Sau những ồn ã của hội làng, không gian nơi đây lại quay về với vẻ tĩnh lặng thường nhật, một sự tĩnh lặng sâu thẳm như mặt hồ không gợn sóng. Phía cuối con đường đất nhỏ, nép mình dưới những tán cây cổ thụ quanh năm tỏa bóng mát, có một ngôi chùa cổ với mái ngói vẩy rồng đã lên màu rêu xám xịt. Nơi đó không chỉ có tiếng chuông chùa thỉnh thoảng ngân vang giữa buổi chiều tà, mà còn là nơi cất giữ những kho tàng chữ nghĩa mà ông nội tôi luôn bảo là "cái gốc của làm người".
Thằng Mập và tôi, sau khi con Tí Sún lại quay về thành phố, bỗng thấy mình cần tìm một thứ gì đó để khỏa lấp khoảng trống. Và thế là, theo lời gửi gắm của ông nội, hai đứa trẻ lấm lem bùn đất bắt đầu những buổi chiều ngồi trên bậc thềm đá xanh của ngôi chùa để học cách cầm bút lông và nhận mặt những con chữ lạ lùng.
"Tí ơi, mày nhìn cái chữ này xem, trông nó cứ như một người đang đội nón đứng dưới gốc cây ấy nhỉ?"
Thằng Mập vừa nói vừa nhúng ngòi bút lông vào nghiên mực tàu đen lánh. Nó đang cố gắng bắt chước nét vẽ của sư thầy, nhưng thay vì tạo ra một chữ "Nhân" thanh thoát, nó lại biến con chữ thành một đống mực nhòe nhoẹt trông không khác gì một con nhện đang bò trên giấy bản.
"Mày phải nín thở, giữ tay cho thật vững. Sư thầy bảo chữ là người, tâm có tĩnh thì nét mới ngay được."
Tôi đáp, dù thực ra tay tôi cũng đang run bần bật. Cảm giác cầm một cây bút lông mềm mại khác hẳn với việc cầm chiếc gậy chăn trâu hay viên đá ném xuống ao. Nó đòi hỏi một sự nâng niu mà những đứa trẻ nghịch ngợm như chúng tôi hiếm khi có được.
Sư thầy là một cụ già có gương mặt hiền từ như Phật bà trên tòa sen, đôi mắt thầy tuy đã mờ đục theo thời gian nhưng mỗi khi thầy nhìn vào chúng tôi, tôi cảm thấy như mọi ý nghĩ tinh quái đều bị nhìn thấu. Thầy thường mặc chiếc áo cà sa màu nâu sồng giản dị, mùi hương trầm từ căn buồng nhỏ của thầy luôn thoang thoảng, quyện với mùi giấy cũ tạo nên một bầu không khí trang nghiêm mà ấm áp.
"Các con ạ, học chữ không phải để làm quan, cũng không phải để khoe khoang. Học chữ là để hiểu cái đạo của đất trời, để biết thương nhành cỏ ven đường và biết kính trọng người già."
Sư thầy vừa nói vừa cầm tay tôi, dẫn dắt từng nét bút. Một nét ngang mạnh mẽ, một nét phẩy thanh mảnh, rồi một nét mác dứt khoát. Dưới bàn tay của thầy, những con chữ vốn khô khan bỗng chốc sinh động lạ kỳ, chúng như đang nhảy múa trên mặt giấy, kể về những đạo lý đối nhân xử thế mà tổ tiên đã đúc kết hàng ngàn năm.
Không gian quanh ngôi chùa cổ rất thích hợp cho việc học. Phía sau chùa là một vườn cây ăn quả rộng lớn với những gốc nhãn, gốc vải cổ thụ. Tiếng chim gõ kiến "lộc cộc" trên thân cây hòa cùng tiếng tụng kinh lầm rầm tạo nên một thứ âm thanh vỗ về tâm hồn. Thỉnh thoảng, một làn gió nhẹ thổi qua, mang theo mùi thơm của hoa nhài trắng muốt trồng quanh lối đi, làm xao động những bức mành tre treo trước hiên.
"Sư thầy ơi, tại sao chữ Hán lại nhiều nét thế ạ? Sao không viết đơn giản như chữ quốc ngữ chúng con học ở trường?" – Thằng Mập tò mò hỏi, tay nó đang cố gắng gột rửa vết mực dính trên má.
Sư thầy mỉm cười, đặt cây bút xuống giá gỗ:
"Bởi vì mỗi nét vẽ đều mang một ý nghĩa, một câu chuyện. Con nhìn chữ 'An' này xem, phía trên là mái nhà, phía dưới là người phụ nữ. Có người phụ nữ ở dưới mái nhà, giữ lửa cho gian bếp, thì gia đình mới được bình an. Chữ nghĩa của cha ông ta thâm thúy là ở chỗ đó, nó bắt nguồn từ chính cuộc sống hằng ngày của chúng ta."
Chúng tôi ngẩn người nhìn con chữ nhỏ bé ấy. Hóa ra, những gì gần gũi nhất như bóng lưng mẹ bên bếp lửa hay tiếng mẹ ru mỗi đêm đều đã được người xưa gói gọn vào trong một nét bút. Điều đó làm tôi thấy những con chữ này không còn xa lạ nữa, mà chúng bắt đầu hơi ấm, bắt đầu có tiếng nói riêng.
Những buổi chiều học chữ ở chùa không chỉ có mực tàu và giấy bản. Sau mỗi giờ học, sư thầy thường cho chúng tôi ra vườn hái những quả nhãn chín lồng, hoặc cho chúng tôi ăn những miếng bánh oản thơm mùi bột nếp và hương bưởi. Chúng tôi ngồi dưới gốc cây đa sau chùa, lắng nghe thầy kể chuyện về những vị cao tăng, về lịch sử của ngôi chùa đã đứng vững qua bao cuộc bể dâu.
