Người lớn luôn có một nỗi sợ kỳ lạ với những buổi trưa. Họ gọi đó là giờ của "quỷ vương", là lúc những cơn nắng gắt có thể bẻ gãy cả ý chí của một người nông dân lực lưỡng, và là lúc lũ trẻ con nên nằm im trên chiếc chiếu cói để "nuôi lớn đôi mắt". Nhưng với chúng tôi, buổi trưa lại là khoảng thời gian rực rỡ nhất, khi mà bầu trời cao đến mức tưởng như có thể nhìn thấy tận cổng thiên đường, và những cánh đồng lúa đang thì con gái bắt đầu cất lên bản nhạc rì rào trong gió.
Mỗi buổi trưa, sau khi đã giả vờ ngáy khò khò để đánh lừa mẹ, tôi lại nhẹ nhàng như một con mèo, lách qua cánh cửa gỗ kêu kịt kịt để hội quân với thằng Mập và con Tí Sún. Mục tiêu của chúng tôi không phải là kho báu, mà là bãi chăn trâu nằm sát chân đê – nơi có những chú trâu bụng tròn xoe đang nhẩn nha gặm cỏ, và là nơi những giấc mơ "vương giả" của chúng tôi được hình thành.
"Tí ơi, nhanh lên! Con trâu nhà ông giáo sắp bị thằng khác dắt mất rồi!"
Thằng Mập vừa chạy vừa thở hồng hộc, cái bụng mỡ của nó nảy lên theo từng nhịp bước. Nó luôn lo lắng về việc bị mất chỗ chăn trâu đẹp, cứ như thể cỏ ở bãi đê này có tẩm đường không bằng. Con Tí Sún đi sau cùng, tay cầm một chiếc nón lá rách vành, khuôn mặt nó đỏ bừng vì nắng nhưng ánh mắt thì sáng rực sự phấn khích.
"Mày lo gì, con trâu nhà ông giáo hiền khô, chỉ có mày mới sợ nó húc thôi."
Con Tí Sún mỉa mai làm thằng Mập im bặt. Chúng tôi leo lên triền đê, nơi gió sông thổi lồng lộng, mang theo cái vị nồng nồng của bùn non và hương lúa non đang dậy mùi. Từ đây nhìn xuống, ngôi làng hiện lên với những nếp nhà ngói đỏ xen lẫn mái tranh xám xịt, bao bọc bởi một màu xanh ngắt của cây cối. Thế giới từ trên lưng trâu luôn rộng lớn và hùng vĩ hơn nhiều so với khi đứng dưới đất.
Tôi nhảy phắt lên lưng con trâu già của nhà mình. Bộ da của nó nhám và nóng hổi dưới ánh mặt trời, mang theo một mùi hôi nồng nồng đặc trưng mà người ta vẫn gọi là "mùi nhà nông". Tôi nằm ngửa trên cái lưng rộng thênh thang ấy, nhìn lên những đám mây trắng muốt đang lững lờ trôi.
"Này, chúng mày có thấy đám mây kia giống một con gà quay khổng lồ không?" – Thằng Mập hỏi, hai mắt sáng rỡ.
"Đúng là đồ ham ăn. Tao thấy nó giống một tòa lâu đài có công chúa đang đợi hiệp sĩ đến cứu hơn." – Con Tí Sún phản bác, mắt mơ màng.
Tôi không nói gì, chỉ để mặc cho chú trâu chậm rãi bước đi. Với tôi, đám mây ấy chẳng giống cái gì cả, nó chỉ là một đám mây đang tự do đi du lịch. Đôi khi, tôi ước mình cũng là một đám mây, cứ thế trôi đi mà chẳng cần quan tâm đến việc chiều nay có phải đi gánh nước hay học bảng cửu chương hay không.
"Tí, sao mày im thế? Đang nghĩ cách làm sao để trốn buổi học thêm tối nay à?"
