Khi những cơn gió heo may cuối cùng quét qua cánh đồng, để lại những gốc rạ khô giòn và bầu trời chuyển sang một màu xám bạc mênh mông, vạn vật bỗng dưng chuyển mình trong một hơi thở hối hả. Đó là lúc mùi khói bếp không còn chỉ mang vị nồng nàn của rơm rạ, mà bắt đầu phảng phất hương vị của mật mía, của lá dong và tiếng lách tách của củi gộc cháy đượm. Tết không về bằng một ngày giờ cụ thể trên tờ lịch bóc dán tường, Tết về trong đôi mắt lấp lánh của lũ trẻ chúng tôi và trong bước chân vội vàng của những người mẹ đi chợ sớm.
Phiên chợ cuối năm ở vùng quê chúng tôi là một thực thể sống động, rực rỡ và ồn ào đến mức có thể làm say lòng bất cứ kẻ lữ hành nào lạc bước. Chợ không nằm trong những tòa nhà bê tông cốt thép, mà họp ngay dưới những gốc cây cổ thụ tỏa bóng mát rượi bên dòng sông chảy xiết. Muốn đến chợ, chúng tôi phải băng qua con đường đất đỏ gồ ghề, nơi những rặng cúc tần và dâm bụt đã được dọn dẹp sạch sẽ để đón xuân.
“Cu Mận! Dậy mau, hôm nay mẹ cho đi chợ Tết. Chậm chân là chỉ còn vỏ bưởi với lá dong rách thôi đấy!”
Tiếng gọi của mẹ vang lên giữa màn sương sớm còn đặc quánh. Tôi bật dậy như một chiếc lò xo, quên sạch cơn buồn ngủ đang níu kéo. Đi chợ Tết là một đặc ân vĩ đại nhất mà một đứa trẻ có thể nhận được. Đó không chỉ là đi mua sắm, mà là đi vào một thế giới của những ước mơ được hiện thực hóa bằng màu sắc và mùi vị.
Tôi xỏ đôi dép nhựa mới mua, chạy tót ra sân. Thằng Tèo và cái Tí đã đứng đợi sẵn ở cổng, mặt đứa nào cũng hớn hở như vừa trúng số. Thằng Tèo hôm nay không mặc bộ quần áo chăn trâu thường ngày, nó diện một chiếc áo khoác xanh công nhân của bố nó cắt ngắn lại, trông vừa oai vừa buồn cười.
“Mày mang bao nhiêu tiền lẻ đấy Tèo?” Tôi thì thầm hỏi.
Thằng Tèo vỗ vỗ vào cái túi áo căng phồng, ánh mắt lộ vẻ thần bí:
“Đủ để mua một con tò he hình Tôn Ngộ Không và một dây pháo tép. Tao đã dành dụm từ hồi mùa gặt đến giờ đấy. Còn cái Tí, nó định mua gì?”
Cái Tí cười tít mắt, hai bím tóc đung đưa:
“Tao muốn mua một dải ruy băng màu đỏ thắm để buộc tóc và vài phong bao lì xì có hình con rồng lóng lánh. Mẹ tao bảo Tết này tao sẽ được nhiều tiền mừng tuổi vì tao vừa được học sinh tiên tiến.”
Chúng tôi bước đi trong không khí se lạnh nhưng lòng ấm sực. Dòng người đổ về phía chợ mỗi lúc một đông. Những chiếc xe đạp thồ chất đầy những buồng chuối xanh, những gánh hàng hoa huệ trắng muốt tỏa hương ngào ngạt, và đặc biệt là những chậu quất cảnh sai trĩu quả vàng ươm. Người ta gọi nhau í ới, tiếng cười nói vang động cả một vùng không gian tĩnh lặng.
Khi chạm chân vào cổng chợ, một luồng ánh sáng rực rỡ ập vào mắt. Màu đỏ của câu đối, màu vàng của hoa mai (dù ở vùng chúng tôi hoa đào vẫn chiếm ưu thế với sắc hồng phớt dịu dàng), và màu xanh mướt của những xấp lá dong khổng lồ xếp chồng lên nhau.
“Tránh đường, tránh đường cho đôi lợn con đi ăn Tết nào!”
Một bác nông dân vác trên vai hai chú lợn con nằm gọn trong giỏ tre, chúng kêu "ụt ịt" inh ỏi. Lũ trẻ con chạy quẩn quanh, mắt không rời những sạp hàng bày bán đủ loại bánh kẹo: kẹo gương trong suốt, kẹo mạch nha dẻo quạnh và những phong kẹo lạc thơm lừng mùi vừng.
Mẹ dắt tôi đi xuyên qua đám đông, đôi bàn tay gầy guộc của mẹ nắm chặt tay tôi như sợ dòng đời hối hả ngoài kia sẽ cuốn mất đứa con nhỏ. Mẹ dừng lại bên sạp vải của bà cụ giáo già ở đầu chợ.
“Lấy cho cháu mảnh vải hoa hồng này để may áo cho con bé, với mảnh vải xanh này cho thằng Mận cụ nhé.”
