cuộc chiến cân não giữa túi tiền và giá cả, giữa những lo toan cho bữa cơm gia đình. Nhưng với tôi, một đứa trẻ luôn bám đuôi theo gấu áo của mẹ, chợ quê là một bảo tàng sống, một lễ hội sắc màu và âm thanh mà không có rạp chiếu phim hay sân khấu ca nhạc nào có thể sánh kịp.
Sáng sớm, khi những giọt sương còn chưa kịp tan trên những tàu lá chuối, khi ông mặt trời mới chỉ ló dạng như một lòng đỏ quả trứng gà sau rặng tre, mẹ đã đánh thức tôi dậy.
"Tí ơi, dậy đi con. Nay mẹ cho đi chợ huyện mua dép mới."
Chỉ cần nghe đến chữ "đi chợ", mọi cơn buồn ngủ của tôi tan biến ngay lập tức. Tôi bật dậy, đánh răng rửa mặt nhanh đến mức con chó Vàng còn chưa kịp ngáp xong một cái. Mẹ tôi dắt chiếc xe đạp Phượng Hoàng cũ ra ngõ, trên ghi-đông treo hai chiếc giỏ tre trống không, chuẩn bị cho một cuộc "chinh phạt" đầy hứa hẹn.
Chợ quê tôi nằm dưới gốc những cây đa cổ thụ, nơi giao thoa giữa con đường đất đỏ và dòng sông nhỏ uốn lượn. Từ xa, chúng tôi đã nghe thấy một luồng âm thanh hỗn tạp nhưng cực kỳ quyến rũ: tiếng người mặc cả râm ran, tiếng gà quác quác trong lồng, tiếng lợn con eng éc, và cả tiếng lạch cạch của những chiếc xe kéo hàng. Mọi thứ quyện lại thành một nhịp đập hối hả, như thể cả thế giới này đều tập trung về đây để phô diễn sự trù phú của mình.
Vừa bước vào cổng chợ, một mùi hương đặc trưng xộc thẳng vào mũi—mùi của rau tươi mới hái còn vương mùi đất, mùi tanh nồng của cá tôm vừa đánh dưới sông lên, mùi hắc của nhang trầm, và đặc biệt là mùi thơm nồng nàn của hàng quà bánh.
"Mẹ ơi, cho con ăn bánh đúc!"
Tôi kéo tay mẹ, chỉ vào một bà cụ đang ngồi sau mẹt bánh đúc trắng ngần, mịn màng như da em bé, bên trên rắc những hạt lạc bùi bùi và rưới thêm chút mật mía nâu óng. Mẹ cười, dúi vào tay tôi mấy đồng tiền lẻ:
"Ăn đi rồi đứng yên đây đợi mẹ, chớ có chạy lung tung kẻo lạc người ta dắt đi mất đấy."
Tôi ngồi bệt xuống chiếc ghế đẩu gỗ thấp tịt, bưng bát bánh đúc trên tay mà cảm thấy mình như một ông hoàng đang ngự thiện. Bánh đúc quê không sang trọng, nhưng nó mang vị thanh mát của gạo, vị béo của lạc và vị ngọt thanh của mật. Vừa ăn, tôi vừa quan sát thế giới xung quanh qua đôi mắt của một nhà thám hiểm.
Ở góc chợ phía Đông là "vương quốc" của loài vật. Những chú gà kiến lông vàng óng, những con vịt bầu lạch bạch, và cả những chú chó con mắt tròn xoe, ngây thơ nhìn đời qua nan lồng. Người bán và người mua ở đây không chỉ trao đổi hàng hóa, họ còn trao đổi cả những kinh nghiệm nuôi trồng.
"Con gà này chân nhỏ, cựa sắc, sau này làm giống tốt lắm bà ạ!" - Một bác nông dân với làn da rám nắng, đôi tay đầy vết chai sạn nói với bà Giáo.
Tôi chợt nhận ra một triết lý về sự lao động. Ở chợ quê, mỗi món hàng đều có một gương mặt, một câu chuyện đằng sau đó. Những mớ rau muống xanh ngắt không phải tự nhiên mà có; đó là kết quả của những đêm thức trắng tưới nước, là đôi tay run rẩy của những bà cụ già nhặt từng lá úa. Mỗi củ khoai, mỗi hạt ngô đều thấm đẫm mồ hôi và sự nhẫn nại của những con người tảo tần.
Mẹ tôi dắt tôi sang khu bán vải và đồ dùng cá nhân. Đây là nơi những người phụ nữ trong xóm thể hiện sự khéo léo và tính toán tài tình của mình. Mẹ cầm một tấm vải lên, xoa nhẹ giữa hai ngón tay để kiểm tra độ mịn, đưa lên ánh sáng để xem độ dày mỏng. Mẹ mặc cả từng đồng, không phải vì mẹ bủn xỉn, mà vì mẹ trân trọng từng giọt mồ hôi của ba làm ra.
