Khi những cánh đồng gặt xong chỉ còn trơ lại những gốc rạ khô khốc, cái nắng cũng không còn gay gắt mà trở nên dịu nhẹ như màu lòng đỏ trứng gà, đó là lúc bầu trời bắt đầu mở hội. Ở cái vùng đất mà tầm mắt người ta chỉ bị giới hạn bởi những rặng tre xanh ngắt bao quanh xóm nhỏ, bầu trời chính là một đại dương xanh thẳm, nơi chúng tôi có thể thả vào đó đủ mọi loại tham vọng kỳ quặc của mình. Mùa gió về, cái âm thanh ràn rạt thổi qua những kẽ lá không chỉ mang theo hơi mát, mà còn mang theo tiếng gọi của những chiếc diều.
“Cu Mận! Mày cầm cái đuôi cho chắc vào, đừng có để nó xoắn như cái dây thừng của thằng Tèo hôm nọ!”
Cái Tí hét lên khi gió bắt đầu lùa qua bãi đất trống phía sau đình làng. Nó đang giữ "thân xác" của một con diều được dán bằng giấy vở học trò cũ, khung tre được vót tỉ mẩn đến mức tay nó rớm máu. Với lũ trẻ chúng tôi, việc sở hữu một con diều mua từ cửa hàng trên phố là một điều gì đó xa xỉ và có phần... hèn nhát. Một chiến binh thực thụ phải tự tay đi chặt tre, tự tay nấu nhựa cây làm hồ dán, và tự tay chịu đựng nỗi đau khi con diều yêu quý lao đầu xuống đất tự sát.
“Tao biết rồi! Gió đang lên đấy, mày buông đi!” Tôi hét lại, hai tay nâng dải đuôi dài thòng lòng được nối từ những mảnh giấy màu vụn.
Cái Tí buông tay. Con diều chao đảo vài vòng như một kẻ say rượu, rồi bỗng nhiên một luồng gió mạnh thốc lên, nó mượn sức gió vươn mình bay thẳng lên cao. Cuộn chỉ trong tay cái Tí quay tít lịm, phát ra những tiếng xè xè khô khốc.
“Bay rồi! Bay rồi!”
Thằng Tèo từ đâu chạy tới, trên tay nó không có diều, nhưng lại có một xấp giấy nhỏ và một cây bút chì. Nó chạy hớt hải như thể vừa phát hiện ra một định luật vật lý mới có thể làm thay đổi toàn bộ kiến trúc của cái làng này.
“Đợi đã! Cho tao gửi một ít ‘hành lý’ lên trời với!”
Thằng Tèo dừng lại thở dốc, nó bắt đầu viết nhanh những dòng chữ lên những mảnh giấy nhỏ. Sau đó, nó tỉ mẩn dùng dây chun buộc những mảnh giấy ấy vào dây diều của cái Tí. Những mảnh giấy ấy được gió đẩy ngược lên cao dọc theo sợi chỉ, chúng tôi gọi đó là "gửi điện tín cho ông Trời".
“Mày lại viết cái gì lên đấy thế Tèo? Lại triết lý à?” Tôi tò mò hỏi khi thấy nó viết một cách hết sức thành kính.
Thằng Tèo nheo mắt nhìn con diều giờ chỉ còn là một chấm nhỏ giữa khoảng không bao la:
“Tao không viết triết lý. Tao viết ước mơ. Tao ước sau này tao có thể chế tạo ra một cỗ máy bay được như con diều này, nhưng không cần dây. Tao muốn được ngồi lên đó, bay qua rặng tre kia để xem đằng sau những dãy núi xanh rì kia là cái gì.”
Cái Tí vừa điều khiển dây diều vừa bĩu môi:
“Mày hâm quá. Đằng sau núi thì lại là núi, hoặc là một cái làng khác thôi. Có gì mà phải xem.”
Thằng Tèo lắc đầu, vẻ mặt nó bỗng trở nên trầm mặc lạ thường:
“Khác chứ. Người lớn nói thế giới này rộng lớn lắm, cái làng mình chỉ như một hạt cát trên sa mạc thôi. Nếu chúng ta cứ mãi đứng dưới gốc tre, chúng ta sẽ tưởng bầu trời chỉ to bằng cái mẹt dán diều. Tao muốn được thấy cái sa mạc ấy.”
Lời của thằng Tèo làm tôi lặng người. Tôi nhìn lên con diều đang rung rinh giữa tầng không. Hóa ra, con diều không chỉ là một món đồ chơi. Nó là một cái tai, một con mắt, và là cái chạm tay đầu tiên của chúng tôi vào sự vô tận. Sợi dây diều mỏng manh kia chính là ranh giới giữa thực tại bùn đất dưới chân và khát vọng lồng lộng trên đầu.
