Cái nắng tháng Sáu ở làng quê lạ lắm, nó không gay gắt theo kiểu đốt da đốt thịt của phố thị toàn bê tông, mà nó nồng nàn cái mùi nhựa cây, mùi cỏ cháy và mùi bùn ao đang nứt nẻ. Tiếng ve sầu từ phía rặng xà cừ đầu làng cứ thế đồng thanh cất lên, tạo thành một bản giao hưởng chói tai mà với lũ trẻ con chúng tôi, đó chính là tiếng còi khai cuộc cho một mùa tự do vô tận.
Tôi là Nam "Còi", cái biệt danh vận vào người từ lúc mới lọt lòng vì cái tội kén ăn, khiến ông nội tôi – một người xưa cũ và nghiêm khắc – lúc nào cũng nhìn tôi với đôi lông mày nhíu chặt: "Ăn như mèo mửa thế này thì bao giờ mới cầm nổi cái cày hử con?". Nhưng mặc cho cái thân hình khẳng khiu như cây sậy, tôi lại là đứa chạy nhanh nhất hội và là "phó tướng" của thằng Tí "Sún". Thằng Tí thì ngược lại hoàn toàn, nó đen bóng như một thỏi than, hàm răng sún mất hai chiếc răng cửa vì một lần hăng máu nhảy từ bờ đê xuống sông mà quên mất là nước đang cạn.
Trưa hôm đó, khi cái nắng đổ xuống đỉnh đầu và cả làng đang chìm vào giấc ngủ chập chờn bởi tiếng quạt mo cau phành phạch của các bà, các mẹ, thì "Bộ ba siêu quậy" gồm tôi, Tí Sún và con bé Mận đã tập trung đông đủ dưới gốc đa cổ thụ.
"Hôm nay, chúng ta sẽ chiếm gò đất phía Tây!" – Tí Sún dõng dạc tuyên bố, tay nó cầm một cành phi lao giả làm kiếm, đầu đội cái nón lá rách bươm trông chẳng khác gì một gã thảo khấu thực thụ.
Con bé Mận, đứa con gái duy nhất nhưng gan lì chẳng kém bọn con trai, đang mải mê tết những vòng hoa xuyến chi để làm "phần thưởng" cho người thắng cuộc. Nó ngước đôi mắt tròn xoe lên nhìn Tí: "Thế nếu ông nội Nam bắt được thì sao? Hôm qua tớ thấy ông mài roi mây ở hiên đấy."
Tôi nghe đến "roi mây" thì bất giác rùng mình, cảm giác cái mông mình như hơi tê tái. Ông nội tôi là một cựu giáo chức, chữ ông đẹp như phượng múa rồng bay nhưng roi của ông thì cũng "ngọt" không kém. Ông quan niệm "thương cho roi cho vọt", nên mỗi khi tôi mắc lỗi, cái roi mây nhỏ xíu nhưng dẻo dai kia lại trở thành nỗi ám ảnh kinh hoàng. Thế nhưng, cái sự sợ hãi ấy nhanh chóng bị tiếng gọi của sự phiêu lưu lấn át.
"Ông tớ ngủ say rồi, với lại có Tí bảo kê cơ mà!" – Tôi vỗ ngực tự tin, dù trong lòng vẫn hơi run.
Trận chiến bắt đầu khi đàn trâu của làng được lùa ra bãi chăn. Trong mắt người lớn, đó chỉ là những con vật lầm lũi gặm cỏ, nhưng trong trí tưởng tượng của lũ trẻ chúng tôi, chúng là những con "chiến mã" dũng mãnh nhất. Tôi và Tí Sún khéo léo leo lên lưng hai con trâu đực to khỏe nhất. Lớp da trâu nhám xịt, nóng hổi và đẫm mùi mồ hôi gia súc quyện với mùi cỏ đồng.
"Xông lên!" – Tí Sún hét lớn, thúc hai chân vào hông con trâu.