Con Tí Sún huých nhẹ vào chân tôi. Tôi ngồi dậy, vuốt ve cái sừng trâu cong vút:
"Tao đang nghĩ, tại sao người lớn lại cứ bắt chúng mình phải học nhiều thế nhỉ? Để làm gì? Để sau này cũng ngồi trên lưng trâu như thế này à?"
"Không đâu." – Thằng Mập đột ngột nghiêm túc. – "Bố tao bảo, phải học để sau này thoát khỏi cái lưng trâu, để được ngồi trên xe hơi, đi giày da và không bao giờ phải ngửi mùi phân bò nữa."
Tôi nhìn xuống đôi bàn chân mình, những móng chân đen kịt vì nhựa cỏ và bùn đất. Tôi tự hỏi, ngồi trong xe hơi có thực sự sướng hơn ngồi trên lưng trâu không? Trong xe hơi chắc chắn không có gió sông mát rượi, không có tiếng chim chiền chiện hót vang trời, và chắc chắn là không thể nhìn thấy cả một biển lúa xanh rờn đang nhấp nhô theo từng cơn gió.
"Nhưng tao thấy ngồi đây sướng mà." – Tôi lẩm bẩm.
"Sướng vì mày còn bé thôi." – Con Tí Sún đột nhiên nói giọng già dặn như bà cụ non. – "Đợi đến khi mày phải cày ruộng như bố mày, mày sẽ thấy cái lưng trâu này đau đến mức nào."
Câu nói của con Tí Sún khiến bầu không khí chợt lắng xuống. Chúng tôi chợt nhận ra, sự tự do này thực chất là một đặc ân ngắn ngủi. Người lớn nhường cho chúng tôi cái lưng trâu để chơi đùa, vì họ biết rằng chỉ vài năm nữa thôi, cái lưng ấy sẽ trở thành gánh nặng của sinh kế.
Để xua tan cái cảm giác nặng nề ấy, tôi đề nghị:
"Thôi, không nói chuyện người lớn nữa. Đi tìm hố mối đi, tao sẽ dạy chúng mày cách làm súng bằng ống tre và hạt đỗ!"
Thế là cuộc hành trình tìm kiếm "vũ khí" bắt đầu. Chúng tôi lang thang dọc theo các bụi bờ, nơi những thân tre già nằm nghiêng ngả. Thằng Mập là chuyên gia tìm hạt đỗ dại, còn tôi phụ trách việc chọn những ống tre vừa vặn. Con Tí Sún thì lo khâu "hậu cần", tức là hái những trái dâu da đất chua loét để chúng tôi vừa làm vừa nhấm nháp cho đỡ khát.
Trong lúc hì hục khoét lỗ ống tre, tôi chợt thấy một ông lão đang ngồi câu cá bên bờ sông. Ông mặc bộ đồ bà ba bạc màu, chiếc nón lá che nửa khuôn mặt, bình thản như một pho tượng giữa trời đất. Đó là ông Tư, người nổi tiếng khắp vùng vì chẳng bao giờ thấy ông làm lụng gì, cả ngày chỉ đi câu cá và ngắm mây.
Người làng bảo ông Tư "hâm", vì giữa lúc ai cũng hối hả làm giàu, ông lại chọn cách sống như một kẻ nhàn tản ngoài vòng xoáy. Nhưng chúng tôi lại rất thích ông. Ông luôn có những câu chuyện kỳ lạ về những loài cá biết nói hay những kho báu bị chôn giấu dưới đáy sông.
"Ông Tư ơi! Ông có câu được con cá nào không?" – Thằng Mập hét lớn.
Ông lão không quay đầu lại, chỉ giơ bàn tay gầy guộc lên vẫy vẫy:
"Cá không quan trọng, cái quan trọng là được ngồi đây nhìn nước chảy qua kẽ chân, mấy đứa ạ."
Chúng tôi nhìn nhau, rồi nhìn dòng sông. Nước sông vẫn chảy, chậm rãi và lững lờ. Tôi tự hỏi, nhìn nước chảy thì có gì hay mà ông Tư có thể làm điều đó cả ngày?
