Nếu thế giới của tôi bắt đầu từ hàng rào dâm bụt, thì "vương quốc bóng tối" của tôi chính là gầm giường. Đó là một không gian hẹp, tối tăm, nồng mùi gỗ cũ và bụi bặm, nhưng lại là nơi chứa đựng những bí mật vĩ đại nhất mà thế giới người lớn không bao giờ có cửa bước vào. Người lớn cao quá, lưng họ cứng và đầu gối họ hay kêu răng rắc mỗi khi cúi xuống, nên họ chẳng bao giờ biết được rằng dưới gầm giường nhà tôi có một con đường dẫn đến tận cùng của sự tưởng tượng.
Trong cái không gian mà mẹ tôi gọi là "ổ chuột" ấy, tôi có một chiếc hộp sắt đựng bánh quy đã rỉ sét hết các góc. Đó là kho báu. Trong đó không có vàng bạc, cũng chẳng có kim cương, nhưng nó chứa những thứ mà với tôi còn quý giá hơn cả những xấp tiền lẻ bố tôi kẹp trong ví: một mảnh gương vỡ để phản chiếu ánh nắng làm "vũ khí laser", ba viên bi ve có vân màu hổ phách, và một chiếc răng cửa của con Tí Sún mà tôi đã đổi bằng hai con dế than vào mùa hè năm ngoái.
"Tí ơi, mày lại chui xuống đấy làm gì? Ra ngoài này mau, nắng lên đến đỉnh đầu rồi, ở trong đấy cho sâu bọ nó cắn à?"
Tiếng mẹ tôi vang lên từ phía gian bếp, lẫn trong tiếng lách tách của củi cháy và mùi cá kho riềng thơm nức mũi. Tôi nằm sấp trên nền đất nện mát lạnh, hai chân vắt vẻo, tay vẫn mải mê sắp xếp lại những viên bi.
"Con đang kiểm tra kho vũ khí mẹ ạ! Để đề phòng bọn giặc cỏ nhà thằng Mập sang xâm lược!"
Tôi hét vọng ra, lòng thầm nghĩ mẹ thật chẳng biết gì cả. Sâu bọ thì có gì đáng sợ? Chúng là những cư dân của gầm giường, là những người bạn im lặng và trung thành nhất. Một con nhện đang bận rộn giăng tơ ở góc chân giường thực ra là một kiến trúc sư đại tài, và những hạt bụi nhảy múa trong vệt nắng lọt qua khe liếp chính là những hạt bụi tiên mà tôi chỉ cần hít một hơi là có thể biến hình.
Ở cái tuổi lên mười, chúng tôi có những định nghĩa về giá trị rất khác với thế giới bên ngoài hàng rào dâm bụt. Với người lớn, giá trị là cái bát ăn cơm phải lành lặn, là bộ quần áo không được thủng gối. Còn với tôi, giá trị nằm ở độ "chiến" của một con dế hay độ nảy của một viên bi.
Tôi bò ra khỏi gầm giường, phủi bụi trên áo, định bụng sẽ sang rủ thằng Mập thực hiện một cuộc "thí nghiệm khoa học" mà tôi vừa nghĩ ra. Đó là dùng mảnh gương vỡ để điều khiển ánh sáng mặt trời thiêu cháy... một đống rơm khô. Trong đầu tôi lúc đó, đó là một phát minh vĩ đại có thể thay đổi cách nhân loại tạo ra lửa, chứ không phải là một hành động có thể khiến cả làng phải đi dập đám cháy.
Vừa bước ra khỏi cổng, tôi đã thấy thằng Mập đang đứng nghếch mũi lên trời, tay cầm một cái que tre dài, chọc chọc vào một tổ kiến lửa trên cây xoan. Thằng Mập đúng như cái tên của nó, người tròn ủng như một quả dưa hấu, bụng lúc nào cũng lòi ra khỏi cái áo may ô chật chội. Nó là đứa nhát gan nhất hội nhưng lại là đứa có nhiều "phụ tùng" chơi bời nhất vì bố nó làm việc ở trên thị trấn, thỉnh thoảng lại mang về cho nó những thứ kỳ lạ.