Chiến trường là gò đất cao nằm giữa cánh đồng lúa đã gặt xong, chỉ còn trơ gốc rạ. Chúng tôi dùng những thân cây chuối thái lát làm khiên, gậy tre làm giáo. Tiếng cười đùa, tiếng hò hét vang động cả một góc trời. Tôi cầm chiếc gậy tre, cố gắng giữ thăng bằng trên lưng con trâu đang mải mê gặm cỏ mà chẳng thèm quan tâm đến "vị tướng" trên lưng mình.
Trong lúc hăng say nhất, Tí Sún bất ngờ bày trò kịch tính. Nó đứng hẳn dậy trên lưng trâu, làm tư thế của một vị anh hùng trong phim kiếm hiệp. Nhưng người tính không bằng trời tính, con trâu của nó bất ngờ nhìn thấy một bụi cỏ non xanh mướt phía trước nên bước hụt một cái. Tí Sún mất đà, ngã lộn nhào xuống vũng bùn dưới chân gò.
"Tí ơi!" – Tôi và con Mận đồng thanh hét lên, tim bắn ra khỏi lồng ngực.
Tôi vội vàng nhảy xuống khỏi lưng trâu, chạy lại phía nó. Tí Sún nằm đó, người ngợm đen nhẻm bùn đất, mặt mũi lấm lem như một con mèo hen. Chúng tôi nín thở chờ đợi một tiếng khóc nức nở, nhưng không, nó bỗng phá lên cười sằng sặc, đưa tay chùi vệt bùn trên má, để lộ hai chiếc răng sún đặc trưng: "Hụt chân thôi! Tướng quân không bao giờ bại trận!"
Cả lũ lại được phen cười nghiêng ngả. Con Mận vội lấy chiếc lá sen to tướng múc nước dưới mương dội cho Tí. Cảnh tượng ba đứa trẻ mặt mũi lấm lem, chia nhau nửa ổ bánh mì khô khốc nhưng thơm mùi nắng, giữa cái không gian bao la của đất trời, chính là bức tranh rực rỡ nhất của tuổi thơ tôi.
Thế nhưng, niềm vui chưa kịp tàn thì một bóng dáng gầy gò nhưng uy nghiêm xuất hiện phía đầu đê. Đó là ông nội tôi, tay cầm chiếc gậy tre, bóng ông đổ dài dưới nắng chiều.
"Nam! Tí! Hai đứa làm cái trò gì ngoài kia?" – Tiếng ông vang lên, không quá lớn nhưng đủ khiến chim chóc trên cành đa phải giật mình bay tán loạn.
Tôi và Tí nhìn nhau, mặt không còn giọt máu. Tí khẽ thì thầm vào tai tôi: "Đừng lo, tí nữa ông có đánh thì tớ nhận là tớ rủ. Cậu bảo cậu chỉ đi theo can tớ thôi nhé."
Câu nói của thằng bạn chí cốt lúc ấy khiến tôi cảm động đến mức suýt rơi nước mắt. Trong cái thế giới bé nhỏ của chúng tôi, tình bạn đôi khi đơn giản chỉ là chia nhau một nửa ổ bánh mì sũng nước mưa, hay là sẵn sàng chìa mông ra nhận thay một vài lằn roi mây của người lớn.
Trời bắt đầu dịu nắng, những đám mây ngũ sắc lững lờ trôi phía chân trời. Chúng tôi lầm lũi dắt trâu về, lòng trĩu nặng nỗi lo về trận đòn roi sắp tới, nhưng sâu trong đôi mắt mỗi đứa, lửa của mùa hè vẫn còn cháy âm ỉ. Tuổi thơ miền quê của tôi đã bắt đầu như thế, bằng những tiếng ve chói chang, bằng mùi bùn nồng nàn và bằng một tình bạn gắn kết hơn cả máu thịt.