DƯỚI MÁI HIÊN CÓ NẮNG ĐANG NHẢY DÂY

Thế giới ban ngày của chúng tôi rực rỡ nắng vàng với tiếng ve sầu ran ran và những trò nghịch ngợm không hồi kết dưới gốc đa đầu làng. Nhưng khi màn đêm buông xuống, khi những ngôi nhà trong xóm nhỏ bắt đầu lên đèn và tiếng tivi nhà ai đó vọng ra những bản tin cuối ngày, một thế giới khác lại hiện ra—thế giới của những âm thanh huyền bí và những mùi hương mời gọi. Đó là lúc những tiếng rao đêm bắt đầu len lỏi qua từng con ngõ nhỏ, mang theo những món quà ẩm thực mà đối với chúng tôi, chúng quý giá hơn bất cứ bữa tiệc sang trọng nào của người lớn.

Đêm ở quê không bao giờ hoàn toàn im lặng. Nếu bạn chịu khó lắng tai nghe, bạn sẽ nhận ra một bản giao hưởng của bóng tối. Có tiếng dế mèn nỉ non trong kẽ gạch, tiếng lá chuối xào xạc khi gió lùa qua, và đặc biệt nhất là tiếng "lách cách... lách cách" đều đặn của người bán mỳ gõ, hay tiếng rao kéo dài, buồn bã nhưng đầy sức hút của người bán bánh khúc.

"Xôi lạc... bánh khúc đây... Ai bánh khúc... xôi lạc nào..."

Âm thanh ấy thường xuất hiện vào lúc tôi đã leo lên giường, đắp chiếc chăn mỏng và chuẩn bị chìm vào giấc ngủ. Tiếng rao cứ trầm bổng, lúc gần lúc xa, như một sợi dây vô hình kéo trái tim (và cả cái dạ dày) của tôi ra khỏi giấc mộng.

Tôi nằm thao thức, tưởng tượng ra chiếc thúng lót lá chuối dày cộm, bên dưới là một hũ than hồng rực để giữ nhiệt. Trong đó, những chiếc bánh khúc tròn trịa, bao phủ bởi một lớp xôi trắng ngần, dẻo quánh đang tỏa hương thơm nồng nàn của lá khúc, của đậu xanh và vị béo ngậy của thịt mỡ. Mỗi lần tiếng rao đi ngang qua cổng nhà, tôi lại nuốt nước bọt ực một cái, thầm hy vọng ba hoặc mẹ cũng đang thao thức giống mình.

"Tí ơi, ngủ chưa con?"

Tiếng ba thì thầm từ phía giường bên kia. Tôi bật dậy ngay lập tức như một chiếc lò xo được giải phóng.

"Dạ chưa ba! Con... con đang nghe tiếng rao."

Ba cười khẽ trong bóng tối. Ba hiểu cái "ngôn ngữ" của những đứa trẻ đang tuổi ăn tuổi lớn. Ba ngồi dậy, với lấy chiếc áo khoác vắt trên ghế, rồi rút từ trong túi quần ra mấy tờ tiền lẻ đã được vuốt phẳng phiu.

"Ra gọi bác ấy lại đi. Mua hai chiếc, một cho con, một cho mẹ. Ba không đói."

Tôi lao ra cửa như một mũi tên. Gió đêm mơn man trên da thịt, hơi lạnh làm tôi rùng mình một chút nhưng niềm phấn khích đã xua tan tất cả. Tôi đứng bên hàng rào, vẫy tay rối rít với cái bóng đen đang lững thững đạp chiếc xe đạp cũ kỹ, phía sau thồ một cái thúng to đùng.

"Bác ơi! Bánh khúc! Bác cho cháu hai chiếc!"

Người bán hàng dừng lại, lau mồ hôi trên trán rồi khéo léo mở lớp vỉ buồm và lá chuối. Một làn khói trắng bốc lên nghi ngút, mang theo hương vị của đồng quê, của đất đai và cả sự tảo tần. Bác lấy chiếc thìa gỗ, xới nhẹ lớp xôi rồi gói chiếc bánh vào một miếng lá chuối tươi xanh. Cầm chiếc bánh nóng hổi trên tay, tôi cảm thấy như mình đang cầm một báu vật thực sự.

