Tôi luôn có một niềm tin mãnh liệt rằng, thế giới này thực ra chỉ rộng bằng khoảng cách từ hiên nhà tôi ra đến hết hàng rào dâm bụt đỏ chói phía trước cổng. Những gì nằm ngoài cái hàng rào xanh mướt, hoa nở toe toét như những chiếc loa kèn nhỏ ấy đều thuộc về một hành tinh khác mà tôi gọi chung là "cõi người lớn". Ở cái cõi đó, người ta không đi chân đất, không thích nghịch đất, và hình như họ cũng chẳng bao giờ hiểu được tại sao một con dế mèn lại có thể quan trọng hơn cả một bữa cơm chiều.
Hàng rào dâm bụt nhà tôi là một kỳ quan. Nó không chỉ là ranh giới ngăn cách giữa sân nhà và con đường đất chạy quanh co dọc theo dòng sông, mà còn là một kho vũ khí, một cửa hàng tạp hóa, và đôi khi là một pháo đài bất khả xâm phạm. Những bông hoa đỏ rực khi chưa nở hẳn, còn e ấp như những búp tay con gái, chính là những cây kẹo mút ngọt lịm mà chúng tôi – lũ trẻ con trong xóm – thường tranh nhau vặt lấy, ngắt bỏ phần đài hoa xanh ngắt rồi đưa lên miệng mút cái vị ngọt thanh thanh, nhạt thếch của mật hoa.
"Này, cu Tí! Mày mút hết mật hoa của tao rồi, mai lấy gì cho mấy con bướm nó đến?"
Con Tí Sún, cô bạn hàng xóm có hai cái răng cửa bị khuyết một mảng lớn đến mức mỗi khi nó cười, gió cứ thổi lùa qua khe răng tạo ra những tiếng "phi phù" nghe rất vui tai, đang đứng chống nạnh quát tôi. Tôi tặc lưỡi, nhả cái đài hoa xuống đất rồi dùng chân di di vào lớp cát mịn.
"Bướm nó có cánh, nó bay sang nhà ông nội tao mà tìm. Ở đấy có cả một vườn hoa hồng hoa cúc, tội gì nó lại quanh quẩn ở cái hàng rào dâm bụt rách này."
Con Tí Sún không chịu thua, nó tiến lại gần, đôi mắt bồ câu nheo lại đầy vẻ đe dọa:
"Mày bảo hàng rào nhà tao rách à? Có tin tao bảo bố tao không cho mày mượn cuốn truyện tranh 'Bảy viên ngọc rồng' nữa không?"
Đó là một lời đe dọa nặng ký. Ở cái làng ven sông này, nơi mà giải trí cao cấp nhất là việc được ngồi chồm hổm trước chiếc TV đen trắng của nhà trưởng thôn để xem phim hành động vào mỗi tối thứ Bảy, thì sở hữu một cuốn truyện tranh chẳng khác nào nắm giữ một gia tài kếch xù. Tôi lập tức xuống nước, cái tôi của một đứa trẻ mười tuổi nhanh chóng bị đè bẹp bởi khát vọng được thấy Songoku biến hình thành siêu Saiyan.
"Thôi mà, tao đùa đấy. Hàng rào nhà mày đẹp nhất cái xóm này, đẹp hơn cả cái cổng sắt sơn xanh nhà lão Hùng đầu ngõ nữa."
Con Tí Sún hài lòng, nó lại ngồi bệt xuống đất, hai đứa bắt đầu bày ra một trò chơi mới mà chúng tôi gọi là "nấu cơm cho đại gia". Nguyên liệu là cát mịn, lá dâm bụt thái nhỏ làm rau, và những viên đá cuội đóng vai trò là những miếng sườn xào chua ngọt sang chảnh.
Trong khi con Tí Sún bận rộn với việc "nêm nếm" bằng cách rắc thêm ít bụi đường, tôi ngồi nhìn ra con sông phía xa. Những năm cuối của thế kỷ trước, con sông chưa bị nhuốm màu công nghiệp, nước vẫn trong xanh đến mức có thể nhìn thấy những đàn cá lìm kìm bơi lội dưới chân bèo lục bình. Phía bên kia sông là những cánh đồng lúa xanh ngắt, mướt mát, chạy dài đến tận chân trời – nơi mà mỗi buổi chiều, những vệt nắng cuối ngày thường rải vàng lên như ai đó vừa đánh đổ một hũ mật ong khổng lồ.