"Này Mập, mày làm gì đấy? Định để kiến nó đốt cho sưng mặt lên à?"
Thằng Mập giật mình, cái que tre suýt rơi xuống đất. Nó quay lại, mặt mếu máo:
"Tí ơi, tao đang thử xem kiến nó có biết bay không. Tao thấy tụi nó có cánh mà sao cứ bò lổm ngổm thế này?"
Tôi khoanh tay, ra dáng một bậc hiền triết:
"Đấy là kiến cánh, nó chỉ bay khi trời sắp mưa thôi. Mày chọc thế này là mày đang phá nhà nó, nó không bay đâu, nó chỉ cắn thôi."
Thằng Mập gật gù, vẻ mặt đầy thán phục. Hai đứa chúng tôi ngồi bệt xuống vệ cỏ dọc con đường đất đỏ. Gió từ cánh đồng thổi về, mang theo mùi của lúa đang thì con gái, cái mùi xanh mướt, thơm nồng và thanh khiết. Phía xa kia, những người nông dân đang khom lưng trên ruộng, bóng của họ đổ dài trên mặt nước lấp lánh như những bức tranh cắt giấy.
"Tí này, mày có bao giờ nghĩ sau này lớn lên mình sẽ làm gì không?"
Thằng Mập đột nhiên hỏi một câu "người lớn" đến mức tôi suýt ngã ngửa. Tôi nhìn nó, rồi nhìn xuống những đầu ngón chân đầy đất cát của mình.
"Tao á? Tao sẽ làm phi công để bay lên trời, hái những đám mây về làm kẹo bông. Còn mày?"
Thằng Mập thở dài, cái bụng nó phập phồng:
"Tao muốn làm chủ tiệm tạp hóa. Tao sẽ ăn hết kẹo kéo, bánh tai heo mà không cần xin tiền mẹ."
Ước mơ của thằng Mập thật thực tế và... đầy mùi bơ đường. Nhưng lúc đó, chúng tôi không biết rằng cái thế giới mà chúng tôi đang sống – nơi mà kẹo kéo là thứ quý giá nhất – đang dần thay đổi. Những chiếc xe đạp lọc cọc đang bắt đầu nhường chỗ cho những chiếc xe máy nhả khói đen sì, và những quán tạp hóa nhỏ xíu với những lọ kẹo thủy tinh mờ bụi sẽ sớm bị thay thế bởi những cửa hàng rực rỡ ánh đèn màu.
Chúng tôi mải mê nói chuyện cho đến khi con Tí Sún xuất hiện. Hôm nay nó không mặc bộ quần áo lấm lem mọi khi mà diện một chiếc váy hoa nhí, đầu thắt hai cái bím tóc gọn gàng. Trông nó lạ lẫm đến mức tôi và thằng Mập phải mất vài giây mới nhận ra.
"Ơ, Tí Sún, mày đi ăn cưới à?"
Con Tí Sún đỏ mặt, nó đá văng một hòn sỏi xuống mương nước:
"Ăn cưới cái đầu mày! Mẹ tao bắt mặc đấy. Mẹ bảo con gái thì phải ra con gái, không được suốt ngày chui rúc hàng rào với lũ tụi mày."
Nó ngồi xuống bên cạnh chúng tôi, nhưng vẫn cố giữ cho chiếc váy không bị dính bẩn. Sự xuất hiện của cái váy hoa nhí giống như một dấu hiệu cảnh báo đầu tiên về việc chúng tôi đang mất dần một đồng đội. Thế giới người lớn đang bắt đầu đưa tay ra, kéo dần từng đứa chúng tôi về phía bên kia hàng rào dâm bụt bằng những quy chuẩn về "con trai" và "con gái".
"Này, tao mới lấy được cái này từ hòm đồ của bố tao."
