Khi cái oi nồng của mùa hạ bắt đầu nhường chỗ cho những cơn gió heo may se lạnh mang theo mùi hương của lúa nếp đang thì ngậm sữa, cả không gian như được nhuốm một màu vàng tơ óng ả. Đó là lúc lũ trẻ chúng tôi bắt đầu ngước nhìn lên bầu trời mỗi đêm, theo dõi sự tròn đầy dần của vầng trăng, và bắt đầu công cuộc chuẩn bị cho đêm hội lớn nhất trong năm: Đêm rằm Trung thu.
Ở cái vùng quê mà ánh điện vẫn còn là một thứ xa xỉ, thắp lên từ chiếc máy phát nhỏ của xóm hoặc những chiếc đèn dầu leo lét, thì ánh trăng chính là vị thần hộ mệnh tối cao. Và đêm rằm là lúc vị thần ấy tỏa sáng nhất, biến những rặng tre, những bờ ao và cả những con đường đất gồ ghề thành một cung điện bạc nguy nga.
“Cu Mận! Đem mớ nan tre này ra đây, tao mới vót xong, dẻo như bún luôn!”
Tiếng thằng Tèo vang lên từ phía hiên nhà nó. Tôi và cái Tí lật đật chạy sang. Trên sân nhà nó, hàng chục nan tre đã được vót nhẵn thín, nằm ngổn ngang cạnh những mảnh giấy kiếng màu đỏ, màu xanh mà nó đã để dành từ bao nhiêu dịp lễ lạt.
Khác với những đứa trẻ ở phố thị được bố mẹ mua cho những chiếc đèn lồng bằng nhựa chạy pin, phát ra những bản nhạc điện tử chói tai, chúng tôi tự hào với nghề truyền thống của mình: đèn ông sao tự chế. Một chiếc đèn đạt chuẩn "nghệ thuật" phải có khung tre cân đối, giấy kiếng căng phẳng không một nếp nhăn, và quan trọng nhất là phải có một bấc nến được đặt khéo léo ở tâm để khi thắp lên, ngôi sao ấy phải tỏa sáng đều năm cánh mà không bị cháy sém phần giấy.
“Này Tèo, mày định dán giấy màu gì cho con sao năm nay?” Cái Tí hỏi, tay nó đang mải mê phết hồ dán được làm từ bột sắn nấu chín.
Thằng Tèo nheo mắt, vẻ mặt đầy tính toán:
“Năm nay tao sẽ làm khác. Ba cánh màu đỏ tượng trưng cho mặt trời, hai cánh màu xanh lục tượng trưng cho lúa. Ở giữa tao sẽ dán một hình chữ ‘Phúc’ bằng giấy bạc thuốc lá cho nó oai.”
Cái Tí cười rúc rích: “Mày lại bày đặt triết lý. Tao thì chỉ thích dán toàn màu hồng thôi, cho giống như những đám mây lúc hoàng hôn.”
Tôi đảm nhận khâu khó nhất: buộc dây. Những sợi dây chỉ phải được thắt nút sao cho ngôi sao không bị lệch, để khi chúng tôi rước đèn đi dọc đường làng, nó không bị gió tạt làm tắt nến. Chúng tôi hì hục làm việc dưới bóng mát của cây nhãn già. Nhựa tre dính đầy tay, hồ dán bết vào tóc, nhưng niềm vui trong mắt đứa nào cũng lấp lánh hơn cả giấy bạc.
Càng gần đến ngày rằm, không khí trong xóm càng trở nên náo nức. Người lớn cũng tất bật không kém. Các bà, các mẹ bắt đầu ngâm gạo nếp, dã đỗ xanh để làm bánh nướng, bánh dẻo thủ công. Mùi mỡ lợn thơm ngậy trộn với mùi mứt sen, mùi lá chanh băm nhỏ lan tỏa khắp các ngõ ngách, tạo nên một thứ mùi vị mà tôi gọi là "mùi của sự đoàn viên".
Và rồi, đêm rằm cũng đến.
Khi mặt trời vừa lặn xuống sau những dãy núi mờ xa, để lại một dải lụa màu tím thẫm phía chân trời, tiếng trống ếch bắt đầu vang lên từ phía đình làng. “Cắc tùng tùng! Cắc tùng tùng!”. Đó là hiệu lệnh triệu tập của "đội quân nhí".