Trở vào nhà, ba mẹ và tôi cùng ngồi quây quần bên chiếc bàn gỗ nhỏ. Chỉ có hai chiếc bánh nhưng chúng tôi chia nhau mỗi người một ít. Mẹ bảo bánh khúc đêm nay thơm quá, lá khúc phải hái từ lúc sương sớm mới được vị nồng nàn thế này. Ba thì ngồi nhìn tôi ăn, ánh mắt lấp lánh niềm vui bình dị.

Trong khoảnh khắc đó, tôi chợt nhận ra một triết lý về những món quà của bóng tối. Người lớn ban ngày luôn dạy chúng tôi về sự tiết kiệm, về việc ăn uống phải đúng giờ giấc. Nhưng chính họ, vào những đêm khuya khoắt thế này, lại là người phá vỡ những quy tắc ấy để cùng chúng tôi tận hưởng một niềm hạnh phúc nhỏ nhoi. Tiếng rao đêm không chỉ bán đồ ăn, nó bán cả sự kết nối, bán cái không khí ấm áp của gia đình giữa cái tĩnh mịch của đêm trường.

"Ba ơi, tại sao bác ấy lại đi bán vào đêm khuya thế ạ? Sao bác ấy không bán ban ngày cho đỡ vất vả?" - Tôi hỏi, miệng vẫn còn dính một hạt xôi dẻo.

Ba nhấp một ngụm nước trà xanh đã nguội, trầm tư bảo:

"Mỗi món ăn đều có 'giờ' của nó con ạ. Bánh khúc phải ăn vào đêm lạnh mới thấy hết cái ấm của lòng người. Và có lẽ, tiếng rao của bác ấy là để dành cho những người chưa ngủ, những người đang cần một chút hơi ấm để đi qua đêm dài."

Tôi nhìn ra cửa sổ, bóng tối bao trùm cả xóm nhỏ. Tôi nghĩ đến thằng Hùng "Sứt" và con Tủn. Chắc giờ này tụi nó cũng đang nằm nghe tiếng rao và mơ về những miếng bánh giò hay bát mỳ gõ.

Sáng hôm sau, tôi đem câu chuyện đêm qua kể cho tụi bạn. Đúng như dự đoán, thằng Hùng "Sứt" vỗ đùi đánh đét một cái:

"Nhà cậu sướng thật đấy Tí! Nhà tớ tối qua ba tớ ngủ say như sấm, tớ có gọi thế nào ba cũng không dậy. Tớ nằm nghe tiếng 'lách cách' của mỳ gõ mà cứ tưởng tượng mình đang cầm cái bát tô đầy ú nụ thịt xá xíu."

Con Tủn thì mơ màng:

"Tớ thích nhất là tiếng rao của bà bán chè hạt sen. Giọng bà ấy thanh lắm, nghe cứ như tiếng chuông chùa ấy. Mẹ tớ bảo ăn chè hạt sen ban đêm sẽ ngủ ngon và mơ thấy những giấc mơ đẹp."

Chúng tôi nhận ra rằng, tiếng rao đêm đối với trẻ con xóm nhỏ giống như những mật mã dẫn đường vào xứ sở thần tiên. Mỗi âm thanh đại diện cho một hương vị, và mỗi hương vị lại mở ra một cảm xúc khác nhau. Tiếng mỳ gõ là sự rộn ràng, tiếng bánh khúc là sự ấm áp, và tiếng kem mút (dù hiếm khi xuất hiện ban đêm) lại là một sự khao khát cháy bỏng.

Tuy nhiên, bóng tối không chỉ mang đến những món ăn ngon. Nó còn mang đến những câu chuyện rùng rợn mà chúng tôi thường xuyên "hù" nhau mỗi khi tụ tập dưới gốc đa lúc sẩm tối.

