Trong thế giới của tôi, người lớn là một loài sinh vật rất khó hiểu. Họ sở hữu những đặc quyền mà bất cứ đứa trẻ nào cũng thèm muốn, như việc được phép thức khuya để xem phim chưởng, được quyền ăn bất cứ thứ gì mình thích mà không cần hỏi ý kiến ai, và nhất là được cầm tiền trong tay mà không phải xin xỏ một cách khép nép. Nhưng kỳ lạ thay, họ lại thường xuyên sử dụng những đặc quyền đó một cách vô cùng lãng phí. Thay vì thức khuya để chơi đồ hàng, họ lại dùng thời gian đó để ngồi thở dài bên tách trà đặc quánh. Thay vì dùng tiền để mua sạch cả tiệm kem đầu ngõ, họ lại dùng nó để mua những thứ chán ngắt như nước mắm, xà phòng, hoặc tệ hơn là trả tiền điện.
Bố tôi là đại diện ưu tú cho loài sinh vật mâu thuẫn đó. Bố có một cái bụng hơi phệ, mà theo lời thằng Tí sún thì đó là kết quả của việc "chứa quá nhiều bí mật của thế giới". Bố thường ngồi trên chiếc ghế mây cũ kỹ, tay cầm tờ báo dày cộp với những dòng chữ bé tí mà tôi cam đoan là chẳng có hình vẽ minh họa nào thú vị.
"Bố ơi, tại sao người lớn lại thích đọc báo thế ạ? Nó có nhiều hình như truyện Đô-rê-mon không bố?"
Bố hạ tờ báo xuống, nhìn tôi qua gọng kính trễ xuống tận chóp mũi. Bố cười, cái kiểu cười mà tôi gọi là 'cười kiểu người lớn' – tức là nụ cười có chút gì đó bao dung nhưng cũng đầy sự bí ẩn mà trẻ con không tài nào giải mã nổi.
"Trong này không có mèo máy, Mùi ạ. Nhưng trong này có cả thế giới. Người lớn phải biết thế giới đang vận hành ra sao để còn... lo liệu."
"Lo liệu là làm gì hả bố? Có phải là lo xem ngày mai có được đi câu cá không ạ?"
Bố tặc lưỡi, lại giơ tờ báo lên che kín mặt.
"Lo liệu là để con có cơm ăn, áo mặc, và có tiền mua mấy viên bi xanh đỏ mà con vừa làm mất hôm qua đấy."
Đấy, người lớn luôn có cách để kết thúc một câu chuyện bằng cách đổ lỗi cho những viên bi. Tôi lủi thủi đi ra sân, nơi thằng Tí sún đang mải mê nghiên cứu một con kiến đang tha một mẩu bánh vụn to gấp ba lần cơ thể nó. Thằng Tí là một chuyên gia về thế giới côn trùng, hoặc ít nhất là nó tự nhận thế vì nó là đứa duy nhất trong xóm dám cầm con gián bằng tay không.
"Này Tí, mày có thấy người lớn rất phí phạm không?"
Thằng Tí không ngẩng đầu lên, nó dùng một chiếc que nhỏ để điều hướng con kiến đi theo ý mình.
"Phí phạm cái gì cơ?"
"Thì thời gian ấy. Họ có thể làm mọi thứ, nhưng họ lại chọn đi làm. Mẹ tao bảo đi làm mệt lắm, nhưng sáng nào mẹ cũng dậy sớm để đi. Nếu mệt thì tại sao không ở nhà ngủ hả Tí?"
Thằng Tí dừng cái que lại, nó nhíu mày suy nghĩ như một nhà bác học đang đứng trước một giả thuyết chấn động.
"Tao biết tại sao rồi. Vì họ bị 'nguyền rủa'."
"Nguyền rủa á?"
Tôi rùng mình. Thế giới của tôi lúc đó đầy rẫy những phù thủy và lời nguyền từ những cuốn truyện cổ tích mượn được của chị Thư.
"Ừ. Khi mày lớn lên, cái bóng của mày sẽ dài ra và nặng hơn. Cái bóng đó bắt mày phải đi làm để nuôi nó. Mày không thấy người lớn lúc nào cũng nhìn xuống đất à? Là để canh chừng cái bóng đấy."
Tôi nhìn xuống cái bóng của mình dưới nắng trưa. Nó vẫn còn ngắn ngủn và nhảy nhót theo mỗi bước chân tôi. Tôi cảm thấy thật may mắn vì cái bóng của mình chưa đủ nặng để bắt tôi phải đi mua nước mắm hay đọc báo.
Bữa cơm chiều ở nhà tôi thường là nơi diễn ra những cuộc hội thảo quan trọng nhất của gia đình, mặc dù phần lớn thời gian tôi chỉ quan tâm đến việc làm sao để gắp được miếng đậu phụ rán to nhất mà không bị mẹ mắng là "ăn trông nồi ngồi trông hướng".
Mẹ tôi là một người phụ nữ tuyệt vời, nhưng mẹ có một năng lực siêu nhiên là có thể nhìn thấy mọi lỗi lầm của tôi ngay cả khi mẹ đang quay lưng về phía tôi để xào rau.
