Cái nắng tháng Ba ở huyện lỵ vùng chiêm trũng không gắt, nhưng nó đủ khiến người ta cảm thấy uể oải sau một buổi làm đồng. Tuy nhiên, tại tư dinh của quan Huyện Lê – một ngôi nhà mái ngói ba gian có sân gạch thênh thang – bầu không khí lại đang sục sôi như nồi nước dùng đại tiệc. Lê Thị Hợi, cô con gái độc nhất của quan huyện, lúc này đang ngồi thu lu sau chái bếp. Trên tay cô là cái đùi gà chọi hầm sả thơm nức mũi, khuôn mặt tròn trịa như trăng rằm tháng Tám đang lấm lem mỡ màng, đôi mắt híp lại vì sung sướng.
Hợi vừa nhai dở miếng thịt gà dai giòn sần sật thì bỗng nghe tiếng loa phường vang lên dồn dập phía cổng lớn, kéo theo đó là tiếng bước chân huỳnh huỵch như quân reo mã hí. Cô giật thót mình, miếng thịt gà suýt chút nữa làm cô nghẹn ngang cổ họng. Đang loay hoay tìm bát nước vối để nuốt trôi, Hợi trợn tròn mắt nhìn ông bố quý hóa của mình – quan Huyện Lê – hớt hải chạy vào. Tay ông cầm tờ sớ hồng điều run lẩy bẩy, mặt cắt không còn giọt máu, chân nọ đá chân kia suýt ngã sấp mặt vào đống củi khô.
"Hợi ơi! Tiêu đời nhà ta rồi con ơi! Hỏng hết cả bánh kẹo rồi!" Quan huyện gào lên, giọng lạc đi như tiếng vịt đực.
Hợi nuốt ực một cái, vội vàng chùi tay vào gấu áo giao lĩnh màu nâu sòng vốn đã lấm tấm vết nhọ nồi, ngơ ngác hỏi: "Thầy làm sao thế? Quân giặc phương Bắc lại đánh đến quan ải rồi à? Hay nồi cá kho tương gừng của con dưới bếp bị cháy?"
"Giặc giã gì tầm này! Nhầm rồi! Nhầm to rồi!" Quan huyện vỗ đùi bành bạch, đưa tờ sớ ra trước mặt con gái như thể muốn cô cùng chịu chung nỗi kinh hoàng này. "Thằng cha thư lại ở Bộ Lễ chắc chắn là bị lác, hoặc là mắt nó mờ vì ăn hối lộ của nhà quan Thượng thư phía đông! Lẽ ra là tuyển con Thị Hoa nhà ấy – cái đứa mà đi đứng nhẹ như lá lúa, môi mỏng như cánh hoa sen ấy. Thế quái nào nó viết ngoáy chữ 'Hoa' thành chữ 'Hợi'. Bây giờ tên con lù lù trên bảng vàng tú nữ nhập cung Thăng Long, sáng mai quân lính về rước người đi rồi!"
Hợi nghe xong, cái đùi gà đang cầm dở rơi bịch xuống đất, dính đầy tro bếp. Cô không thèm tiếc miếng ăn, chỉ thẫn thờ nhìn xuống cái bụng hơi nhô lên của mình qua lớp áo, rồi liếc gương mặt phản chiếu trong chậu nước bên cạnh – vốn là kết quả của mười sáu năm "tu luyện" ẩm thực không ngừng nghỉ dưới bàn tay chăm sóc của u và niềm đam mê nếm thử của chính mình.
"Thầy ơi, con thế này mà vào cung làm tú nữ á?" Hợi mếu máo. "Người ta vào đấy để múa hát thanh cao cho vua xem, để tranh sủng đoạt lợi cho gia tộc, còn con vào đấy để... ăn sập kho lương của triều đình hay sao? Thầy xem, cái áo ngũ thân này con mặc còn muốn bục chỉ, vào đấy đi lại lỡ va quẹt vào bình hoa quý của vua thì cả nhà mình có mà đi chăn vịt hết à?"
"Cha chả cái con này!" Quan huyện ngồi thụp xuống ghế tre, mếu máo theo con gái. "Lệnh vua ban xuống, giấy trắng mực đen, tên họ rành rành, không đi là tội khi quân, di tộc như chơi! Mà đi thì... nhìn con thế này, thầy lo cho cái tiền đồ của vua hơn là lo cho con đấy."
Đêm đó, nhà quan Huyện Lê không một ai ngủ được. Bà huyện khóc sụt sùi từ lúc chạng vạng, vừa gói ghém hành lý cho con vừa lẩm bẩm dặn dò đủ thứ chuyện trên đời. Bà nhét vào hòm của Hợi nào là áo giao lĩnh mới thêu, nào là phấn nụ mua tận trên tỉnh, nhưng quan trọng nhất vẫn là những thứ bà giấu dưới đáy hòm: "Con sang đấy phải giữ mồm giữ miệng. Cung đình là nơi tôn nghiêm, không phải cái bếp làng mình đâu. Đừng có thấy món gì ngon cũng nhào vào nếm thử, người ta cười cho thối mũi. Mà thôi, u giấu mấy cái bánh chưng với lọ muối vừng dưới này, dọc đường hành quân có đói quá thì lén mà ăn, đừng có gào thét làm khổ các quan anh nghe không?"