"Các cháu thấy dòng sông này không?" – Ông Tư đột nhiên lên tiếng, giọng ông trầm ấm như tiếng chuông chùa xa xăm. – "Nó cứ chảy đi mãi, chẳng bao giờ quay lại. Tuổi trẻ của các cháu cũng vậy, giống như cái lưng trâu này, một khi đã xuống rồi là không bao giờ leo lên lại được với cái tâm thế của một đứa trẻ nữa."
Ông quay lại nhìn chúng tôi, đôi mắt nheo lại vì nắng nhưng sáng quắc:
"Nên là, chơi cho đã đi. Khi nào mệt thì nằm xuống bãi cỏ mà ngủ. Cỏ nó không biết nói nhưng nó biết cách vỗ về những đứa trẻ ngoan."
Lời của ông Tư như một phép thuật. Ba đứa chúng tôi lập tức vứt hết ống tre, hạt đỗ, rồi đồng loạt nằm lăn ra bãi cỏ mịn màng cạnh triền đê. Mùi cỏ mật thơm dịu, quyện với mùi đất ấm áp làm lòng tôi dịu lại. Dưới lưng tôi, mặt đất dường như đang thở, một nhịp thở chậm và sâu của đất mẹ.
Tôi nhắm mắt lại, cảm nhận những sợi cỏ chạm vào da thịt mình như những ngón tay mềm mại. Trong phút chốc, tôi cảm thấy mình không còn là cu Tí hay quậy phá nữa, mà là một phần của cánh đồng, một phần của dòng sông, và một phần của cái bầu trời bao la kia.
"Này, chúng mày có nghe thấy tiếng cỏ mọc không?" – Tôi thì thầm.
"Tao chỉ nghe thấy tiếng bụng thằng Mập sôi thôi." – Con Tí Sún cười khúc khích.
Thằng Mập đỏ mặt, nó lôi từ trong túi áo ra một nắm lạc rang đã ỉu xìu:
"Ăn không? Lạc mẹ tao rang sáng nay đấy."
Ba đứa chia nhau nắm lạc, vị bùi bùi, mặn mặn tan trên đầu lưỡi. Giữa bãi cỏ bao la, dưới ánh nắng rực rỡ của buổi trưa hè, chúng tôi cảm thấy mình giàu có hơn bất kỳ đại gia nào trên thế giới. Chúng tôi có tất cả: có nắng, có gió, có tình bạn và có cả một vùng trời yên bình để mơ mộng.
Người lớn thường đánh giá sự thành công bằng những con số, bằng diện tích đất hay số bao thóc trong kho. Nhưng họ quên mất rằng, có một loại thành công khác, đó là có thể nằm thoải mái trên một bãi cỏ mà không phải lo nghĩ về ngày mai. Đó là thứ quyền lực của trẻ con mà sau này, khi lớn lên, chúng tôi phải bỏ ra rất nhiều tiền mới mong tìm lại được một chút ít dư vị.
Gió bắt đầu mạnh hơn, những rặng tre đầu làng nghiêng ngả như đang vẫy chào buổi chiều sắp tới. Đàn trâu sau khi đã no nê, bắt đầu tự giác hướng về phía xóm nhỏ. Chúng tôi lồm cồm bò dậy, phủi sạch cỏ khô bám trên áo quần.
"Về thôi, không mẹ tao cầm roi đứng đợi ở cổng bây giờ." – Thằng Mập giục giã.
Chúng tôi dắt trâu đi thong dong trên con đường đê. Bóng của ba đứa trẻ và đàn trâu đổ dài trên mặt đất, trông như những người khổng lồ đang bước đi giữa vùng đất huyền thoại. Phía xa kia, khói bếp bắt đầu cuộn lên từ những mái nhà, vẽ vào bầu không khí những đường nét mềm mại và ấm cúng.