Thằng Mập thì thầm, vẻ mặt đầy bí mật. Nó lôi từ trong túi quần ra một thứ tròn tròn, bọc trong lớp giấy bạc nhăn nheo. Khi nó mở ra, một mùi thơm hắc hắc, nồng nồng tỏa ra.
"Cái gì thế?" – Tôi và con Tí Sún đồng thanh hỏi.
"Thuốc lá. Bố tao bảo cái này dành cho những người đàn ông thực thụ. Tao nghĩ nếu mình hút cái này, mình sẽ lớn ngay lập tức."
Ba đứa chúng tôi nhìn chằm chằm vào điếu thuốc lá nhăn nhúm như nhìn một món bảo vật có phép thuật. Ý tưởng "lớn ngay lập tức" cực kỳ hấp dẫn. Nếu lớn lên, tôi có thể đi chơi đêm mà không bị mẹ mắng, con Tí Sún sẽ không phải mặc váy hoa nếu nó không thích, và thằng Mập có thể mở tiệm tạp hóa ngay ngày mai.
Chúng tôi quyết định tổ chức một buổi lễ "trưởng thành" bí mật đằng sau đống rơm của nhà bác Ba. Thằng Mập lấy ra một cái bật lửa gas – thứ mà nó đã trộm được với sự can đảm phi thường.
"Ai hút trước?" – Con Tí Sún hỏi, giọng hơi run.
"Tao là đầu đàn, tao hút trước!" – Tôi dũng cảm xung phong.
Tôi đưa điếu thuốc lên miệng, bắt chước dáng vẻ của bố tôi mỗi khi ông ngồi ở hiên nhà nhìn ra cánh đồng. Thằng Mập bật lửa. Ngọn lửa nhỏ nhảy múa rồi liếm vào đầu điếu thuốc. Một làn khói trắng đục bay lên. Tôi hít một hơi thật sâu.
Và rồi... thế giới sụp đổ.
Cổ họng tôi cay xè như có hàng nghìn con kiến lửa đang đốt. Phổi tôi thắt lại, và tôi bắt đầu ho sặc sụa, ho đến mức nước mắt nước mũi chảy ròng ròng, mặt mũi đỏ gay như quả cà chua chín.
"Khụ... khụ... lớn... lớn gì mà đau thế này!"
Tôi vừa ho vừa la lên. Thằng Mập và con Tí Sún hoảng sợ, đứa thì đấm lưng, đứa thì lấy vạt váy (may mà là váy mới) lau mặt cho tôi. Điếu thuốc lá "trưởng thành" bị vứt lăn lóc dưới đất, khói vẫn bay lên như đang cười nhạo sự ngây ngô của chúng tôi.
Hóa ra, trưởng thành không phải là một làn khói thơm tho, cũng chẳng phải là một phép màu xảy ra trong tích tắc. Nó là một quá trình đau đớn và sặc sụa.
Ông nội tôi, không biết từ lúc nào đã đứng phía sau đống rơm, đôi mắt ông hiền từ nhưng chứa đựng một sự thấu hiểu sâu sắc. Ông không mắng, ông chỉ lặng lẽ nhặt điếu thuốc lên, dụi tắt rồi ngồi xuống bên cạnh ba đứa trẻ đang lấm lem.
"Các cháu muốn lớn nhanh đến thế cơ à?"
Chúng tôi cúi đầu, im lặng như những con dế bị đổ nước vào hang. Ông nội xoa đầu tôi, bàn tay ông chai sần nhưng ấm áp lạ thường.
"Lớn lên không phải là để hút thuốc, cũng không phải là để làm những việc người lớn hay làm. Lớn lên là khi các cháu biết chịu trách nhiệm với những gì mình làm, và biết rằng mỗi hành động đều có cái giá của nó. Điếu thuốc này cái giá của nó là sự cay đắng trong cổ họng. Còn cuộc đời, cái giá của nó đôi khi còn đắt hơn nhiều."
Ông nhìn ra cánh đồng, nơi những cánh cò trắng đang dập dờn bay về tổ.
