Mùa hè ở cái xóm nhỏ của chúng tôi không chỉ có nắng, gió và những quả vú sữa vụng trộm. Nó còn có một thứ nghi thức kỳ lạ diễn ra vào mỗi buổi hoàng hôn, khi những tia nắng cuối cùng bắt đầu lịm dần sau rặng tre và lũ dơi bắt đầu chấp chới trên bầu trời tím sẫm. Đó là lúc chúng tôi tập hợp đông đủ nhất để chơi trò "Trốn tìm". Nếu người lớn dùng cả cuộc đời để tìm kiếm tiền bạc, danh vọng hay sự an toàn, thì chúng tôi lại dành cả tuổi thơ chỉ để tìm thấy nhau giữa những lùm cây và những góc bếp tối om.
Trò trốn tìm của lũ trẻ xóm tôi không chỉ đơn thuần là một trò chơi vận động. Nó là một cuộc đấu trí căng thẳng, một bài kiểm tra về lòng can đảm và quan trọng nhất, nó là nơi nảy sinh những triết lý nhân sinh đầu đời mà ngay cả Aristotle hay Plato cũng chưa chắc đã đúc kết được một cách chân thực đến thế.
"Oẳn tù tì... ra cái gì ra cái này!"
Tiếng hô vang lên dõng dạc. Và như một định mệnh đã được sắp đặt từ trước bởi những ngón tay ngắn ngủn, thằng Tí Sún là đứa thua cuộc. Nó phải đứng vào gốc cây bàng, úp mặt vào đôi bàn tay lem luốc và bắt đầu đếm.
"Năm... mười... mười lăm... hai mươi..."
Tiếng đếm của thằng Tí vang lên đều đặn, mỗi con số như một hồi chuông báo động thúc giục chúng tôi tan biến vào hư không. Trốn tìm là trò chơi mà ở đó, bạn phải học cách trở nên vô hình. Bạn phải nín thở đến mức phổi muốn nổ tung, phải bất động như một tảng đá dù có một con muỗi đang ra sức hút máu trên bắp chân, và phải cầu nguyện rằng cái gấu áo trắng của mình không ló ra khỏi kẹt cửa.
Tôi và cái Tí Điệu quyết định trốn vào đống rơm khô sau nhà ông Cẩn. Mùi rơm thơm nồng, ngai ngái và hơi nóng tỏa ra từ những sợi rơm vàng óng tạo thành một cái kén bao bọc lấy chúng tôi.
"Suỵt! Đừng có cựa quậy, rơm nó kêu sột soạt là thằng Tí nghe thấy đấy," tôi thì thầm, miệng sát vào tai cái Tí Điệu.
"Tao biết rồi. Nhưng mà... trong này tối quá, nhỡ có con sâu róm thì sao?" Cái Tí Điệu run rẩy, tay nắm chặt lấy vạt áo tôi.
"Có sẹo thì mới oai, có sâu róm thì mới thành dũng sĩ. Im lặng đi!"
Ở bên ngoài, tiếng đếm của thằng Tí Sún đã kết thúc bằng một tiếng hô vang dội: "Cả làng đi trốn cho kỹ, tôi đi tìm đây!".
Cảm giác khi nghe thấy tiếng bước chân của kẻ đi tìm đang tiến lại gần là một thứ cảm giác cực kỳ kích thích. Nó là sự pha trộn giữa nỗi sợ hãi bị phát hiện và niềm kiêu hãnh của một kẻ đang nắm giữ bí mật. Bạn nghe thấy tiếng lá khô xào xạc dưới chân nó, nghe thấy hơi thở hồng hộc của nó, và bạn thấy mình như một điệp viên đang ẩn mình trong lòng địch.
Thằng Tí Sún đi ngang qua đống rơm. Tim tôi đập thình thịch, mạnh đến mức tôi sợ tiếng đập ấy sẽ truyền qua đống rơm và lọt vào tai nó. Nó dừng lại một giây, nhìn quanh quất, rồi lại bước tiếp về phía chuồng gà. Một hơi thở phào nhẹ nhõm thoát ra. Chúng tôi đã tạm thời an toàn.