Hợi ngồi thẫn thờ bên hiên nhà, nhìn vầng trăng khuyết treo trên ngọn tre. Ánh trăng Thăng Long chưa thấy đâu, chỉ thấy nỗi buồn chia xa nồi cá kho tương và mớ tép riu rang khế của u đại diện cho tất cả những gì bình yên nhất. Cô không sợ phải hầu hạ vua, cũng chẳng sợ mấy bà phi tần trong lời đồn là ghê gớm lắm. Cô chỉ sợ vào cung người ta bắt cô ăn chay niệm Phật hoặc ăn uống theo kiểu "lá ngọc cành vàng" – tức là mỗi bữa chỉ được nhấm nháp mấy sợi rễ rau hay bát canh trong vắt nhạt tuếch. Nghĩ đến viễn cảnh đó, Hợi cảm thấy tương lai mình tối mịt như cái hầm chứa củi lúc tắt đèn.
Sáng hôm sau, quân lính từ kinh kỳ về thật. Một gã thái giám mặt trắng bệch, giọng thanh mảnh như tơ liễu, đứng trước cổng huyện dõng dạc đọc tên. Dân làng Vũ Đại kéo đến xem đông như đi xem hội hát chèo. Ai cũng xì xào bàn tán: "Con bé Hợi nhà ông huyện sướng thật, phen này chắc là làm bà to bà lớn rồi, béo tốt thế kia là tướng vượng phu ích tử đấy." Hợi nghe mà chỉ muốn đào cái hố chui xuống đất. Cô đứng đó, khoác lên mình bộ áo dài ngũ thân màu hồng cánh sen mượn tạm của chị họ (vì áo cũ đều đã chật ních), cảm giác như mình là một miếng giò lụa đang được gói chặt trong lá chuối, chực chờ bung ra bất cứ lúc nào.
Lúc bước chân lên kiệu, Hợi nhìn thấy u mình đưa tay quẹt nước mắt. Cô cũng cảm động lắm, định nói lời từ biệt lâm ly cho đúng chất con gái quan huyện, nhưng chưa kịp mở miệng thì bụng đã đánh một tiếng "rột" thật dài. Cô chỉ kịp nhìn cha mẹ một cái rồi chui tọt vào kiệu để giấu đi khuôn mặt đang đỏ bừng vì xấu hổ.
Chiếc kiệu bắt đầu lăn bánh, rời xa làng quê yên bình. Suốt quãng đường đi, trong khi những cô gái khác cùng đoàn đang thút thít khóc vì nhớ nhà, nhớ người yêu, thì Lê Thị Hợi lại bận rộn với một công việc cực kỳ nghiêm túc: Suy luận ẩm thực kinh kỳ. Cô dùng bộ óc nhạy bén vốn có – thứ mà cha cô vẫn khen là thông minh hơn người mỗi khi cô tìm ra chỗ giấu kẹo của ông – để tính toán lộ trình. "Nghe nói qua phủ Từ Sơn có bánh phu thê ngon lắm, rồi lên đến Thăng Long chắc chắn phải thử bánh tôm hồ Tây..." Hợi lẩm bẩm, tay lần mò xuống đáy hòm tìm miếng bánh chưng u giấu.
Kinh thành Thăng Long hiện ra trước mắt Hợi với những bức tường thành cao ngất bằng đá xám, uy nghiêm và cổ kính đến mức rợn người. Cổng thành mở ra như một chương mới đầy sóng gió mà cô chẳng thể quay đầu. Đoàn tú nữ được đưa vào một gian phòng lớn trong nội cung để kiểm tra nhân thân và ngoại hình lần cuối. Một vị nữ quan trung niên, mặt nghiêm nghị như thể cả đời chưa từng biết đến vị ngọt của đường, cầm danh sách đi lướt qua từng người.
Đến lượt Hợi, vị nữ quan dừng lại rất lâu. Bà ta nhìn từ đầu đến chân, rồi lại nhìn từ chân lên đầu, lông mày nhướng lên tận trán, vẻ mặt đầy sự hoài nghi.
"Lê Thị Hợi?" Bà ta hỏi, giọng cao vút.
"Dạ, bẩm bà, chính là con ạ." Hợi lí nhí, cố gắng hóp bụng hết mức có thể đến mức mặt mũi đỏ gay.
"Trong hồ sơ ghi con là tuyệt thế giai nhân, mình hạc xương mai, nhẹ nhàng như gió thoảng... Sao ngoài đời trông con... vững chãi như bàn thạch thế này?"
Hợi cười gượng gạo, đổ mồ hôi hột: "Dạ bẩm bà, chắc là do dọc đường hành quân, các quan chăm sóc chu đáo quá, con lại là người 'dễ nuôi' nên nó có hơi... nảy nở một tí để thể hiện sự sung túc của triều đình ạ."