"Đừng vội vã. Cứ làm những đứa trẻ dưới gầm giường thêm một chút nữa đi. Vì khi đã bước ra khỏi đó, các cháu sẽ chẳng bao giờ chui vào lại được đâu."
Lời của ông nội giống như một luồng gió mát thổi qua cơn ho của tôi. Tôi nhìn chiếc hộp sắt rỉ sét trong tay, nhìn thằng Mập đang mếu máo và con Tí Sún với chiếc váy hoa đã lấm tấm bụi rơm. Chúng tôi chợt nhận ra rằng, vương quốc dưới gầm giường hay kho báu trong chiếc hộp sắt thực ra là những thứ quý giá nhất mà chúng tôi đang có.
Chiều hôm đó, chúng tôi không hút thuốc nữa. Ba đứa rủ nhau ra bờ sông, nằm dài trên bãi cỏ, nhìn những con chuồn chuồn ớt bay lượn. Chúng tôi thi nhau xem đứa nào thổi được bong bóng xà phòng to nhất từ những ống tre nhỏ. Những bong bóng tròn vo, phản chiếu đủ màu sắc của cầu vồng, bay lên cao rồi vỡ tan trong không trung.
Tôi nghĩ thầm, có lẽ trưởng thành cũng giống như những cái bong bóng kia. Nó đẹp đẽ, lung linh khi nhìn từ xa, nhưng khi chạm vào thì nó biến mất, chỉ để lại một chút bọt nước trên tay.
Khi bóng tối bắt đầu phủ xuống làng quê, những ngôi nhà bắt đầu lên đèn. Tiếng bát đũa khua lách cách, tiếng cười nói của các gia đình quây quần bên mâm cơm tạo nên một bản nhạc trầm ấm của cuộc sống thường nhật. Chúng tôi chia tay nhau ở hàng rào dâm bụt quen thuộc.
"Tí này, mai cho tao mượn viên bi hổ phách nhé?" – Thằng Mập hỏi trước khi chạy về nhà.
"Được, nhưng mày phải cho tao xem cái ô tô đồ chơi mới của mày đấy!"
Tôi trở về phòng, lại chui xuống gầm giường, đặt chiếc hộp sắt vào vị trí cũ. Trong bóng tối, tôi nghe thấy tiếng trái tim mình đập đều đặn. Tôi nhận ra rằng, dù thế giới ngoài kia có thay đổi thế nào, dù ngày mai tôi có cao thêm một chút hay giọng nói có khàn đi một tí, thì cái mùi của gỗ cũ, của bụi bặm và của những giấc mơ con trẻ dưới gầm giường này vẫn sẽ luôn là nơi trú ẩn an toàn nhất.
Gió từ cửa sổ thổi vào, mang theo mùi đất mẹ nồng nàn sau một ngày nắng gắt. Mùi vị ấy nhắc nhở tôi rằng, mình vẫn còn là một đứa trẻ, và thế giới này vẫn còn rộng lớn biết bao nhiêu để khám phá, bắt đầu từ chính những thứ giản đơn dưới gầm giường của mình.
Tôi nhắm mắt lại, cảm nhận sự bình yên len lỏi vào từng tế bào. Ngày mai sẽ là một ngày mới, với những trò chơi mới, những bài học mới và có lẽ là cả những "thí nghiệm khoa học" ít nguy hiểm hơn. Nhưng dù gì đi nữa, tôi vẫn sẽ giữ chặt lấy chiếc hộp sắt rỉ sét ấy – vì đó là nơi lưu giữ linh hồn của tuổi thơ tôi, một linh hồn không bao giờ chịu lớn, luôn nhìn cuộc đời bằng đôi mắt trong veo như những viên bi hổ phách dưới ánh mặt trời.
Cánh cửa tuổi thơ vẫn còn mở rộng, và tôi, cu Tí, vẫn chưa sẵn sàng để bước ra hẳn phía bên kia hàng rào. Bởi vì ở đây, gió vẫn mang mùi đất mẹ, và mỗi hơi thở đều mang vị ngọt ngào của mật hoa dâm bụt.