Thế nhưng, trò trốn tìm không chỉ có niềm vui của kẻ trốn thoát. Nó còn có nỗi cô đơn của kẻ bị bỏ quên.
Tôi nhớ có lần, thằng Hải "Lơ" – một đứa em nhỏ tuổi hơn trong xóm – cũng tham gia chơi. Thằng Hải vốn tính lầm lì và cực kỳ kiên nhẫn. Nó tìm được một chỗ trốn tuyệt vời đến mức không ai có thể ngờ tới: bên trong một chiếc lu sành cũ bỏ không dưới gốc cây nhãn.
Trận đấu hôm đó kéo dài quá lâu. Thằng Tí Sún tìm thấy tôi, tìm thấy cái Tí Điệu, tìm thấy cả con Vàng đang trốn dưới gầm phản. Chúng tôi cười đùa, ăn kẹo lạc và bắt đầu chuyển sang trò chơi khác. Mọi người đều quên bẵng đi rằng vẫn còn một "thành viên" chưa được tìm thấy.
Trời tối hẳn. Đèn trong các nhà bắt đầu sáng trưng. Mẹ tôi gọi tôi về ăn cơm. Lúc đó, chúng tôi mới chợt giật mình nhìn nhau.
"Thằng Hải đâu rồi?"
Cả lũ bắt đầu hốt hoảng chạy đi tìm. Chúng tôi gọi tên nó khản cả cổ. Cuối cùng, khi đi ngang qua chiếc lu sành, chúng tôi nghe thấy một tiếng nấc cụt khe khẽ. Thằng Hải vẫn ngồi đó, co quắp trong bóng tối, nước mắt nước mũi tèm lem nhưng nó vẫn không chịu bước ra nếu không có ai "vỗ vai" tuyên bố nó bị bắt.
"Sao mày không ra? Bọn tao quên mất rồi mà!" Tôi hỏi, lòng đầy hối hận.
Thằng Hải quệt nước mắt, giọng nó nghẹn ngào:
"Tao đã hứa là sẽ trốn thật kỹ. Nhưng mà... trốn kỹ quá, tao sợ bọn mày không muốn tìm tao nữa."
Câu nói đó của một đứa trẻ năm tuổi khiến tôi lặng đi. Hóa ra, trong trò trốn tìm, nỗi sợ lớn nhất không phải là bị bắt, mà là bị bỏ lại phía sau. Bị bắt nghĩa là bạn vẫn còn là một phần của cuộc chơi, bạn vẫn được thừa nhận sự hiện diện. Còn bị bỏ quên nghĩa là bạn đã bị loại ra khỏi thế giới, dù bạn vẫn đang hiện hữu ở đó, ngay dưới gốc cây nhãn kia.
Người lớn cũng chơi trò trốn tìm, nhưng theo một cách tàn nhẫn hơn. Họ trốn sau những mặt nạ của sự thành đạt, trốn sau những lời nói dối xã giao, và trốn sau cả những tòa nhà cao tầng rực rỡ. Đôi khi họ trốn kỹ quá, đến mức chính họ cũng quên mất mình thực sự là ai. Và tệ hơn, họ thường vô tình bỏ quên những người xung quanh mình trong những chiếc lu sành của sự thờ ơ.
Bố tôi đi làm về, thấy tôi đang dỗ dành thằng Hải, bố lặng lẽ ngồi xuống cạnh chúng tôi trên đống cát. Bố không mắng chúng tôi vì tội chơi muộn, bố chỉ hỏi:
"Hôm nay các con học được gì từ trò trốn tìm?"
"Con học được là đừng có trốn vào chỗ nào tối quá bố ạ," thằng Hải sụt sịt.
"Con thì thấy... phải luôn đếm đủ quân số trước khi kết thúc cuộc chơi," tôi trả lời.
Bố gật đầu, đôi mắt bố nhìn vào khoảng không mờ ảo của buổi tối.