Người lớn thường bảo chúng tôi là sướng, chẳng phải lo nghĩ gì. Nhưng tôi thấy người lớn mới là những kẻ kỳ quặc. Họ cứ mải miết chạy đi đâu đó từ sáng sớm, khuôn mặt lúc nào cũng đăm chiêu như thể cả thế giới đang đè nặng lên vai. Họ lo về giá lúa, lo về việc sửa cái mái tranh bị dột, lo về những con số trong cuốn sổ nợ ở quán tạp hóa. Trong mắt tôi lúc ấy, những nỗi lo đó thật vô lý. Tại sao phải lo về cái mái nhà dột khi mà chúng ta có thể hứng nước mưa vào thau rồi thả thuyền giấy vào đó chơi cơ chứ?
"Cu Tí, mày có thấy bố mày dạo này lạ không?"
Con Tí Sún đột ngột hỏi, tay vẫn đang miệt mài giã nát mấy bông hoa dâm bụt để lấy thứ nước màu đỏ hồng làm canh. Tôi ngẩn người:
"Lạ là lạ thế nào? Bố tao vẫn đi làm, vẫn hút thuốc lào rồi ho sù sụ mỗi sáng. À, có điều ông ấy bắt đầu đeo cái kính lão, trông già như ông nội tao ấy."
"Không, ý tao là bố mày không còn mắng mày mỗi khi mày đi tắm sông về muộn nữa cơ. Mẹ tao bảo, chắc tại bố mày đang bận lo chuyện 'đổi mới'."
Tôi chưa hiểu "đổi mới" là cái gì. Trong đầu một đứa trẻ, "đổi mới" chắc cũng giống như việc thay cái áo rách bằng một cái áo lành, hoặc đổi con dế gầy lấy một con dế chiến. Nhưng cái từ ấy dường như mang theo một luồng gió lạ vào ngôi làng yên bình này. Người ta bắt đầu nói về việc kéo điện về tận ngõ, về việc những chiếc máy cày sẽ thay thế con trâu già nua của bác Ba. Thế giới bắt đầu chuyển mình, nhưng chúng tôi – những cư dân nhí của hàng rào dâm bụt – chẳng mấy quan tâm. Với chúng tôi, điều quan trọng nhất lúc này là làm sao để miếng "sườn đá" kia trông thật hấp dẫn.
Buổi trưa ở vùng thôn quê luôn mang một vẻ tĩnh lặng đến lạ kỳ. Tiếng ve kêu râm ran trên những tán cây xà cừ cổ thụ giống như một bản nhạc không bao giờ dứt, nó khiến cơn buồn ngủ kéo đến nhanh hơn cả một cái chớp mắt. Nhưng đó là với người lớn, những người thường chọn cách ngủ vùi trên chiếc chõng tre kê ngoài hiên để đón gió trời. Còn với lũ chúng tôi, buổi trưa là thời gian vàng để thực hiện những kế hoạch "tác chiến" bí mật.
"Này, sang vườn ông nội mày hái trộm ổi không?"
Con Tí Sún rủ rê. Tôi giật mình, cái ý tưởng đó vừa kích thích vừa đáng sợ. Ông nội tôi là một người hiền từ nhất thế gian, người thường xuyên cho tôi những hạt dẻ nướng thơm lừng, nhưng mảnh vườn của ông là vùng cấm địa vào giờ trưa. Ông bảo, giờ trưa là lúc các vị thần cây nghỉ ngơi, nếu đứa nào quấy rầy sẽ bị "bắt hồn".
"Tao sợ thần cây lắm..."
Tôi lí nhí. Con Tí Sún cười khẩy, cái khe răng cửa của nó trông đầy thách thức:
"Thần cây chỉ bắt những đứa nhát gan thôi. Với lại, ổi nhà ông mày đang chín rộ, mùi thơm bay tận sang nhà tao. Mày không hái, bọn chim nó cũng xơi hết."