"Cô bớt cho tôi một giá, tôi lấy thêm mấy đôi tất cho nhà tôi đi làm cho ấm." - Mẹ nói với giọng ngọt ngào nhưng đầy kiên quyết.
Tôi đứng nhìn mẹ, bỗng thấy mẹ mình vĩ đại lạ thường. Mẹ không chỉ là người nấu cơm hay giặt giũ; mẹ là một nhà kinh tế học, một nghệ sĩ của sự sinh tồn. Mẹ biết làm thế nào để với một số tiền ít ỏi mà cả gia đình vẫn đủ ấm, đủ no. Chợ quê chính là ngôi trường dạy cho mẹ những bài học về sự bền bỉ và khôn ngoan ấy.
Nhưng phần thú vị nhất của chợ quê đối với tôi chính là "Góc Đồ Chơi Dân Gian". Ở đó không có súng nhựa hay robot điều khiển từ xa. Chỉ có những con tò he bằng bột gạo đủ màu sắc: hình Tôn Ngộ Không, hình con rồng, hình bông hồng đỏ thắm. Bác thợ tò he với đôi tay thô kệch nhưng lại biến hóa vô cùng khéo léo. Chỉ cần một chút bột, một cái que tre, bác đã tạo ra cả một thế giới huyền thoại trên tay mình.
"Bác ơi, làm cho cháu con gà trống!" - Tôi yêu cầu.
Và thế là, chỉ trong chớp mắt, một chú gà trống rực rỡ với cái mào đỏ chói hiện ra. Nó đẹp đến mức tôi không nỡ ăn (dù tò he làm bằng bột có thể ăn được), mà chỉ muốn mang về khoe với thằng Hùng "Sứt".
Đến gần trưa, khi mặt trời đã đứng bóng và cái nóng bắt đầu lan tỏa, chợ huyện vơi dần người. Những sạp hàng bắt đầu thu dọn. Mẹ dắt xe đạp ra, hai chiếc giỏ tre giờ đã đầy ắp: nào là cá diếc kho tương, nào là mớ rau ngót, bó hành xanh, và quan trọng nhất là đôi dép lê màu xanh cho tôi cùng một túi kẹo mạch nha cho con Tủn hàng xóm.
Trên đường về, gió chiều thổi lồng lộng qua những cánh đồng lúa đang thì con gái. Tôi ngồi sau xe mẹ, ôm chặt lấy tấm lưng đẫm mồ hôi nhưng mang mùi hương nồng ấm của mẹ. Tôi chợt thấy mình thật giàu có. Sự giàu có không nằm ở đôi dép mới, mà nằm ở cảm giác bình yên khi được chứng kiến cuộc sống đang vận động một cách chân thực nhất.
Tôi hỏi mẹ:
"Mẹ ơi, sao chợ lại chỉ họp vào buổi sáng thôi ạ?"
Mẹ đạp xe chậm lại, giọng mẹ hòa vào tiếng xào xạc của lúa:
"Bởi vì sau khi chợ tan, người ta còn phải về đi làm đồng, đi tưới rau con ạ. Chợ chỉ là nơi để người ta trao đổi những gì mình có lấy những gì mình cần, rồi ai nấy lại trở về với mảnh đất của mình để tiếp tục gieo mầm cho những buổi chợ sau."
Câu nói của mẹ làm tôi suy nghĩ mãi. Chợ quê giống như một bến đỗ tạm thời của những giấc mơ lao động. Người ta mang đến đó hy vọng và mang về sự no ấm. Chợ không chỉ là nơi bán mua, nó là nơi người ta soi thấy bóng dáng mình qua những người bạn đồng cảnh ngộ, là nơi những câu chuyện tâm tình được chia sẻ giữa những tiếng mặc cả.
Trưa hôm đó, bữa cơm nhà tôi ngon lạ thường. Có lẽ vì con cá diếc vừa được bắt lên từ sông, hay vì mớ rau ngót mẹ vừa mặc cả sát giá, hoặc có lẽ vì tôi đã cảm nhận được hương vị của sự tảo tần ẩn chứa trong mỗi miếng ăn. Ba tôi ăn một cách ngon lành, thỉnh thoảng lại nhìn đôi dép mới của tôi rồi cười:
"Nay Tí có dép mới đi chơi rồi nhé, đừng có mà leo trèo làm đứt quai như đôi trước đấy."
Tôi nhìn đôi dép màu xanh bóng loáng, lòng thầm hứa sẽ giữ gìn nó thật kỹ. Bởi vì tôi biết, đôi dép ấy không chỉ được mua bằng tiền, nó được mua bằng sự tính toán từng li từng tí của mẹ giữa cái nắng gắt của buổi chợ quê.