"Mùi, hôm nay con lại trèo cây trứng cá nhà bà Năm phải không?"
Tôi suýt nữa thì nghẹn miếng cơm. Tôi liếc nhìn bố, hy vọng một sự cứu trợ từ "đồng minh" phái mạnh, nhưng bố đang bận rộn với việc gỡ xương cá một cách vô cùng tập trung.
"Con... con chỉ trèo lên để xem con chim non nó có bị ngã không thôi ạ."
"Thế con chim non đó có tên là 'Quả Trứng Cá Chín' không?"
Mẹ đặt đôi đũa xuống, nhìn tôi bằng ánh mắt mà nếu là một nhân vật trong phim kiếm hiệp, chắc chắn tôi đã bị trúng vài đường cơ bản.
"Con xin lỗi mẹ. Tại cây nhà bà Năm quả chín đỏ quá, mà bà Năm lại bảo quả đó để dành cho chim. Con nghĩ mình cũng giống chim..."
Bố bất chợt phì cười, tiếng cười lọt qua kẽ răng nghe như tiếng bong bóng xà phòng vỡ.
"Thì đúng rồi, nó là chim sẻ mà mẹ nó. Chim sẻ này chỉ ăn trứng cá chứ không biết bay."
Mẹ lườm bố một cái sắc lẹm, và ngay lập tức, vị siêu anh hùng của tôi lại cúi gầm mặt xuống bát cơm, ngoan ngoãn như một chú cún con. Đấy, thêm một minh chứng cho sự khó hiểu của người lớn: Bố có thể sửa được cái đài hỏng, có thể bê được cả bao gạo nặng trịch, nhưng lại sợ cái lườm của mẹ – một người phụ nữ cao chưa đến vai bố.
"Con phải hiểu," mẹ dịu giọng hơn, "người lớn không phải lúc nào cũng muốn cấm đoán con. Nhưng người lớn nhìn thấy những nguy hiểm mà trẻ con không thấy. Trèo cây nhỡ ngã gãy tay thì sao?"
"Thì bác sĩ sẽ bó bột cho con ạ. Thằng Tí bảo bó bột trông oai lắm, như là có thêm một cái giáp của người sắt ấy."
Mẹ thở dài, một cái thở dài chứa đựng sự bất lực của cả một thế hệ trước sự ngây ngô của một thế hệ khác.
"Người lớn lạ thật mẹ nhỉ? Tại sao mọi thứ vui vẻ thì đều nguy hiểm, còn những thứ chán ngắt thì lại được gọi là 'tốt cho con'?"
Câu hỏi đó của tôi rơi vào im lặng. Mẹ nhìn bố, bố nhìn đĩa cá, còn tôi thì nhìn vệt nắng cuối ngày đang tắt dần trên bậu cửa sổ. Có lẽ người lớn cũng không biết câu trả lời. Hoặc giả, họ đã biết nhưng họ đã quên mất ngôn ngữ để giải thích nó cho một đứa trẻ.
Sau bữa tối, tôi thường ra ngồi ngoài hiên với ông nội. Ông là người "già nhất" trong số những người lớn, nhưng kỳ lạ là ông lại là người giống trẻ con nhất. Ông không đọc báo về tình hình kinh tế, ông cũng chẳng bao giờ mắng tôi về việc trèo cây. Ông chỉ ngồi đó, trên chiếc ghế bập bênh, hút thuốc lào và nhả ra những làn khói trắng bay lơ lửng như những đám mây nhỏ.
"Ông ơi, người lớn có bao giờ muốn bé lại không ạ?"
Ông nội ngừng rít thuốc, ông nhìn khói thuốc tan dần trong không trung rồi chậm rãi nói.
"Có chứ Mùi. Người lớn ai cũng muốn bé lại, nhưng họ không dám thừa nhận. Vì nếu thừa nhận, họ sẽ chẳng còn ai để đổ lỗi cho những sai lầm của mình nữa."
"Con không hiểu ạ."
"Đơn giản thôi. Khi con là trẻ con, con làm vỡ bát, con có thể bảo là tại con mèo. Nhưng khi con là người lớn và con làm vỡ... một thứ gì đó lớn hơn, con không thể đổ cho con mèo được. Người lớn phải tự chịu trách nhiệm, và điều đó thì mệt hơn trèo cây trứng cá nhiều."
Tôi ngồi im, cố gắng tưởng tượng về một ngày nào đó tôi sẽ phải tự chịu trách nhiệm cho mọi thứ. Ý nghĩ đó thật đáng sợ. Nó giống như việc bạn phải đi vào một hang tối mà không có đèn pin, cũng không có bàn tay của bố để nắm lấy.
"Thế tại sao người lớn lại cứ bắt trẻ con phải lớn nhanh lên hả ông? Mẹ cứ bảo con phải ăn nhiều để chóng lớn, để thành người thành đạt. Thành đạt là cái gì hả ông?"
Ông nội cười khà khà, tiếng cười rung cả lồng ngực gầy guộc.