"Các cậu có nghe nói về tiếng rao của 'Người bán bánh không đầu' không?" - Hùng "Sứt" hạ thấp giọng, đôi mắt nó trợn trừng đầy kịch tính.

"Làm gì có chuyện đó! Cậu toàn bịa!" - Tủn run rẩy, xích lại gần tôi hơn.

"Thật đấy! Bà ngoại tớ kể là ngày xửa ngày xưa, có một người đi bán bánh đêm bị ngã xuống ao. Từ đó, cứ đêm trăng khuyết, người ta lại nghe thấy tiếng rao nhưng chẳng thấy người đâu. Ai mà gọi lại là sẽ bị dắt xuống ao chơi cùng đấy!"

Tôi tuy không tin lắm nhưng cái không khí u ám mà thằng Hùng tạo ra cũng làm tôi thấy lạnh sống lưng. Nhưng rồi, tôi chợt nhớ đến bác bán bánh khúc đêm qua. Bác có khuôn mặt hiền từ, đôi bàn tay nứt nẻ vì sương gió và hơi ấm tỏa ra từ chiếc thúng xôi. Những con người bằng xương bằng thịt ấy, với những tiếng rao nhọc nhằn, mới là sự thật của bóng tối. Họ không phải là những bóng ma, họ là những "người giữ lửa" cho dạ dày của cả xóm khi mọi bếp lửa khác đã tắt lịm.

Một buổi tối khác, tôi và thằng Hùng quyết định làm một cuộc "thử nghiệm dũng cảm". Chúng tôi xin phép ba mẹ cho sang nhà nhau ngủ (thực chất là để thức đêm canh tiếng rao). Chúng tôi ngồi trên thềm nhà Hùng, nhìn ra cổng.

Đêm hôm đó không có bánh khúc, cũng chẳng có mỳ gõ. Chỉ có tiếng rao của một người bán bánh mỳ nóng.

"Bánh mỳ nóng... giòn đây... Bánh mỳ... đặc ruột... thơm bơ..."

Chiếc xe đạp cũ có cái đèn pin buộc ở ghi-đông quét một luồng sáng yếu ớt vào những bức tường rêu phong. Chúng tôi thấy một người đàn ông gầy gò, khoác chiếc áo mưa đã sờn màu dù trời không mưa. Bác ấy rao không lớn, giọng đã hơi khàn vì hơi sương.

Hùng thì thầm:

"Tí ơi, nhìn bác ấy giống người anh hùng trong phim hôm nọ chúng mình xem không? Một mình chiến đấu với bóng tối để mang bánh mỳ cho cả thế giới."

Tôi gật đầu. Trong mắt chúng tôi lúc đó, người bán bánh mỳ không chỉ là một người lao động nghèo. Bác ấy là một sứ giả, một người thợ dệt nên những sợi dây liên kết giữa các ngôi nhà đang đóng cửa then cài.

Khi bác đi ngang qua, Hùng gọi nhỏ: "Bác ơi!"

Người bán bánh mỳ dừng lại, mỉm cười dưới ánh đèn pin. Bác không chỉ bán bánh, bác còn tặng thêm cho chúng tôi vài mẩu chuyện về việc đêm nay gió hướng nào và tại sao bánh mỳ đêm lại thơm hơn ban ngày. Bác bảo: "Vì ban đêm, người ta không bị những âm thanh ồn ào khác làm phân tâm, nên khứu giác mới trở nên nhạy bén hơn. Cũng giống như khi các cháu nhắm mắt lại, các cháu sẽ nghe thấy tiếng trái tim mình đập rõ hơn đấy."

Câu nói đó theo tôi vào tận trong giấc ngủ. Tôi nhận ra một triết lý sâu sắc của những tiếng rao đêm: Chúng dạy chúng ta về sự kiên trì và niềm hy vọng. Giữa bóng tối mênh mông, người ta vẫn phải lên tiếng để khẳng định sự hiện diện của mình, để mời gọi sự sẻ chia. Tiếng rao là một lời chào, một lời nhắc nhở rằng dù thế giới có đang ngủ say, cuộc sống vẫn đang vận động một cách bền bỉ.