Ở cái làng này, người lớn thường dạy chúng tôi cách nhìn xuống đất để biết đường mà đi, nhìn vào nồi để biết cơm còn hay hết. Nhưng mùa diều về, chúng tôi học cách nhìn lên. Và khi nhìn lên, con người ta bỗng thấy mình lớn lao hơn hẳn những lo toan thường nhật của cha mẹ.
“Này, bọn mày có thấy con diều giống như cuộc đời mình không?” Thằng Tèo lại bắt đầu.
Cái Tí thở dài: “Lại nữa. Mày không nói chuyện bình thường được một phút à?”
“Thật mà!” Thằng Tèo vẫn kiên trì với dòng suy nghĩ của nó. “Con diều muốn bay cao thì phải có gió ngược. Gió càng mạnh, nó càng vươn lên. Nhưng nó cũng cần một sợi dây để giữ lại. Nếu không có dây, nó sẽ bay mất hút và rồi rơi xuống một cái ao nào đó rồi mục nát. Sợi dây chính là gia đình, là cái làng này. Nó giữ cho mình không bị lạc lối, nhưng đôi khi nó cũng làm mình thấy... hơi vướng.”
Tôi nhìn sợi chỉ đang căng ra như dây đàn trong tay cái Tí. Đúng thật, con diều trông có vẻ tự do, nhưng nó vẫn luôn phụ thuộc vào đôi bàn tay nhỏ bé của cái Tí dưới mặt đất. Nếu cái Tí buông tay, con diều sẽ tự do tuyệt đối, nhưng đó cũng là bắt đầu của một sự sụp đổ.
Hóa ra, tự do không phải là không có ràng buộc, mà là tìm thấy một sợi dây đủ chắc để mình có thể nương tựa mà bay cao.
Bỗng nhiên, một cơn gió lốc từ đâu thổi tới, mạnh và bất ngờ như một cú tát của thiên nhiên. Con diều của cái Tí bị chao mạnh, sợi chỉ vốn đã cũ kỹ không chịu nổi sức căng bỗng phát ra một tiếng "tách" giòn tan.
“Ôi không! Đứt dây rồi!” Cái Tí hét lên, gương mặt nó tái mét đi.
Chúng tôi đứng chôn chân tại chỗ, nhìn con diều giấy tội nghiệp bị gió cuốn đi. Nó không còn bay theo một quỹ đạo nào nữa, nó lộn vòng, chao chát giữa không trung như một con chim bị thương. Những mảnh "điện tín" của thằng Tèo rơi lả tả xuống cánh đồng lúa vừa gặt.
Con diều bay qua rặng tre đầu làng, vượt qua cả tầm mắt của chúng tôi, rồi cuối cùng mất hút phía sau những rặng bạch đàn mờ ảo.
Cái Tí ngồi bệt xuống đất, nó không khóc, nhưng đôi mắt nó đỏ hoe. Bao nhiêu công sức vót tre, dán giấy, bao nhiêu buổi trưa trốn ngủ để canh gió, tất cả giờ chỉ còn lại một cuộn chỉ không đầu trên tay.
“Mất rồi. Ước mơ của tao cũng mất rồi.” Thằng Tèo lẩm bẩm, nhìn những mảnh giấy ước mơ đang nằm lăn lóc giữa gốc rạ.
Tôi bước lại gần, nhặt một mảnh giấy của thằng Tèo lên. Trên đó chỉ viết vỏn vẹn ba chữ: “Muốn đi xa”.
“Chưa mất đâu.” Tôi nói, giọng tôi chắc nịch một cách lạ lùng. “Con diều có thể mất, nhưng gió vẫn còn đó. Ngày mai chúng mình lại làm con diều khác, to hơn, chắc hơn.”
Thằng Tèo nhìn tôi, rồi nhìn sang cái Tí. Nó bỗng nở một nụ cười nửa miệng:
“Mày nói đúng, Cu Mận. Thực ra con diều đứt dây cũng có cái hay của nó. Nó đã thực sự được đi xa hơn những gì sợi dây cho phép. Có khi bây giờ nó đã bay qua dãy núi kia rồi, và nó đang thay tao nhìn xem thế giới ngoài kia tròn hay méo.”
Chúng tôi dành cả buổi chiều còn lại để đi nhặt những mảnh giấy ước mơ bị gió thổi bay khắp cánh đồng. Đó là một công việc nhọc nhằn nhưng đầy thú vị. Chúng tôi thấy mình giống như những người đi thu nhặt những mảnh vỡ của bầu trời.