"Thành đạt là một khái niệm mà người lớn nghĩ ra để lừa nhau đấy thôi. Với ông, thành đạt là tối nay con ngủ ngon và không nằm mơ thấy bị con chó nhà bà Năm đuổi."
Tôi tựa đầu vào đầu gối ông. Mùi thuốc lào nồng nồng, mùi của những nếp nhăn thời gian và mùi của sự bình yên bao phủ lấy tôi. Trong bóng tối của sân nhà, tôi thấy những con đom đóm bắt đầu lập lòe. Chúng như những mảnh vỡ của mặt trời sót lại, khiêm nhường và lặng lẽ.
"Ông này, nếu sau này con lớn lên, con có biến thành một người lạ lùng như bố không?"
"Có thể chứ. Nhưng con đừng lo. Dù con có thành ai đi nữa, thì cái ngăn kéo cũ trong tâm hồn con vẫn sẽ giữ lại những viên bi và những mùa hè này. Chỉ cần thỉnh thoảng con chịu khó mở nó ra xem."
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình đang bay trên một chiếc thuyền giấy khổng lồ được gấp từ tờ báo của bố. Trên thuyền không có tin tức kinh tế, không có giá hành, chỉ có tôi, thằng Tí sún và cái Tí điệu cùng một kho tàng kem que không bao giờ tan chảy. Chúng tôi bay qua những ngọn cây trứng cá, bay qua những lời mắng mỏ của mẹ, bay vào một vùng trời nơi mà người lớn không bao giờ tìm thấy được.
Sáng hôm sau tỉnh dậy, tôi thấy mình vẫn nằm trên chiếc giường quen thuộc, nắng sớm soi vào những hạt bụi đang nhảy múa trong không trung. Tôi nhìn sang bên cạnh, thấy bố đang vội vã thắt cà vạt để đi làm. Gương mặt bố lộ vẻ mệt mỏi nhưng cũng đầy quyết tâm.
"Bố ơi!"
Bố quay lại, tay vẫn giữ chiếc cà vạt.
"Gì thế con trai? Lại xin tiền mua bi à?"
"Không ạ. Con chỉ muốn bảo là... bố thắt cà vạt trông giống siêu nhân lắm."
Bố khựng lại một chút, rồi một nụ cười rạng rỡ nở trên môi bố – một nụ cười không còn 'kiểu người lớn' nữa, mà trong trẻo như nụ cười của thằng Tí sún khi bắt được con chuồn chuồn ngô.
"Cảm ơn con. Siêu nhân đi cứu thế giới đây!"
Bố bước ra cửa với bước chân nhẹ nhàng hơn hẳn. Tôi nhận ra rằng, có lẽ người lớn cũng không quá khó hiểu đến thế. Họ chỉ là những đứa trẻ có cái bóng hơi nặng một chút, và đôi khi, họ chỉ cần một câu nói của trẻ con để nhớ ra rằng mình cũng từng biết bay.
Tôi chạy ra sân, hét lớn tên thằng Tí. Một ngày mới lại bắt đầu, và chúng tôi còn bao nhiêu "dự án" quan trọng cần thực hiện: đào một cái hố để tìm kho báu dưới gốc cây khế và thuyết phục cái Tí điệu rằng đất sét có thể làm bánh quy. Thế giới ngoài kia có thể đang quay cuồng với những con số và những tờ báo, nhưng ở đây, dưới bóng râm của mái hiên nhà, thời gian vẫn đang đứng yên để chờ chúng tôi chơi nốt ván bi cuối cùng.
Lớn lên có vẻ là một hành trình dài và đầy rắc rối, nhưng như ông nội nói, chỉ cần tôi giữ được chiếc chìa khóa của ngăn kéo cũ kia, tôi sẽ không bao giờ bị lạc đường. Hoặc chí ít, nếu có lạc, tôi cũng sẽ lạc trong một khu vườn đầy quả trứng cá chín đỏ.
Cuộc đời này, suy cho cùng, cũng giống như một trò chơi đồ hàng khổng lồ mà người lớn vô tình chơi một cách nghiêm túc quá mức mà thôi. Còn tôi, tôi sẽ cứ là một "triết gia nhí", tiếp tục đặt ra những câu hỏi ngớ ngẩn và tận hưởng đặc quyền của một đứa trẻ: được quyền không hiểu gì về thế giới, để rồi nhìn nó một cách trọn vẹn nhất.
Tiếng chim sẻ líu lo trên cành, tiếng mẹ lạch cạch rửa bát sau bếp, và tiếng thằng Tí sún hú gọi đầu ngõ... Tất cả hòa quyện thành một bản nhạc êm đềm của tuổi thơ, một bản nhạc mà sau này khi tóc đã bạc như ông nội, tôi biết mình sẽ còn hát thầm trong những giấc mơ.
"Đợi tao với Tí ơi! Kho báu dưới gốc cây khế không chờ được đâu!"
Tôi lao ra nắng, để mặc cái bóng ngắn ngủn của mình nhảy nhót phía sau. Tuổi thơ là thế, cứ chạy đi đã, chuyện lớn lên để sau hãy tính.