Mùi khói rơm rạ – cái mùi đặc trưng nhất của làng quê vào buổi chiều – bắt đầu lan tỏa. Nó len lỏi vào cánh mũi, mang theo vị cay cay của mắt và vị ngọt của bữa cơm chiều đang chờ đợi. Đó là mùi của sự đoàn viên, mùi của mẹ đang đứng bên bếp lửa, và mùi của bố đang rửa chân tay bên giếng nước sau một ngày làm việc mệt nhọc.
"Tí này, mai mình lại ra đây nhé?" – Con Tí Sún hỏi khi chúng tôi đến ngã ba rẽ vào xóm.
"Tất nhiên rồi. Mai tao sẽ làm cái súng xịn hơn, bắn xa hơn!" – Tôi hứa hẹn.
Tôi dắt con trâu già về chuồng. Nó nhìn tôi bằng đôi mắt to tròn, hiền lành rồi kêu lên một tiếng "nghé" trầm đục như lời chào tạm biệt. Tôi vỗ nhẹ vào mông nó, cảm thấy một sự gắn kết kỳ lạ giữa mình và con vật to lớn này. Nó đã cho tôi một chỗ ngồi để nhìn ngắm thế giới, và đổi lại, tôi đã cho nó một buổi trưa không phải kéo cày.
Bước vào sân nhà, tôi thấy mẹ đang ngồi dưới hiên, tay đang vá lại cái áo sờn vai của bố. Mẹ nhìn tôi, đôi mắt nheo lại:
"Lại đi chăn trâu buổi trưa à? Nhìn cái mặt đen như than thế kia kìa."
Tôi cười hiền khô, chạy lại bên mẹ:
"Mẹ ơi, con thấy ông Tư bảo dòng sông không bao giờ chảy ngược lại, đúng không mẹ?"
Mẹ tôi ngừng tay kim, nhìn ra phía xa, nơi dòng sông vẫn đang lặng lẽ trôi:
"Ông Tư nói đúng đấy. Nên là con cứ tranh thủ mà chơi đi, chừng nào mẹ còn lo được cho con bữa cơm, cái áo thì cứ làm một đứa trẻ cho thật đúng nghĩa."
Tôi ôm lấy mẹ, mùi mồ hôi quyện với mùi nắng của mẹ khiến tôi cảm thấy an tâm hơn bao giờ hết. Hóa ra, người lớn không phải là không hiểu chúng tôi, chỉ là họ bận tâm quá nhiều thứ đến mức đôi khi họ quên cách thể hiện sự thấu hiểu đó.
Đêm hôm đó, tôi nằm trên giường, cửa sổ mở toang để đón gió trời. Tiếng côn trùng kêu râm ran ngoài vườn như một bản hợp xướng vĩnh cửu. Tôi chợt nhận ra rằng, dù ngày mai dòng sông có chảy đi đâu, dù tôi có phải lớn lên và rời xa bãi cỏ này, thì những buổi trưa trên lưng trâu sẽ mãi là một phần của da thịt tôi.
Gió vẫn mang mùi đất mẹ vào phòng, nồng nàn và thân thuộc. Nó nhắc tôi nhớ về mùi cỏ mật, mùi lạc rang và cả tiếng cười giòn tan của con Tí Sún. Thế giới của người lớn có thể phức tạp và đầy rẫy những biến động, nhưng dưới bầu trời này, chỉ cần còn một bãi cỏ xanh và một người bạn để chia sẻ nắm lạc rang, thì hạnh phúc vẫn luôn hiện hữu, giản đơn như hơi thở của đất trời.
Tôi nhắm mắt lại, chìm vào giấc ngủ với hình ảnh một đám mây hình gà quay khổng lồ đang mời gọi. Tuổi thơ là một chuyến tàu không có ga cuối, và tôi vẫn đang ngồi ở toa đẹp nhất, nhìn ngắm phong cảnh bằng đôi mắt của một vị vua không ngai, trên chiếc ngai vàng làm bằng lưng trâu và cỏ dại.