Người lớn thường sợ bóng tối, họ sợ những điều không nhìn rõ bằng mắt thường. Họ lắp những chiếc bóng đèn cao áp sáng choang để xua tan đêm đen. Nhưng chính vì thế, họ vô tình đánh mất đi cái vẻ đẹp huyền bí của những tiếng rao. Họ không còn nghe thấy nhịp đập thầm lặng của xóm làng qua những bước chân đạp xe đều đặn hay tiếng lách cách của những chiếc que gỗ gõ vào nhau.

Mẹ tôi kể rằng, ngày xưa khi mẹ còn nhỏ, tiếng rao đêm là "đồng hồ báo thức" để mẹ biết đã đến lúc phải đi ngủ hoặc chuẩn bị dậy nấu cơm sớm. Tiếng rao là một phần của nhịp sinh học, là một phần văn hóa mà không có một chiếc smartphone nào có thể thay thế được.

Bây giờ, khi xóm nhỏ bắt đầu đô thị hóa, tiếng rao đêm thưa dần. Người ta chuộng những cửa hàng tiện lợi mở cửa 24/7 với ánh đèn neon chói lòa và những món đồ ăn đóng hộp lạnh lẽo. Nhưng tôi, Cu Tí, tôi vẫn luôn yêu quý những chiếc thúng xôi nóng hổi, những chiếc xe đạp cũ kỹ và những giọng rao khàn đục mang đầy hơi thở của đất đai.

Mỗi khi nghe thấy tiếng rao đêm, tôi lại thấy mình nhỏ lại, thấy mình được bao bọc trong sự an toàn của gia đình và sự ấm áp của tình người. Tôi hiểu rằng, bóng tối không đáng sợ nếu chúng ta biết tìm thấy những món quà mà nó mang lại. Và người bán bánh khúc đêm qua chính là người đã dạy tôi bài học về sự trân trọng những giá trị thầm lặng.

Dưới mái hiên có nắng đang nhảy dây vào ban ngày, nhưng ban đêm, nó lại là nơi đón nhận những hạt sương và những tiếng rao xa xăm. Tôi tự hứa với lòng mình rằng, dù sau này có đi xa, dù có được ăn những món ngon vật lạ ở những nhà hàng sang trọng, tôi sẽ không bao giờ quên mùi vị của chiếc bánh khúc dính lá chuối trong một đêm hè tĩnh lặng.

Đêm nay, tiếng rao lại vang lên ở đầu ngõ.

"Ai bánh khúc... xôi lạc nào..."

Tôi mỉm cười, kéo chăn cao lên tận cổ. Tôi không còn đói nữa, vì trong lòng tôi đã tràn đầy hương vị của sự bình yên. Tiếng rao cứ thế trôi đi, nhạt dần vào hư không, nhưng nó đã để lại một vệt sáng lung linh trong tâm hồn tôi, giống như vệt đèn pin của người bán bánh mỳ trên bức tường cũ.

Hóa ra, cuộc đời này lộn xộn và đầy rẫy những âm thanh, nhưng có những âm thanh sẽ theo ta suốt đời, nhắc nhở ta rằng mình đã từng có một tuổi thơ thật đẹp, thật đậm đà vị xôi và đầy ắp những tiếng rao đêm dịu ngọt.

Cảm ơn những con người thức đêm để chúng tôi có được những giấc mơ thơm nức. Cảm ơn bóng tối đã cho tôi thấy những điều mà ánh sáng ban ngày đôi khi che khuất mất. Và cảm ơn ba, vì đã luôn sẵn sàng thức dậy cùng con để đón lấy một món quà từ bóng tối.

Mùa hè vẫn còn dài, và những tiếng rao đêm vẫn sẽ tiếp tục là kim chỉ nam dẫn đường cho trí tưởng tượng của tôi bay xa...