Thế là chúng tôi lên đường. Cuộc viễn chinh vượt qua hàng rào dâm bụt bắt đầu. Chúng tôi bò rạp người xuống mặt đất, len qua những khe hở của các cành cây, cố gắng không làm rụng một bông hoa nào vì sợ bị phát hiện. Mùi đất nồng nàn sực nảy lên mũi. Đó là mùi của rơm rạ mục, mùi của lá khô rụng xuống sau những cơn gió lớn, và mùi của sự tự do.
Mảnh vườn của ông nội tôi hiện ra như một mê cung xanh mướt. Ở đây có đủ mọi loại cây: từ cây khế ngọt quả lủng lẳng như những ngôi sao vàng, cây vú sữa tán rộng che kín một góc sân, cho đến hàng ổi xá lị trái to bằng nắm tay đứa trẻ. Chúng tôi rón rén tiến lại gần cây ổi. Những quả ổi chín vàng, lớp vỏ mỏng tang bao lấy phần ruột trắng hồng, mùi thơm tỏa ra ngọt lịm, len lỏi vào từng thớ thịt.
"Mày trèo lên đi, tao đứng dưới canh chừng."
Con Tí Sún ra lệnh. Tôi nhanh thoăn thoắt như một con khỉ, bám vào những cành ổi chắc khỏe để leo lên. Từ trên cao nhìn xuống, tôi thấy một thế giới thật khác. Tôi thấy mái ngói rêu phong của nhà ông, thấy bà nội đang ngồi lặt rau bên giếng nước, và thấy cả con sông dài dằng dặc đang uốn mình ôm lấy ngôi làng. Cảm giác được đứng trên cao, nhìn xuống mọi thứ, khiến tôi cảm thấy mình như một vị vua đang cai trị vương quốc xanh mướt này.
Nhưng vương quốc của tôi sớm sụp đổ khi tiếng bước chân của ông nội vang lên đều đều trên lối đi rải sỏi.
"Đứa nào trên cây đấy?"
Giọng ông không gay gắt, nhưng đủ để khiến tôi suýt chút nữa rơi xuống đất vì hoảng. Con Tí Sún đã biến mất từ lúc nào, nhanh như một tia chớp, bỏ lại tôi một mình đối mặt với "cơn thịnh nộ" của thần cây – hay chính xác hơn là của ông nội.
Tôi tụt xuống, mặt mũi lấm lem nhựa cây và đất cát, đứng khép nép trước mặt ông. Ông nội nhìn tôi, đôi mắt nheo lại sau gọng kính cũ kỹ, rồi ông phì cười.
"Lại là thằng cháu đích tôn của tôi. Thế đã hái được quả nào chưa mà định chuồn thế kia?"
Ông không mắng. Ông dắt tôi lại gần gốc cây, dùng cái sào dài có gắn chiếc rổ nhỏ ở đầu để hái xuống hai quả ổi to nhất, thơm nhất.
"Muốn ăn thì cứ bảo ông một tiếng. Việc gì phải làm cái trò 'trộm đạo' thế hả cu Tí?"
Tôi cầm quả ổi, cắn một miếng thật to. Vị ngọt, vị chát và cả vị của sự ngượng ngùng hòa quyện vào nhau. Ông nội ngồi xuống chiếc ghế gỗ đã mòn vẹt, kéo tôi lại gần rồi bảo:
"Đời người cũng giống như quả ổi này vậy. Có lúc xanh chát, có lúc chín ngọt. Nhưng cái ngọt nhất bao giờ cũng là cái mình tự tay làm ra, hoặc được người ta cho bằng cả tấm lòng, chứ không phải cái đi lấy trộm của người khác."
Lúc đó tôi chẳng hiểu ông nói gì. Tôi chỉ thấy quả ổi ngon quá, và ông nội là người vĩ đại nhất thế giới. Những triết lý của ông cứ thế thấm vào đầu tôi một cách tự nhiên, giống như cơn mưa bóng mây thấm vào lòng đất, không ồn ào nhưng đủ để làm dịu đi cái nắng gắt của mùa hè.