Chúng tôi, mỗi đứa cầm trên tay một tác phẩm nghệ thuật bằng giấy kiếng, bắt đầu thắp nến. Giây phút ngọn lửa nhỏ bén vào bấc, làm bừng sáng lớp giấy màu bên ngoài, là giây phút kỳ diệu nhất. Những chiếc đèn lồng bỗng chốc có linh hồn. Chúng lung linh, huyền ảo như những vì sao rơi xuống mặt đất.
“Đi thôi bọn mày ơi! Chậm chân là không được đi đầu đoàn rước đâu!” Thằng Tèo hét lớn, tay giơ cao chiếc đèn ông sao rực rỡ nhất xóm.
Đoàn rước đèn của chúng tôi kéo dài hàng trăm mét. Những chiếc đèn ông sao, đèn cá chép, đèn bươm bướm nối đuôi nhau đi dọc theo con đê. Nhìn từ xa, đoàn người như một con rồng lửa khổng lồ đang uốn lượn giữa cánh đồng. Ánh trăng rằm trên cao tròn vành vạnh như một cái mâm bạc, soi xuống dòng mương lóng lánh. Gió thổi lồng lộng, mang theo tiếng hát ngây ngô của lũ trẻ: “Tết Trung thu rước đèn đi chơi, em rước đèn đi khắp phố phường...”.
Chúng tôi đi qua những rặng tre xào xạc, qua những bụi dâm bụt đỏ thẫm, qua cả gốc đa đầu làng nơi bà thường kể chuyện ma. Đêm nay, gốc đa không còn đáng sợ nữa, nó được thắp sáng bởi hàng trăm ngọn nến, trông uy nghiêm và lộng lẫy như một vị thần đang mỉm cười chúc phúc cho chúng tôi.
“Cu Mận, nhìn kìa! Trăng trên trời đang đi theo mình đấy!” Cái Tí reo lên, tay chỉ lên bầu trời.
Thằng Tèo gật gù, giọng nó trầm xuống:
“Trăng không đi theo mình đâu. Trăng đang soi đường cho những ước mơ của mình đấy. Bà tao bảo, đứa nào cầm đèn ông sao đi đủ một vòng làng mà nến không tắt, thì điều ước của đứa đó sẽ thành sự thật.”
Tôi nhìn ngọn nến trong chiếc đèn của mình, bàn tay khum lại che chắn cho nó trước những cơn gió bất chợt. Tôi ước gì? Tôi ước bố mẹ luôn khỏe mạnh, ước thằng Tèo mãi là bạn thân, và ước cái làng này mãi mãi thanh bình như thế này.
Điểm đến cuối cùng của đoàn rước là sân đình, nơi một mâm cỗ trông trăng khổng lồ đã được bày sẵn. Đó là một tác phẩm nghệ thuật sắp đặt của các mẹ, các chị. Một con chó bưởi lông xù được làm từ những tép bưởi trắng tinh, đôi mắt là hai quả bồ kết đen lánh. Những quả hồng đỏ mọng, những quả na mở mắt to tròn, và những chiếc bánh nướng hình con lợn mẹ nằm giữa bầy lợn con.
Chúng tôi ngồi bệt xuống sân đình, dưới ánh trăng vàng óng. Tiếng trống ếch vẫn vang lên rộn rã. Các cụ già ngồi trên sập, nhâm nhi chén trà sen và kể về những mùa Trung thu xưa cũ, thời mà đèn lồng chỉ là những ống bơ đục lỗ.
“Các con biết không,” ông nội tôi lên tiếng, giọng ông ấm áp giữa không gian yên tĩnh của buổi phá cỗ. “Ánh sáng của chiếc đèn ông sao không phải đến từ ngọn nến đâu. Nó đến từ sự háo hức trong tim các con. Sau này các con lớn lên, sẽ có những chiếc đèn điện sáng gấp trăm lần, nhưng sẽ chẳng có chiếc đèn nào làm tâm hồn các con ấm áp bằng chiếc đèn tự dán bằng hồ sắn này đâu.”
Lời của ông làm tôi lặng đi một chút. Tôi nhìn chiếc đèn ông sao của mình, giờ đây giấy kiếng đã hơi nhăn lại vì nhiệt độ, nhưng nó vẫn đẹp một cách lạ lùng.
Bữa tiệc phá cỗ diễn ra trong tiếng cười đùa tinh nghịch. Chúng tôi chia nhau từng múi bưởi, từng miếng bánh nướng ngọt lịm. Vị ngọt của nhân thập cẩm, vị chát nhẹ của hạt sen, tất cả hòa quyện thành một hương vị hạnh phúc mà không có loại cao lương mỹ vị nào sánh nổi.