Khi trời sẩm tối, mùi khói đồng từ những đống rạ cháy âm ỉ bắt đầu lan tỏa. Khói trắng mờ ảo quyện với ánh hoàng hôn tím ngắt tạo nên một khung cảnh liêu trai. Chúng tôi dắt tay nhau về, lòng trĩu nặng sự tiếc nuối nhưng cũng đầy hy vọng.
Đi ngang qua gốc đa đầu làng, tôi thấy những người lớn đang ngồi hóng mát, họ bàn tán về giá lúa, về việc năm tới sẽ mua thêm con trâu hay sửa lại cái mái hiên. Họ không ai nhìn lên bầu trời, nơi vừa có một cuộc chạy trốn vĩ đại của một con diều giấy.
Bố tôi đang đứng đợi ở cổng, tay cầm một cành tre nhỏ. Thấy tôi về với đôi bàn tay trắng trơn, bố hỏi:
“Diều đứt dây rồi hả con?”
“Vâng bố. Gió to quá, dây chỉ không chịu nổi.”
Bố xoa đầu tôi, bàn tay bố có mùi của đất và nắng:
“Đời người cũng vậy con ạ, đôi khi mình phải học cách buông tay. Có những thứ mình càng cố giữ thì nó càng rách nát. Để nó bay đi, có khi nó lại tìm được một bầu trời thực sự thuộc về nó. Quan trọng là con đã từng cầm được sợi dây ấy trong tay, đã từng cảm nhận được sức nặng của gió.”
Tôi nhìn bố, thấy bóng bố đổ dài trên mặt đất. Bố cũng từng là một đứa trẻ, cũng từng thả diều trên chính cánh đồng này. Có lẽ bố cũng từng có những con diều bị đứt dây, và có lẽ chính những lần đứt dây ấy đã dạy bố cách đứng vững vàng trước những giông bão sau này.
“Bố ơi, thế ước mơ có bị đứt dây không bố?”
Bố lặng im một lúc, mắt nhìn về phía rặng tre xa xăm:
“Ước mơ không có dây đâu con. Nó nằm trong tim mình. Chỉ có nỗi sợ hãi mới làm ước mơ bị đứt đoạn. Nếu con không sợ, thì dù con diều có mất, ước mơ vẫn sẽ luôn bay.”
Tôi đi vào nhà, nằm trên chiếc chõng tre quen thuộc. Qua kẽ hở của mái ngói, tôi thấy một ngôi sao lẻ loi đang nhấp nháy. Tôi tự hỏi liệu con diều của chúng tôi có bay đến tận ngôi sao kia không. Hay nó đã vướng vào một cành cây nào đó và đang lặng lẽ phân hủy dưới mưa sương?
Nhưng điều đó không còn quan trọng nữa. Hình ảnh con diều chao lượn giữa bầu trời xanh thẳm đã in sâu vào tâm trí tôi. Đó là biểu tượng của một thời đại mà chúng tôi tin rằng chỉ cần có gió và một mảnh giấy, chúng tôi có thể chạm tới bất cứ đâu.
Chúng tôi là những đứa trẻ của thế kỷ cũ, lớn lên giữa những lũy tre làng, nhưng trái tim luôn hướng về phía chân trời. Những chiếc diều giấy có thể mỏng manh, có thể dễ rách, nhưng khát vọng mà chúng mang theo là bất tử.
Ngày mai, tôi sẽ rủ cái Tí và thằng Tèo đi tìm những nan tre dẻo nhất. Chúng tôi sẽ dán một con diều khổng lồ, to bằng cả tấm lưng của thằng Tèo. Và lần này, chúng tôi sẽ dùng dây thừng của bố để buộc nó. Chúng tôi sẽ không để gió mang nó đi dễ dàng như thế nữa, trừ khi chúng tôi thực sự sẵn sàng để bay cùng nó.
Lá vẫn che trên đầu, đất vẫn thở dưới chân, và trên cao kia, bầu trời vẫn luôn rộng mở cho những giấc mơ không bao giờ tắt. Cuộc đời là một cánh đồng lộng gió, và chúng tôi, những triết gia chân đất, sẽ mãi là những kẻ đuổi theo những chiếc diều giấy của chính mình.
Nỗi buồn của sự mất mát chỉ là một nốt nhạc trầm trong bản hòa ca của sự trưởng thành. Chúng tôi học được rằng: cái gì thuộc về mình thì sẽ ở lại, còn cái gì muốn bay đi, hãy mỉm cười và tiễn nó bằng tất cả sự trân trọng.
Bởi vì ở một nơi nào đó ngoài kia, sau rặng tre và những dãy núi xa mờ, con diều giấy của chúng tôi có lẽ đang kể cho những đứa trẻ khác nghe về một ngôi làng có những triết gia nhỏ tuổi luôn tin vào sức mạnh của gió.