"Trong cuộc đời này, ai cũng có lúc muốn trốn đi một chút. Bố cũng có lúc muốn trốn khỏi những áp lực công việc, mẹ cũng muốn trốn khỏi những lo toan bếp núc. Nhưng cái đẹp của cuộc sống không nằm ở chỗ con trốn được bao lâu, mà nằm ở chỗ con biết chắc chắn rằng sẽ có người đi tìm mình."
Bố xoa đầu thằng Hải, rồi tiếp tục:
"Kẻ đi tìm không phải là kẻ thù, họ là những người giúp chúng ta trở về với thực tại. Một trò chơi trốn tìm chỉ trọn vẹn khi tất cả mọi người đều được tìm thấy và cùng nhau đi về nhà ăn cơm. Nhớ nhé, đừng bao giờ để ai bị bỏ lại phía sau, dù họ có trốn kỹ đến đâu."
Lời bố nói làm tôi thấy ấm lòng. Tôi nhìn sang thằng Tí Sún, thằng Hải và cái Tí Điệu. Chúng tôi là một đội. Dù có lúc cãi vã, dù có lúc tranh giành những viên bi hay những chiếc nắp chai, nhưng cuối cùng, chúng tôi vẫn luôn tìm thấy nhau.
Triết lý về việc không bỏ lại ai phía sau bắt đầu thấm vào mọi trò chơi của chúng tôi từ đó. Khi đi hái trộm vú sữa, nếu cái Tí Điệu chạy chậm vì vướng váy, tôi và thằng Tí Sún sẽ quay lại nắm tay nó thay vì bỏ mặc nó cho con ngỗng già của bà Năm. Khi đi tắm sông, đứa biết bơi giỏi sẽ luôn để mắt đến đứa chỉ dám vầy nước ở ven bờ.
Chúng tôi nhận ra rằng, vinh quang của kẻ thắng cuộc sẽ chẳng có nghĩa lý gì nếu người bạn thân nhất của mình đang ngồi khóc lóc vì bị lãng quên. Một cộng đồng trẻ thơ vững mạnh là một cộng đồng mà ở đó, tiếng đếm của "kẻ đi tìm" mang lại niềm hy vọng thay vì sự đe dọa.
Có một buổi chiều, chúng tôi quyết định chơi một phiên bản trốn tìm đặc biệt. Người đi tìm không phải là thằng Tí Sún hay tôi, mà là con Vàng. Chúng tôi đưa cho nó ngửi một chiếc dép của mỗi đứa, rồi tản ra trốn khắp vườn.
Con Vàng là một "thợ săn" vĩ đại. Nó không đếm số, nó chỉ dùng cái mũi ươn ướt của mình để rà soát mặt đất. Nó tìm thấy thằng Tí Sún sau bụi chuối, đuôi nó ngoáy tít mù báo hiệu chiến thắng. Nó tìm thấy cái Tí Điệu trong chuồng lợn cũ. Và cuối cùng, nó tìm thấy tôi đang vắt vẻo trên cành khế.
Khi tất cả đã tập hợp đông đủ, con Vàng sủa lên những tiếng vui sướng, nó chạy vòng quanh chúng tôi như để kiểm kê lại quân số. Trong thế giới của loài vật, khái niệm "bỏ lại phía sau" dường như không tồn tại. Chúng luôn trung thành với bầy đàn của mình cho đến hơi thở cuối cùng. Chúng tôi học được từ con Vàng rằng sự gắn kết không cần đến lời nói, nó nằm ở sự hiện diện và sự quan tâm bền bỉ.
Ngày nay, khi tôi đứng giữa những ngã rẽ cuộc đời, đôi khi tôi cũng thấy mình đang tham gia vào một trò trốn tìm khổng lồ. Có những lúc tôi muốn trốn khỏi những thất bại, trốn khỏi những nỗi buồn và sự cô đơn. Nhưng mỗi khi định trốn thật kỹ, tôi lại nhớ đến gương mặt tèm lem nước mắt của thằng Hải trong chiếc lu sành năm ấy.