Tôi nhìn mảnh vải xanh còn thơm mùi hồ, lòng rộn ràng một niềm vui khó tả. Tết trong tâm trí tôi chính là mùi vải mới, là cảm giác được xỏ tay vào ống tay áo còn cứng cáp, chưa bị sờn rách ở khuỷu tay như bộ đồ cũ.
Trong lúc mẹ mải mê chọn mua lá dong và đỗ xanh, tôi lẻn ra chỗ thằng Tèo và cái Tí đang đứng vây quanh một ông cụ nặn tò he. Đôi bàn tay của ông cụ kỳ diệu vô cùng. Từ những cục bột màu xanh, đỏ, tím, vàng, ông chỉ cần vê nhẹ, ấn một cái, rồi dùng chiếc que nhỏ vạch vài đường là một vị tướng quân uy nghi hay một chú lợn béo tròn hiện ra.
“Ông ơi, nặn cho cháu một con rồng đang bay ạ!” Thằng Tèo hào hứng yêu cầu.
Nó đứng nhìn ông cụ nặn mà miệng há hốc ra, quên cả việc đang cầm túi khoai lang nướng. Tôi nhìn con rồng bột màu sắc sặc sỡ, bỗng thấy nó sống động hơn bất kỳ bức tranh nào trong sách giáo khoa. Nó mang theo cả trí tưởng tượng của một vùng quê nghèo, nơi cái đẹp đôi khi chỉ nằm trong những cục bột và phẩm màu rẻ tiền.
“Bọn mày có thấy Tết là một trò chơi lớn không?” Thằng Tèo bỗng nhiên lên tiếng khi chúng tôi đang ngồi trên một tảng đá phẳng bên sông sau khi đã rời khỏi khu chợ ồn ào.
“Trò chơi gì cơ?” Tôi hỏi, miệng vẫn đang nhai mẩu kẹo mạch nha ngọt lịm.
Thằng Tèo nhìn về phía phiên chợ xa xa, nơi những chiếc nón trắng nhấp nhô như những cánh cò:
“Tết là trò chơi của sự thay đổi. Mọi người đều muốn mặc đồ mới, ăn món ngon nhất và nói những lời tốt đẹp nhất. Nhưng khi Tết qua đi, người ta lại trở về với bộ quần áo cũ, với bát cơm dưa cà và những nỗi lo toan. Cái phong bao lì xì kia kìa...” Nó chỉ vào túi của cái Tí. “...Nó màu đỏ vì người ta muốn nhuộm hồng cái thực tại xám xịt. Người lớn cho tiền mình không phải vì họ giàu đâu, mà vì họ muốn gửi gắm cái hy vọng vào chúng mình, mong chúng mình sau này sẽ không phải đi chợ Tết chỉ để mua vải vụn như họ.”
Cái Tí cầm phong bao lì xì đỏ thắm lên soi dưới ánh nắng:
“Mày nói nghe buồn thế Tèo. Tao thấy Tết vui mà. Có tiền lì xì là tao sẽ mua được nhiều sách vở mới, mua được cả đôi giày có gắn nơ nữa. Mẹ tao bảo Tết là lúc để mọi người được nghỉ ngơi sau một năm đổ mồ hôi trên đồng ruộng. Nếu không có Tết, chắc bố tao sẽ quên mất cách mỉm cười.”
Tôi nhìn những phong bao lì xì đỏ chót trên tay cái Tí. Ở làng tôi, tiền mừng tuổi thường không nhiều. Có khi chỉ là tờ tiền giấy màu xanh đã cũ, hay thậm chí là những đồng xu lẻ. Nhưng điều quan trọng nhất không nằm ở giá trị bên trong, mà là cái màu đỏ rực rỡ của lớp vỏ bên ngoài. Màu đỏ ấy đại diện cho sự may mắn, cho sự ấm áp và cho một lời hứa rằng năm mới sẽ tốt đẹp hơn năm cũ.
Người lớn thường dặn chúng tôi phải giữ gìn phong bao lì xì thật kỹ, không được tiêu xài hoang phí. Họ bảo đó là "lộc". Thực ra, cái "lộc" ấy chính là sự chắt chiu từ những ngày nắng cháy da người, từ những đêm thức trắng tát nước ngoài đồng của cha mẹ. Mỗi đồng tiền mừng tuổi là một phần mồ hôi đã khô, được chuyển hóa thành niềm vui cho trẻ nhỏ.
“Này, bọn mày có bao giờ thắc mắc tại sao người ta lại gọi là ‘lì xì’ không?” Thằng Tèo lại bắt đầu bài thuyết giảng triết lý.
“Chịu. Chắc là tiếng người xưa để lại thôi.” Tôi đáp.
“Bà tao bảo, lì xì là để xua đuổi những điều xấu. Cái màu đỏ của phong bao sẽ làm cho những ‘con quỷ’ buồn rầu và đói khổ phải sợ hãi mà tránh xa. Vậy nên, khi chúng mình cầm cái phong bao này, chúng mình đang cầm một tấm bùa hộ mệnh đấy.”