Buổi chiều, thằng Hùng "Sứt" và con Tủn sang chơi. Tôi lôi chú gà tò he ra khoe. Hai đứa nó nhìn với ánh mắt thèm thuồng xen lẫn ngưỡng mộ.
"Oài! Đẹp thế Tí! Bác thợ tò he có làm cho nó biết gáy không?" - Hùng hỏi, tay chọc nhẹ vào cái đuôi xanh đỏ.
"Không biết gáy bằng tiếng, nhưng nó gáy bằng màu sắc đấy cậu ạ!" - Tôi trả lời, một câu trả lời mà tôi cũng chẳng hiểu mình lấy từ đâu ra, chắc là từ những gì tôi cảm nhận được ở góc chợ ban sáng.
Con Tủn thì mải mê nhấm nháp miếng kẹo mạch nha mẹ tôi gửi. Nó bảo: "Kẹo này ngọt như lời nói của bà bán bánh đúc ấy Tí nhỉ."
Chúng tôi ngồi dưới gốc khế, chia nhau những món quà nhỏ từ chợ. Trong giây phút đó, xóm nhỏ của chúng tôi bỗng trở nên rực rỡ hơn bao giờ hết. Chợ quê đã mang về cho chúng tôi không chỉ vật chất, mà còn là niềm vui của sự sẻ chia, là cảm giác thuộc về một cộng đồng những con người bình dị nhưng đầy tình nghĩa.
Người lớn đôi khi cứ mải miết đi tìm những siêu thị hiện đại với đèn điện sáng choang và hàng hóa đóng hộp vô hồn. Họ quên mất rằng ở chợ quê, mỗi mớ rau đều mang theo hơi thở của đất, mỗi nụ cười của người bán đều mang theo sự ấm áp của tình người. Chợ quê dạy chúng tôi biết quý trọng hạt gạo, biết thương cảm cho đôi vai gầy của những bà cụ bán rau, và biết ơn sự chắt chiu của mẹ.
Tối hôm đó, tôi nằm mơ thấy mình trở thành một bác thợ tò he vĩ đại. Tôi không nặn rồng, nặn hổ mà nặn lại cả buổi chợ sáng nay. Tôi nặn mẹ tôi với nụ cười rạng rỡ khi mua được tấm vải ưng ý, nặn bác nông dân với chú gà con, và nặn cả những tiếng rao hối hả vang vọng giữa không trung.
Mùa hè của tôi vẫn cứ trôi đi, đầy ắp những bài học thực tế từ những buổi chợ như thế. Tôi nhận ra rằng, sự trưởng thành không phải là khi ta có nhiều tiền hơn, mà là khi ta hiểu được giá trị của lao động và vẻ đẹp của sự giản đơn.
Con chó Vàng khẽ gâu gâu trong mơ, chắc nó cũng đang thấy mình được mẹ cho đi chợ và thưởng cho một khúc xương thật to. Ngoài kia, ánh trăng bạc chiếu xuống sân đình, tĩnh lặng và bình yên. Nhưng tôi biết, chỉ vài tiếng đồng hồ nữa thôi, khi những tiếng gà gáy đầu tiên vang lên, buổi chợ quê lại sẽ bắt đầu rục rịch, lại mang theo những sắc màu của sự tảo tần để thắp sáng một ngày mới cho xóm nhỏ.
Hóa ra, cuộc đời này lộn xộn nhưng lại có những nhịp điệu rất riêng. Và nhịp điệu của buổi chợ quê chính là nhịp đập của trái tim làng xóm, mạnh mẽ, bền bỉ và luôn đầy ắp yêu thương.
Tôi sẽ luôn nhớ về buổi sáng hôm nay, khi tôi dắt tay mẹ bước vào thế giới kỳ diệu ấy. Nơi đó, tôi đã thấy được khuôn mặt của sự vất vả nhưng cũng thấy được ánh sáng của niềm vui. Và dù sau này có đi đến những đô thị xa hoa nhất, tôi vẫn sẽ mãi là cậu bé Tí luôn khao khát được một lần nữa ngồi bệt dưới ghế đẩu, ăn bát bánh đúc lạc và nghe tiếng mặc cả xôn xao dưới gốc đa cổ thụ.
Cảm ơn chợ quê đã cho tôi một tuổi thơ đậm đà hương vị đồng nội. Cảm ơn mẹ đã cho con thấy vẻ đẹp của sự chắt chiu. Và cảm ơn cuộc sống đã luôn dành những góc nhỏ bình yên như thế để chúng tôi được lớn lên trong sự thấu hiểu và trân trọng.