Khi đêm đã về khuya, ánh trăng đã lên đỉnh đầu, tỏa xuống một thứ ánh sáng xanh xám huyền ảo, chúng tôi lững thững đi về nhà. Thằng Tèo và cái Tí đi cạnh tôi, những chiếc đèn lồng giờ chỉ còn là những bộ khung tre vì nến đã cạn.
“Này Tèo, mày có nghĩ là chú Cuội và chị Hằng đang nhìn mình ăn bánh không?” Cái Tí hỏi, mắt vẫn nhìn lên cung trăng.
Thằng Tèo im lặng một lúc rồi đáp:
“Tao nghĩ chú Cuội cũng đang nhìn những chiếc đèn của mình đấy. Có khi chú ấy cũng muốn xuống đây chơi với tụi mình, nhưng vì gốc đa trên đó cao quá, không có thang để leo xuống thôi.”
Chúng tôi cười vang, tiếng cười tan vào trong sương đêm.
Về đến sân nhà, tôi thấy bố mẹ vẫn đang ngồi uống trà dưới trăng. Bố giúp tôi tắt nốt mẩu nến cuối cùng trong đèn. Mùi bấc cháy khét nhẹ hòa vào mùi sương đêm mang lại một cảm giác bình yên đến lạ lùng.
“Trung thu năm nay vui không con?” Mẹ hỏi, tay vuốt lại mái tóc rối của tôi.
“Vui lắm mẹ ạ. Đèn của con không bị tắt một lần nào luôn!”
Tôi nằm trong mùng, nhưng mắt vẫn hướng ra cửa sổ. Ánh trăng rọi qua khe lá, in những hình thù nhảy múa lên bức tường vôi. Tôi nhận ra rằng, Trung thu không chỉ là một lễ hội, nó là "chiếc lá chắn" của niềm hy vọng. Nó dạy chúng tôi rằng, ngay cả trong bóng tối, chỉ cần có một đôi bàn tay khéo léo và một trái tim đầy lửa, chúng tôi có thể tự tạo ra ánh sáng cho riêng mình.
Người lớn thường nói "trăng tròn rồi lại khuyết". Nhưng với lũ trẻ chúng tôi, vầng trăng Trung thu năm ấy sẽ mãi mãi tròn trịa trong tâm trí. Nó là biểu tượng của sự trọn vẹn, của tình bạn và sự gắn kết giữa con người với đất trời.
Sau này, khi lớn lên và đi xa, đứng giữa những tòa nhà cao tầng rực rỡ ánh đèn neon ở những thành phố không bao giờ ngủ, tôi vẫn thường ngẩng đầu tìm kiếm vầng trăng rằm. Nhưng trăng ở phố dường như mờ nhạt hơn, bị che lấp bởi khói bụi và ánh điện nhân tạo. Và tôi lại thèm khát cái cảm giác được cầm chiếc đèn ông sao tự chế bằng nan tre, đi bộ trên con đường đất đỏ, hít thở mùi hương của lúa chín và cảm nhận sự bao dung của ánh trăng quê nhà.
Những chiếc đèn ông sao của chúng tôi có thể mục nát sau vài tuần, nhưng ngọn lửa mà chúng thắp lên trong tâm hồn sẽ không bao giờ tắt. Đó là ngọn lửa của sự sáng tạo, của niềm tin rằng từ những thứ bình dị nhất như tre, như giấy, ta có thể tạo nên những điều kỳ diệu.
Lá vẫn che trên đầu, đất vẫn thở dưới chân, và ánh trăng rằm vẫn mãi là người bạn đồng hành chung thủy. Tuổi thơ chúng tôi rực rỡ bởi những đêm hội trăng rằm, nơi mọi khoảng cách giàu nghèo, sang hèn đều xóa nhòa dưới ánh sáng bạc. Chúng tôi chỉ đơn giản là những đứa trẻ, cùng nhau rước đèn, cùng nhau ước mơ và cùng nhau lớn lên dưới sự chở che của thiên nhiên vĩ đại.
Mỗi mùa Trung thu qua đi, chúng tôi lại trưởng thành thêm một chút. Nhưng cái mùi hồ sắn, mùi giấy kiếng và tiếng trống ếch rộn ràng sẽ luôn là một phần của "chiếc lá chắn" tinh thần, bảo vệ chúng tôi khỏi sự khô khan của thực tại sau này.
Ánh trăng đêm nay thật đẹp, và trái tim tôi cũng thế — tràn đầy những mảnh giấy kiếng lung linh và những ngọn nến không bao giờ tắt của ký ức.