Tôi hiểu rằng, nếu tôi trốn quá kỹ, tôi sẽ tự cô lập mình khỏi những người yêu thương. Và tôi cũng học được cách trở thành một "kẻ đi tìm" kiên nhẫn. Tìm kiếm những người bạn đang gặp khó khăn, tìm kiếm những tâm hồn đang lủi thủi trong bóng tối của sự tự ti, và tìm kiếm chính bản thân mình khi lỡ đánh mất phương hướng.
"Mùi ơi, ra ăn cơm!"
Tiếng mẹ gọi cắt ngang dòng suy nghĩ của tôi. Đó là âm thanh của sự trở về, âm thanh báo hiệu rằng cuộc chơi hôm nay đã kết thúc một cách tốt đẹp.
Tôi bước vào nhà, thấy bố mẹ đã ngồi sẵn bên mâm cơm. Có bát canh cua đồng, có đĩa cà pháo và bát nước mắm ớt cay nồng. Đó là "phần thưởng" lớn nhất sau mỗi trò chơi. Sự sum vầy là cái kết viên mãn nhất mà mỗi đứa trẻ – hay mỗi người lớn – đều hằng mong đợi.
"Hôm nay con thắng hay thua?" Mẹ vừa xới cơm vừa hỏi.
"Hôm nay tất cả chúng con đều thắng mẹ ạ," tôi đáp, nụ cười rạng rỡ. "Vì không có ai bị lạc, và con Vàng đã tìm thấy hết tất cả bọn con."
Bố nhìn tôi, một cái nhìn đầy ẩn ý và tự hào. Bố biết rằng bài học về trò trốn tìm đã được tôi tiếp nhận trọn vẹn.
Cuộc sống thường nhật có thể làm chúng ta mệt mỏi, có thể làm chúng ta muốn ẩn nấp. Nhưng chỉ cần chúng ta nhớ rằng luôn có một "ngôi nhà" để trở về, luôn có những người bạn sẵn sàng đi tìm mình, thì trò chơi cuộc đời này sẽ mãi mãi là một hành trình thú vị.
Tôi nhìn ra sân, dưới gốc cây bàng, bóng tối đã bao trùm hoàn toàn. Nhưng trong tâm trí tôi, hình ảnh những đứa trẻ đang chạy nhảy, tiếng đếm vang vọng và niềm vui khi được tìm thấy vẫn luôn rực rỡ như những đốm lửa nhỏ. Chúng tôi đã lớn lên từ những cú chạm vai "Bắt được rồi!", học cách chịu trách nhiệm cho sự an toàn của nhau và học cách yêu thương từ chính sự im lặng trong bóng tối.
Mai này, khi cái xóm nhỏ này chỉ còn trong ký ức, tôi vẫn sẽ mãi là đứa trẻ đi tìm sự chân thành giữa dòng đời hối hả. Và tôi tin rằng, ở đâu đó, thằng Tí Sún, cái Tí Điệu hay thằng Hải vẫn đang chờ được tìm thấy, để chúng tôi lại có thể cùng nhau ngồi trên đống cát, chia nhau những viên kẹo lạc và kể cho nhau nghe về những lần trốn tìm vĩ đại nhất của cuộc đời mình.
Trốn tìm, hóa ra không phải để giấu đi sự hiện diện, mà là để khẳng định rằng: "Tớ vẫn ở đây, hãy đến tìm tớ và đưa tớ về nhà nhé." Đó chính là lời thỉnh cầu thầm lặng nhất và cũng mãnh liệt nhất của mọi tâm hồn trên thế gian này.
Tôi gấp cuốn sách lại, tắt đèn và chìm vào giấc ngủ. Trong mơ, tôi thấy mình đang đếm: "Năm... mười... mười lăm... hai mươi...", và tôi thấy tất cả những người tôi yêu thương đều đang đứng đó, chờ đợi một cái chạm tay để cùng nhau mỉm cười dưới ánh nắng mùa hè vĩnh cửu.