"Ngôi chùa này đã từng là nơi nuôi giấu cán bộ thời chiến tranh đấy các con ạ. Những viên gạch này, những chiếc cột gỗ này đều mang trên mình dấu tích của thời gian và lòng yêu nước của dân làng mình."
Lời kể của thầy làm ngôi chùa trong mắt tôi trở nên vĩ đại hơn. Nó không chỉ là nơi thờ cúng, mà là một pháo đài của tinh thần, là nơi lưu giữ văn hóa của cả một vùng đất. Tôi nhìn những bức đại tự sơn son thiếp vàng trên chính điện, dù đã bong tróc ít nhiều nhưng vẫn toát lên vẻ uy nghiêm. Tôi bỗng thấy yêu hơn từng nét chữ mình đang học, bởi đó là nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại.
"Tí này, mày có nghĩ sau này mình sẽ viết thư cho con Tí Sún bằng những chữ này không?" – Thằng Mập vừa nhai bánh oản vừa hỏi.
"Tao nghĩ chắc nó chẳng đọc được đâu. Nhưng nếu mình viết chữ 'Tâm' gửi cho nó, chắc nó sẽ hiểu là mình lúc nào cũng nhớ đến nó bằng cả trái tim."
Thằng Mập gật gù, rồi nó bỗng nhiên nảy ra một ý định táo bạo. Nó xin sư thầy một tờ giấy thật đẹp, rồi hì hục ngồi vẽ lại chữ "Bình An" mà thầy vừa dạy. Nó bảo nó sẽ gửi cái này cho con Tí Sún, để mong cho người bạn ở nơi phố thị xa xôi luôn được yên lành giữa những ồn ào.
Buổi chiều dần tàn, nắng quái đỏ rực hắt lên những đầu đao cong vút của mái chùa. Tiếng chuông u minh vang lên, trầm hùng và lan tỏa, như mời gọi những linh hồn lạc lối quay trở về với bến đỗ bình yên. Chúng tôi thu dọn nghiên mực, bút lông, chào sư thầy rồi bước ra khỏi cổng chùa.
Đường về làng đi xuyên qua những ruộng lúa đang bắt đầu trổ đòng. Mùi thơm của hương lúa non quyện với mùi khói bếp chiều làm tôi thấy lòng mình nhẹ tênh. Tôi chợt nhận ra rằng, việc học chữ ở chùa đã dạy cho tôi một thứ còn quan trọng hơn cả kiến thức, đó là sự điềm tĩnh và lòng bao dung.
"Tí ơi, nhìn kìa! Mặt trăng hôm nay to và vàng quá!"
Thằng Mập chỉ tay về phía chân trời. Một vầng trăng tròn vành vạnh đang từ từ nhô lên từ sau rặng tre. Ánh trăng lung linh dát bạc lên mặt sông, soi bóng những rặng dừa xanh mướt. Trong không gian huyền ảo ấy, tôi bỗng thấy những con chữ Hán mà mình vừa học hiện lên lấp lánh giữa tầng không.
Về đến nhà, tôi thấy ông nội đang ngồi nhâm nhi chén trà xanh ngoài sân. Tôi chạy lại, khoe với ông tờ giấy có chữ "Nhân" mà sư thầy đã khen tôi viết đẹp nhất lớp. Ông nội cầm tờ giấy, đưa lên gần ánh đèn dầu, đôi mắt ông sáng lên một niềm vui khó tả.
"Tốt lắm con ạ. Chữ viết có thể chưa đẹp, nhưng cái tâm của con đặt vào nét bút là ông thấy rõ rồi. Nhớ lấy lời sư thầy dặn, học để làm người, nghe con."
Tôi ngồi xuống cạnh ông, lắng nghe tiếng dế mèn kêu râm ran dưới chân tường. Tôi kể cho ông nghe về ý nghĩa của chữ "An", về mái nhà và người phụ nữ. Ông nội cười khà khà, tay xoa đầu tôi:
"Thế mới thấy cái học của người xưa nó rộng lớn nhường nào. Chỉ một chữ thôi mà chứa đựng cả một đạo lý gia đình bền vững. Con cứ tiếp tục học đi, ngôi chùa ấy là nơi có nhiều phúc đức lắm."
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình đang đứng giữa một rừng chữ khổng lồ. Những con chữ bay lượn quanh tôi như những chú chim hạc, mang theo mùi hương của mực tàu và hoa nhài. Trong giấc mơ, tôi thấy con Tí Sún đang đứng bên kia dòng sông, tôi dùng cây bút lông khổng lồ viết lên bầu trời hai chữ "Hẹn gặp", và ánh trăng đã giúp tôi mang những nét chữ ấy đến tận cửa sổ nhà nó.
Những buổi chiều ở chùa cứ thế trôi qua, trở thành một phần không thể thiếu trong tuổi thơ của chúng tôi. Chúng tôi lớn lên cùng những nét bút lông, cùng những lời răn dạy của sư thầy và hơi ấm của mái chùa cổ. Dù sau này cuộc đời có đưa đẩy chúng tôi đi đâu, dù những con chữ ấy có thể không dùng đến trong công việc hằng ngày, nhưng cái đạo lý "An", "Nhân", "Tâm" ấy đã thấm sâu vào máu thịt, giúp chúng tôi đứng vững trước những bão giông.
Làng quê vẫn bình yên dưới mái chùa rêu phong. Thời gian có thể làm phai mờ màu sơn, có thể làm mòn những bậc đá xanh, nhưng những giá trị mà chúng tôi học được dưới tán đa, bên nghiên mực sẽ mãi luôn rực rỡ như những nét chữ phượng múa rồng bay trong tâm trí.