Vị nữ quan tặc lưỡi, thở dài một tiếng thườn thượt rồi gạch một đường dứt khoát vào cái tên Thị Hợi trên danh sách mỹ nữ. Bà ta nhìn thân hình "có da có thịt" của cô rồi chợt nảy ra một ý định.
"Với cái tướng này, cho con vào cung làm phi tần thì Nhà vua chắc chắn sẽ trách tội Bộ Lễ là dùng người sai mục đích. Nhưng lệnh vua đã ban, tên đã nhập tịch, không thể đuổi về quê được. À, Thượng Nghiện nội cung đang thiếu người dọn dẹp và nếm thức ăn để đảm bảo khẩu vị cho các cung. Con có vẻ hợp với chỗ đó đấy."
Hợi nghe đến hai chữ "Thượng Nghiện" thì đôi mắt híp bỗng sáng rực hơn cả đèn lồng Trung thu. Bếp hoàng cung! Nơi hội tụ tất cả tinh hoa ẩm thực của cả nước! Nơi mà giò chả, nem công chả phượng, gà hầm sâm lúc nào cũng nghi ngút khói!
"Dạ! Con tình nguyện phục vụ ở Thượng Nghiện ạ! Con hứa sẽ dọn dẹp sạch sẽ... cả thức ăn thừa luôn ạ!" Hợi hăng hái đến mức suýt chút nữa là quỳ xuống lạy tạ vị nữ quan.
Thế là, thay vì trở thành một nương nương xinh đẹp lầu son gác tía, Lê Thị Hợi chính thức trở thành "tú nữ giúp việc" của bếp hoàng cung. Cô được dẫn đến một gian nhà rộng lớn, nơi khói tỏa nghi ngút và mùi thơm của thức ăn quyện chặt vào từng thớ gỗ. Hợi hít một hơi thật sâu, cảm thấy phổi mình như được ướp bằng mùi tiêu rừng, gừng già và nước mắm cốt nhĩ. Cô thầm nghĩ, đây đúng là thiên đường giữa hạ giới rồi, ai tranh sủng cứ tranh, cô chỉ cần tranh... bát canh là đủ.
Tuy nhiên, niềm vui chưa được bao lâu thì cô gặp ngay "ông chủ" trực tiếp của mình: Lão đầu bếp già tên Quàng. Lão có cặp chân mày rậm rạp như hai con sâu róm và trí nhớ ngắn hạn một cách khủng khiếp. Lão bắt cô rửa một đống bát đĩa cao như núi ngay trong buổi chiều đầu tiên mà chẳng kịp cho cô nếm thử lấy một hạt cơm trắng. Hợi vừa rửa bát vừa tự an ủi: "Thôi thì cực một tí, nhưng ở gần bếp thế này kiểu gì chẳng có lúc được xơ múi."
Đang mải mê kỳ cọ, bỗng nhiên Hợi nghe thấy tiếng lao xao từ phía cửa chính của Thượng Nghiện. Một đoàn cung nữ đi vào, mặt mũi ai nấy đều hớt hải, tái mét. Dẫn đầu là một cô gái trẻ trông khá lanh lợi nhưng lúc này tay chân lại run bẩy bẩy, bưng một cái khay bạc trống không.
"Thầy Quàng ơi! Chết rồi! Miếng giò thủ đặc biệt dành cho bữa tối của Nhà vua... bị mất trộm ngay trên khay rồi!"
Lão Quàng đang cầm con dao thái thịt, nghe xong thì tay run lên, con dao rơi cắm phập xuống sàn nhà ngay sát ngón chân lão. Cả gian bếp rơi vào im lặng cực độ, chỉ còn tiếng mỡ reo trên chảo nóng. Hợi dừng tay rửa bát, tai vểnh lên như tai thỏ. Cô lau tay vào tạp dề, bước lại gần chỗ cái khay bạc. Giữa lúc mọi người đang nháo nhào nghi ngờ lẫn nhau, Hợi bỗng nhìn thấy một thứ gì đó lạ lòng nằm khuất sau chân bàn thái thịt. Đó không phải là một miếng thịt, mà là một cục đá nhẵn thín, xám xịt, được đặt ngay ngắn ở vị trí mà lẽ ra đĩa giò thủ phải hiện diện.
Hợi nheo mắt lại, cúi xuống nhặt cục đá lên. Cô nhận thấy trên mặt đá vẫn còn dính một sợi lông màu trắng rất dài và... một mùi hương phấn nụ cực kỳ đặc trưng của một bậc quý nhân nào đó. Nụ cười ranh mãnh hiện lên trên khuôn mặt tròn trịa. Hậu cung này, xem ra không chỉ có mùi thơm của thức ăn, mà còn có cả mùi của những âm mưu dở hơi nhất trần đời.
Hợi biết chắc chắn rằng, kẻ lấy miếng giò không phải là một người hầu bình thường, bởi chẳng có kẻ trộm nào lại mất công để lại một "vật thế thân" mang đậm mùi quý tộc như vậy. Ánh mắt cô vô tình quét qua gầm chiếc bàn dài, nơi một đôi mắt sáng quắc đang nhìn cô trừng trừng từ bóng tối.