Khi tôi trở về với hàng rào dâm bụt, con Tí Sún đã đứng đợi sẵn ở đó, mặt không chút biểu hiện của sự hối lỗi.
"Có bị ông đánh không?"
Nó hỏi, mắt vẫn không rời khỏi hai quả ổi trên tay tôi.
"Không, ông còn cho thêm quả nữa đây này."
Tôi đưa cho nó quả nhỏ hơn một chút. Hai đứa lại ngồi xuống, tiếp tục trò chơi dang dở. Nắng bắt đầu nhạt dần, những đám mây màu mỡ gà lững lờ trôi trên bầu trời cao vút. Gió từ sông thổi vào, mang theo mùi của bùn non, mùi của phù sa và cả mùi khói bếp từ những ngôi nhà xung quanh bắt đầu đỏ lửa chuẩn bị bữa tối.
Người lớn thường nói về tương lai với những hy vọng về sự giàu sang, về những ngôi nhà cao tầng và xe cộ tấp nập. Nhưng với tôi, tương lai chỉ đơn giản là ngày mai trời lại nắng để tôi có thể tiếp tục cuộc hành trình khám phá thế giới từ hàng rào dâm bụt này. Tôi không biết rằng, chỉ vài năm sau đó, cái hàng rào dâm bụt sẽ bị dỡ bỏ để thay bằng một bức tường gạch kiên cố. Con đường đất sẽ được tráng nhựa phẳng lì, và con sông xanh trong sẽ trở nên đục ngầu vì những công trình xây dựng.
Nhưng đó là chuyện của tương lai. Còn bây giờ, tôi vẫn là cu Tí, vẫn thích mút mật hoa dâm bụt, vẫn thích ăn ổi trộm và vẫn tin rằng trái đất này thực ra chỉ là một mảnh vườn lớn mà ở đó, ai cũng có quyền được làm một đứa trẻ không bao giờ lớn.
Chiếc TV nhà trưởng thôn bắt đầu phát đi bản tin thời sự. Tiếng nhạc hiệu quen thuộc vang lên, phá tan cái tĩnh lặng của buổi chiều tà. Người lớn bắt đầu lục tục trở về nhà, tiếng gọi con í ới vang lên khắp xóm.
"Tí ơi! Về ăn cơm!"
Tiếng mẹ tôi gọi từ trong sân. Tôi đứng dậy, phủi phủi hai bàn tay đầy cát, nhìn con Tí Sún rồi bảo:
"Mai chơi tiếp nhé, nhớ mang theo cuốn truyện đấy."
Nó gật đầu, chạy biến vào trong làn khói lam chiều đang bao phủ lấy hàng rào nhà nó. Tôi bước vào nhà, lòng thầm nghĩ, có lẽ chẳng có nơi nào tuyệt vời hơn cái thế giới bé nhỏ nằm sau hàng rào dâm bụt này. Nơi mà gió luôn mang theo mùi đất mẹ, mùi của sự bình yên và những giấc mơ không bao giờ tắt.
Đêm đó, tôi nằm trên giường, lắng nghe tiếng dế mèn nỉ non dưới chân tường. Tôi mơ thấy mình biến thành một siêu nhân, có thể bay lượn trên bầu trời, nhưng thay vì cứu thế giới, tôi chỉ muốn bay đi hái hết những quả ổi chín nhất trên thế gian này để mang về cho ông nội và con Tí Sún. Những giấc mơ của tuổi thơ luôn đơn giản và trong veo như thế, giống như giọt sương mai đọng trên cánh hoa dâm bụt, chỉ cần một làn gió nhẹ cũng đủ làm nó rung rinh, tỏa sáng dưới ánh nắng mặt trời đầu tiên của ngày mới.
Thế giới người lớn vẫn cứ vận hành theo cách của nó, đầy rẫy những lo toan và tính toán. Nhưng với tôi, chừng nào hàng rào dâm bụt vẫn còn nở hoa, chừng nào mùi đất sau cơn mưa vẫn còn nồng nàn, thì chừng đó, tôi vẫn còn một vé để đi về phía mặt trời – nơi có tuổi thơ đang chờ đợi.