Chúng tôi ngồi im lặng một lúc, lắng nghe tiếng gió xuân thổi xào xạc qua rặng tre. Mùi hương của Tết đã thấm đẫm vào từng thớ thịt, từng hơi thở. Đó là mùi của bánh chưng vừa vớt ra khỏi nồi đồng, mùi nhang trầm lan tỏa từ gian thờ tổ chức, và cả mùi của những nụ cười chân chất của người nông dân vừa gặt hái được một chút thành quả sau một năm vất vả.
Khi chiều buông, chúng tôi lững thững đi về nhà. Trên đường, tôi thấy những gia đình đang quây quần bên hiên, người thì rửa lá dong, người thì giã giò. Tiếng chày đập "thình thịch" nghe thật vui tai. Không gian yên bình đến lạ lùng, dù mọi người đều đang hối hả. Đó là sự hối hả của niềm hạnh phúc.
Về đến sân, tôi thấy bố đang đứng tỉa lại mấy cành đào. Cây đào già trước cửa nhà tôi năm nay hoa nở đúng độ, những nụ hồng chúm chím như những đôi môi xinh xắn. Bố dừng tay, nhìn tôi với ánh mắt hiền từ:
“Đi chợ Tết về có mua được gì không con?”
“Dạ, mẹ mua cho con vải may áo mới và ông cụ nặn cho con một con gà tồ he rồi bố ạ!”
Bố mỉm cười, đưa cho tôi một xấp phong bao lì xì đỏ thắm.
“Đây, con mang vào chia cho cái Tí với thằng Tèo một ít. Tết là để sẻ chia con ạ. Đừng giữ lấy màu đỏ một mình, hãy chia nó ra để ai cũng thấy ấm lòng.”
Tôi cầm lấy xấp phong bao, cảm thấy chúng nhẹ bẫng nhưng lại nặng trĩu tình thương. Tôi chạy sang nhà thằng Tèo và cái Tí. Ba đứa ngồi giữa sân, cùng nhau chia những phong bao lì xì đỏ thắm dưới ánh trăng xuân đang lên cao.
Chúng tôi nhận ra rằng, Tết không nằm ở những mâm cao cỗ đầy, không nằm ở những bộ quần áo đắt tiền. Tết nằm ở cái khoảnh khắc chúng tôi cùng nhau ngồi lại, chia sẻ những ước mơ ngây ngô và thấy mình được bao bọc trong tình làng nghĩa xóm. Những phong bao lì xì đỏ thắm kia chính là những "chiếc lá chắn" màu hồng, che chở chúng tôi khỏi những nỗi buồn của năm cũ và thắp sáng hy vọng cho năm mới.
Ở cái làng này, dù nghèo khó đến đâu, người ta cũng cố gắng để Tết được trọn vẹn nhất. Bởi vì Tết là lúc người ta được phép ước mơ một cách công khai, được phép tin rằng phép màu là có thật. Và chúng tôi, những triết gia chân đất, đang từng ngày lớn lên dưới sự nuôi dưỡng của những niềm tin giản dị ấy.
Đêm giao thừa, khi tiếng pháo nổ vang rền từ đầu làng đến cuối xóm (hồi đó pháo vẫn còn được phép đốt), tôi nằm trong chăn, áp tay lên cái phong bao lì xì đỏ thắm đặt dưới gối. Tôi nghe tiếng mẹ lầm rầm khấn vái trước bàn thờ, tiếng bố rót rượu mời tổ tiên. Tôi cảm nhận được một luồng năng lượng mạnh mẽ đang lan tỏa trong căn nhà gỗ nhỏ bé.
Lá vẫn che trên đầu, đất vẫn thở dưới chân, và giờ đây, màu đỏ của Tết đang sưởi ấm tâm hồn tôi. Tuổi thơ tôi rực rỡ bởi những phiên chợ Tết huyên náo, bởi những con tò he đủ màu và bởi đôi bàn tay ấm áp của cha mẹ khi trao cho tôi những "tấm bùa hộ mệnh" đỏ thắm.
Dù sau này thế giới có thay đổi, dù những phiên chợ Tết có trở nên hiện đại hơn với siêu thị và ánh đèn điện, tôi tin rằng hình ảnh những đứa trẻ chạy nhảy giữa những xấp lá dong xanh mướt và những phong bao lì xì đỏ chói năm ấy vẫn sẽ mãi là một mảnh ký ức thiêng liêng nhất. Nó nhắc nhở tôi rằng, hạnh phúc đôi khi chỉ đơn giản là một sự khởi đầu mới, tươi sáng và rạng rỡ như màu hoa đào đang nở rộ dưới sương đêm.
Tết về, và chúng tôi lại lớn thêm một tuổi. Nhưng trong tim, chúng tôi sẽ mãi là những đứa trẻ đứng giữa phiên chợ cuối năm, nhìn thế giới bằng đôi mắt đầy sự ngưỡng mộ và tin tưởng.